III SA/Kr 1285/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Halina Jakubiec (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Zachód Danuty Jantas sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 października 2018 roku nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2018 roku nr [...] o odmowie przyznania S. L. (Skarżącej) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. L. Zaskarżona decyzja została poprzedzona następującymi okolicznościami: S. L. w dniu 29 sierpnia 2017 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku złożony został komplet wymaganych dokumentów i oświadczenia. Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] odmówił S. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. L. Na uzasadnienie organ I instancji przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm.), dalej jako: ustawa o świadczeniach rodzinnych. i stwierdził, że w tym przypadku istnieją dwie przesłanki negatywne uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu, jedną przesłanką negatywną jest to, że pozostaje on w związku małżeńskim (z wnioskodawczynią), a drugą – brak legitymacji żony do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na fakt, iż nie jest obowiązana do świadczeń alimentacyjnych względem męża. W odwołaniu od powyższej decyzji S. L. wniosła o zmianę decyzji przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że małżonkowie w pierwszej kolejności są zobowiązani do wzajemnej opieki, a pozostawanie w związku małżeńskim nie może Stanowic przesłanki negatywnej uzyskania świadczenia. Decyzją z dnia [...] 2017 roku r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] 2017 r., nr [...] o odmowie przyznania S. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. L. uznając jednak za trafne zarzuty w zakresie braku wystarczającego uzasadnienia podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, jako że organ instancji ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa. W podstawie prawnej podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t. jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.) oraz art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ powołując się na art. 17 ust. 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdził iż kluczowe znaczenie ma data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 6.10.2009 r. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność męża skarżącej, natomiast ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 19.07.2004 r. czyli od 22 roku życia, a zatem powstała w okresie późniejszym, niż wymaga to przepis art. 17 ust. 1b ustawy. Zdaniem organu II instancji nie została nie została spełniona przesłanka ustawowa określona w art. 17 ust. 1 lit. b) ustawy dlatego odmówił przyznania świadczenia, wskazując na związany charakter decyzji oraz brak możliwości poczynienia innych ustaleń przez organ co do daty powstania niepełnosprawności. Organ wyraził też pogląd, iż podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może być fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby ubiegającej się o świadczenie z osobą niepełnosprawną, ponieważ zdaniem organu małżonek jest objęty kręgiem osób, które mogą wnioskować o ww. świadczenie. Skarżąca powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 stwierdzającego niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zróżnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności, a także niezastosowanie art. 6, art. 8, art. 9 i art. 77 k.p.a. oraz art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z 13 marca 2018 roku, sygn. akt III SA/Kr 1519/17 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu brak regulacji prawnej uwzgledniającej stanowisko Trybunału co do treści art. 17 ust.l b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie konieczności przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, powoduje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad dzieckiem, czy nad małżonkiem (a wiec osoba dorosłą) - ustawodawca nie podjął, bowiem i w tym zakresie żadnych działań. Pomimo niewykonania przez ustawodawcę zaleceń Trybunału, wyrok ten wiąże sądy, dlatego w orzecznictwie przyjęto pogląd, że data powstania niepełnosprawności podopiecznego nie ma znaczenia dla ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, iż zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, nie wyłączając organów. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że wydane w sprawie decyzje, z pominięciem wpływu wyroku Trybunału na treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, naruszyły powołany przepis, co doprowadziło do jego błędnego zastosowania. Sad zalecił aby organ prowadząc ponowne postępowanie ustalił stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, czego dotychczas nie wykonał. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Burmistrz Miasta decyzją z dnia [...] 2018 roku nr [...] i odmówił S. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. L. wskazując, iż o świadczenie pielęgnacyjne powinni ubiegać się rodzice, jako zobowiązani pierwszej kolejności do alimentacji a dopiero w ich braku – żona. Ponadto organ powołał się na złożoną przez skarżącą w dniu 28,07 2018r. dokumentacje z której wynika, że mąż pozostaje w zatrudnieniu w zakładzie pracy chronionej, gdzie przebywa przez większą część dnia i nie wymaga opieki. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca argumentowała, iż to małżonek jest osobą, która w pierwszej kolejności jest zobowiązana do opieki nad współmałżonkiem, a ponadto rodzice jej niepełnosprawnego męża z uwagi na ich wiek, stan zdrowia, a także biorąc pod uwagę odległość ich miejsca zamieszkania od J, nie są zdolni do opieki nad synem. Skarżąca podniosła też iż jej mąż posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem iż niepełnosprawność powstała przed 18 rokiem życia oraz wskazała, iż zatrudnienie osoby wymagającej opieki nie jest przesłanka negatywną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 18 października 2018 roku nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu gminy o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, jednak nie podzieliło argumentacji organu I instancji. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego małżonek nie może zostać wyłączony z kręgu osób uprawnionych do świadczenia, z uwagi na fakt iż, zgodnie z art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na małżonkach ciąży obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy. Organ II instancji wskazał iż organ gminy zaniechał rozpatrzenia całości sprawy, jednak materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwalał na wydanie merytorycznego orzeczenia. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem, nie jest bezpośrednią ani wyłączną przyczyną niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia. niepodejmowaniem pracy przez Skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki. Mąż skarżącej znaczną część dnia przebywa w zakładzie pracy. a dokonywane przez skarżącą czynności, takie jak sprzątanie przygotowanie posiłków czy towarzyszenie w drodze do pracy i podczas wizyt lekarskich, nie stoją na przeszkodzie podjęcia zatrudnienia z uwagi na fakt, iż należą do zwykłych czynności domowych, podejmowanych także przez osoby zatrudnione na pełen etat. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła S. L. wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji. Skarżąca wskazała na czynności jakie podejmuje w ramach opieki nad mężem oraz na fakt iż zrezygnowała z własnej działalności gospodarczej ponieważ nie była w stanie pogodzić wykonywania pracy z opieką nad mężem. Skarżąca zwróciła też uwagę iż mąż pracuje co drugi dzień, w inne dni wymagając stałej opieki. Podniosła też niejasność decyzji organu II instancji z uwagi na odniesienie się do sytuacji ojca, a nie męża. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z powołaniem argumentów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji., oraz wyjaśniając iż powołana przez Skarżącą niejasność wynika z wykorzystania cytatu z orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego. Wojewódzki8 Sad Administracyjny w Krakowie zważył co następuje Stosownie do art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa. Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd administracyjny nie ma możliwości orzeczenia co do meritum sprawy, a jedynie ocenia legalność zaskarżonej decyzji, aktu lub czynności rozumiana jako zgodność z przepisami prawa materialnego oraz zachowanie wymaganych prawem procedur postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ppsa), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ppsa). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 ppsa), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Dokonana przez Sąd zgodnie z powyższymi zasadami kontrola legalności decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, prowadzi do konstatacji że są one zgodne z przepisami prawa, wobec czego skarga nie może zostać uwzględniona. Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy powołanej na wstępie ustawy o świadczeniach rodzinnych - art. 17 tej ustawy, zgodnie z którym przysługuje ono z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Poza sporem jest aktualnie kwestia spełnienia przesłanki do przyznania dochodzonego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie w jakim jego przyznanie jest uzależnione przez ustawodawcę od daty powstania niepełnosprawności, jak również , co trafnie podkreślił organ odwoławczy, skarżąca jako żona osoby niepełnosprawnej należy, zdaniem Sadu, do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego , o ile konieczność opieki nad małżonkiem jest powodem rezygnacji z zatrudnienia lub uniemożliwia jej podjęcie pracy. Natomiast sporną pozostaje kwestia związku rezygnacji z zatrudnienia ewentualne jego niepodejmowania, ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki. W przypadku powierzenia opieki osobie trzeciej w sposób oczywisty następuje zerwanie tegoż związku. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż "na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, a lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zasada ta dotyczy też niewątpliwie małżonków. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej" (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2018 r., IV SA/Gl 639/17, LEX nr 2437760). Z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej – A. L. – jest zatrudniony przez A Sp. z o.o. na stanowisku pracownika ochrony w pełnym wymiarze czasu pracy od dnia 1 listopada 2018 roku na czas nieokreślony. Swoją pracę wykonuje w firmie V w J w systemie po 12 godzin co drugi dzień. Ponadto legitymuje się orzeczeniem z dnia 6 października 2009 roku o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe i w związku z tym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby trzeciej z uwagi na znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, może pracować tylko w warunkach pracy chronionej, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 19 lipca 2004 roku. natomiast nie można ustalić momentu, od którego istnieje niepełnosprawność W tych okolicznościach, zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad mężem a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy podkreślić z całą mocą, że samo wykonywanie pracy przez męża w żaden sposób nie wyklucza możliwości pobierania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, jednak już fakt, iż mąż pracuje 12 godzin dziennie, co drugi dzień w żaden sposób nie wyłącza możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej, niekoniecznie w pełnym wymiarze godzin. W czasie gdy mąż przebywa w zakładzie pracy chronionej skarżąca mogłaby pracować, ponieważ w tym czasie mąż nie wymaga jej opieki. Skarżąca sprawuje tę opiekę w dni wolne męża od pracy, oczywiście poza odprowadzaniem i odbieraniem go z pracy. To, że żona chce jak i może zapewnić niepełnosprawnemu mężowi opieki nie przekreśla możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej, nie pozostaje ona w tej sytuacji osobą, której opieka nad niepełnosprawnym mężem uniemożliwia wykonywanie pracy zawodowej. Ponadto, należy zauważyć, że czynności domowe, wykonywane przez skarżącą w postaci gotowania czy sprzątania stanowią normalne prace, które prawdopodobnie podejmowałaby również, jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad mężem, z racji czasochłonności, uniemożliwia skarżącej aktywność zawodową. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej cyt. art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała, lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2.02.2017 I OSK 2201/15) Z podanych wyżej względów, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.