II SA/Ol 183/19

Dnia 2 kwietnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" r., nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Inspektora w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy, z dnia "[...]" r., odmawiającą przyznania A. S. (dalej jako: "skarżąca") zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Organ II instancji uznał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa i nie narusza postanowień ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej jako: "u.ś.r.") Potwierdził prawidłowość wyliczenia dochodu rodziny i przekroczenie kryterium dochodowego ustalonego dla czteroosobowej rodziny. Wskazał, że w skład rodziny skarżącej wchodzi jej mąż oraz dwaj synowie. Ustalił, że w okresie od dnia 9 listopada 2017 r. do 5 czerwca 2018 r. skarżąca była zarejestrowana jako bezrobotna i pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Od dnia 6 grudnia 2017 r. do 5 czerwca 2018 r. odbywała staż w Zakładzie Gospodarki Komunalnej sp. z o.o., a od dnia 6 czerwca 2018 r. podjęła zatrudnienie w tej spółce. Uwzględniono, że za miesiąc lipiec 2018 r. skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2.928,47 zł netto, w tym 1883,61 zł wynagrodzenia zasadniczego i 1044,86 zł nagrody jednorazowej. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji prawidłowo przyjął do wyliczeń całość wynagrodzenia otrzymanego przez stronę w miesiącu następującym po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Podał, że z art. 3 pkt 1 u.ś.r. nie wynika, aby za dochód nie powinna zostać uznana, obok wynagrodzenia, także kwota uzyskanej jednorazowo nagrody. W definicji tej nie ma podziału na dochód miesięczny będący stałym elementem wynagrodzenia oraz część zmienną wynagrodzenia, to jest np. premię miesięczną, czy jednorazową nagrodę. Jednocześnie Kolegium podniosło, że kwota nagrody nie stanowi utraty dochodu w rozumieniu u.ś.r. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca wniosła o jej uchylenie. Wskazała, że organ nakazał jej przedłożyć zaświadczenie o zarobkach za miesiąc lipiec, ponieważ umowa o pracę zawarta została 6 czerwca 2018 r. Podkreśliła, że umowa o pracę określa wynagrodzenie miesięczne w wysokości 1883,61 zł netto i takie wynagrodzenie otrzymuje co miesiąc. Przyznana w lipcu 2018 r. nagroda była uznaniowa i jednorazowa. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107ze zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że wzorcem kontroli są przepisy prawa mające w sprawie zastosowanie, a nie inne decyzje wydawane w podobnych sprawach. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż nieprawidłowo doliczono do dochodu rodziny jednorazową nagrodę otrzymaną przez skarżącą po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (jednemu z rodziców), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 zł. W przepisie tym jest mowa o dochodzie rodziny, oznaczającym w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. sumę dochodów członków rodziny. Art. 3 pkt 1 u.ś.r. wymienia jakie dochody podlegają uwzględnieniu przy ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych. Zarówno wynagrodzenie za pracę, jak i przyznana przez pracodawcę nagroda za wykonywaną pracę stanowią przychód podlegający opodatkowaniu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., a więc podlegają co do zasady uwzględnieniu przy wyliczeniu dochodu rodziny. Przy czym zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń uśrednionego, comiesięcznego dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (w rozpatrywanej sprawie z 2017 r.), chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 5 ust. 4-4b. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych - jednorazowe nagrody, nagrody jubileuszowe, zapomogi związane z zatrudnieniem, czy jednorazowo wypłacone zaległe świadczenia przyjmuje się do ustalania przeciętnego miesięcznego dochód osiągniętego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 grudnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1134/18 i powołane tam orzecznictwo, wyrok NSA z dnia 4 października 2017 r., sygn. akt I OSK 766/17, publ. na stronie orezczenia.nsa.gov.pl). Inaczej jest jednak w sytuacji, gdy dochód ustalany jest w oparciu o dochód uzyskany po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy tylko za jeden miesiąc. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie miała norma wynikająca z art. 5 ust. 4b, zgodnie z którą w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Przytoczona treść art. 5 ust. 4b została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205 poz. 1212), uchwaloną między innymi w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt P 45/08), w którym stwierdzono, że wprowadzone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zasady uwzględniania utraty dochodów przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę służą przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej wysokości tego dochodu. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy Nr 3897), "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)". Obecna regulacja prawna usuwa istniejące wcześniej wątpliwości. Prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Zatem art. 5 ust. 4b u.ś.r. służy przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej miesięcznej wysokości dochodu członka rodziny w okresie, na które ustalane jest prawo do świadczeń, w przypadku zmiany sytuacji dochodowej rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy na skutek uzyskania dochodu, w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. Stosownie do brzmienia art. 5 ust. 4b u.ś.r. uwzględnieniu podlega dochód za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń. Zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r. uzyskanie dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl tego unormowania uzyskania dochodu nie można utożsamiać tylko z zatrudnieniem, ale z faktycznym osiągnięciem dochodu z tego tytułu. W związku z tym, miesiąc uzyskania pierwszych poborów jest miesiącem, w którym następuje uzyskanie dochodu. W rozpatrywanym przypadku skarżąca w skardze podała, że organ I instancji kazał jej przedłożyć zaświadczenie o zarobkach za miesiąc lipiec, gdyż umowę o pracę zawarła w czerwcu. Przy czym z akt sprawy nie wynika kiedy skarżąca otrzymała pierwsze pobory z tytułu zatrudnienia - czy z góry, czy za przepracowany miesiąc, co jest powszechnie praktykowane. Z akt sprawy wynika, że w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (2017r.) skarżąca była osobą bezrobotną. Od 6 grudnia 2017 r. do 5 czerwca 2018 r. odbywała staż u pracodawcy, który ją zatrudnił na umowę o pracę z dniem 6 czerwca 2018 r. Jeżeli pierwsze pobory z tego tytułu uzyskała w lipcu 2018 r., to za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu musi być uznany sierpień 2018 r. Niezależnie od powyższego, uwzględnić należy, że w rozpatrywanym przypadku skarżąca wnioskowała o prawo do świadczeń na okres zasiłkowy 2018/2019 r., tj. od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. Zgodnie z wolą ustawodawcy prawo do świadczeń jest ustalane na okres roczny (art. 3 pkt 10 u.ś.r.), w oparciu o rzeczywiście osiągnięty przeciętny miesięczny dochód z roku poprzedzającego okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2a u.ś.r.), jeżeli dochód nie został utracony po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub nie nastąpiło w tym czasie uzyskanie dodatkowego dochodu. Co do zasady uwzględnieniu podlega średni miesięczny dochód. W przypadku dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustawodawca do obliczeń nakazuje przyjęcie dochodu z jednego konkretnego miesiąca, zastrzegając, że ma być on uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń. W wyroku z dnia 23 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 668/17 (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że ze zwrotu "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia" wynika wymóg kontynuacji uzyskanego dochodu, wynikający z konieczności urealnienia dochodu rodziny w dniu ustalania prawa do świadczenia. W związku z tym, uwzględnieniu może podlegać dochód powtarzający się co miesiąc o charakterze trwałym. W ocenie składu orzekającego, skoro ustawodawca nakazał przyjęcie do obliczeń dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy tylko z jednego konkretnego miesiąca, zastrzegając, że ma być on uzyskiwany w okresie, na który ustalane jest prawo do świadczeń, to weryfikacji podlega nie tylko to czy dochód jest kontynuowany z tego samego tytułu, tzn., że członek rodziny otrzymuje miesięczne wynagrodzenie za pracę u tego samego pracodawcy, ale rozważeniu podlega też, czy dające się wyodrębnić składniki uzyskanego wynagrodzenia mają charakter trwały. Takie rozumowanie pozwala dopiero na ustalenie, jakie dochody członek rodziny może uzyskiwać w przybliżeniu, czyli realnie w okresie przyszłym, na jaki ustalane jest prawo do świadczeń. Jeżeli tak jak w niniejszej sprawie pracodawca zastrzegł w zaświadczeniu, że przyznał skarżącej w lipcu jednorazową nagrodę w kwocie 1044,86 zł, to dochód ten nie podlegał zaliczeniu, gdyż nie był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane było prawo do świadczeń rodzinnych. Z podanych wyżej powodów, skargę jako uzasadnioną należało uwzględnić i orzec jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji jest związany wyrażoną oceną prawną, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. W sprawie istotnym jest w pierwszej kolejności ustalenie, kiedy skarżąca uzyskała pierwsze pobory w związku z zatrudnieniem, w celu ustalenia dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu oraz czy dochód ten jest uzyskiwany w okresie , na który ustalane jest prawo do świadczenia.