II OZ 40/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] sp. z o.o. sp.k. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 945/18 o odrzuceniu skargi [...] Sp. z o.o. sp.k. w K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 529/19 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 945/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę [...] sp. z o.o. sp.k. w K. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 529/19. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania wskazano, że zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 271 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej powoływana jako p.p.s.a.), gdyż na skutek naruszenia art. 33 § 1 p.p.s.a. strona była pozbawiona możliwości działania. Spółka wskazała, że - jako inwestor - nie została zawiadomiona o postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r. W dniu 16 lipca 2017 r. organ doręczył spółce postanowienie o wznowieniu postępowania i informację o przymiocie strony. Zarządzeniem z dnia 19 września 2018 r. sędzia WSA w Krakowie zwrócił się do pełnomocnika spółki o wyjaśnienie kwestii daty, w której spółka dowiedziała się o wydaniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r., gdyż w skardze o wznowienie postępowania została wskazana data 16 lipca 2017 r., czyli dwa dni po wydaniu wskazanego orzeczenia. W piśmie z dnia 27 września 2018 r. pełnomocnik spółki wyjaśnił, że podanie daty 16 lipca 2017 r. był oczywistą omyłką pisarską, gdyż przedmiotowe pismo zostało doręczone 16 lipca 2018 r. W załączeniu przedłożył postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2018 r. o nałożeniu na spółkę obowiązku uzupełnienia nieprawidłowości w projekcie budowlanym oraz dostarczenia niezbędnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że w tej sytuacji skarga o wznowienie podlega odrzuceniu. Sąd wskazał, że - zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. - sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Stosownie do § 2 tego przepisu, na żądanie sądu zgłaszający skargę o wznowienie postępowania obowiązany jest uprawdopodobnić okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Termin trzymiesięczny na wniesienie skargi o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Przepis art. 280 § 2 p.p.s.a. daje sądowi możliwość, w przypadku gdy okoliczności wskazane w skardze o wznowienie, a dotyczące zachowania terminu, nie są wystarczające, zażądania, aby zgłaszający skargę uprawdopodobnił okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia. Zaś w sytuacji gdy wyjaśnienie to nie doprowadzi do usunięcia wątpliwości co do uprawdopodobnienia zachowania terminu do wniesienia skargi sąd skargę odrzuca (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2012 r., II OSK 2696/12). W tej sprawie - zarządzeniem z dnia 19 września 2018 r. -pełnomocnik spółki został wezwany do wyjaśnienia kwestii daty, w której spółka dowiedziała się o wydaniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 529/17, gdyż w skardze o wznowienie postępowania została wskazana data 16 lipca 2017 r., czyli dwa dni po wydaniu wskazanego orzeczenia. W odpowiedzi na powyższe pełnomocnik spółki w piśmie z dnia 27 września 2018 r. poinformował, że podanie daty było oczywistą omyłką pisarską, a prawidłową datą ma być 16 lipca 2018 r. Na dowód przedłożył postanowienie z dnia [...] lipca 2018 r. o nałożeniu na [...] Sp. z.o.o. w K. obowiązku uzupełnienia nieprawidłowości w projekcie budowlanym oraz dostarczenia niezbędnych dokumentów. Tymczasem w uzasadnieniu skargi o wznowienie pełnomocnik skarżącej spółki wyraźnie wskazał, że o wydanym wyroku dowiedział się z treści postanowienia o wznowieniu postępowania. Z akt sprawy wynika, że postanowienie o wznowieniu zostało wydane [...] grudnia 2018 r. Ta rozbieżność pomiędzy twierdzeniami pełnomocnika skarżącej spółki uniemożliwiła ustalenie daty, od której należy liczyć termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania. Za uprawdopodobnienie tej okoliczności nie można uznać oświadczenia pełnomocnika strony, gdyż wraz z nim (oświadczeniem) przedkłada inne postanowienie niż to, na które się powołuje w skardze, a od którego to strona rzekomo dowiedziała się o postępowaniu, wznowienia którego się domaga. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 276 p.p.s.a, skargę o wznowienie postępowania sądowego odrzucił. Zażalenie na to postanowienie wniosła spółka [...] sp. z o.o. sp.k. w K., podnosząc zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 276 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że strona nie uzupełniła braków w terminie, co skutkowało odrzuceniem skargi, w sytuacji gdy strona wykazała, że o wyroku z dnia 14 lipca 2017 r. dowiedziała się z postanowienia Prezydenta Miasta K., które otrzymała 16 lipca 2018 r., a okoliczność ta mogła zostać ustalona poprzez zwrócenie się do organu o wskazanie daty otrzymania pisma przez skarżącą, o co wnioskowała strona w skardze o wznowienie. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik spółki wskazał, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że spółka nie uprawdopodobniła zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Pełnomocnik spółki w piśmie z dnia 27 września 2018 r. poinformował, że spółka dowiedziała się o wydaniu wyroku 16 lipca 2018 r., a okoliczność ta mogła zostać wyjaśniona przez zwrócenie się do organu o stosowną informację. Skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, mającym na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania składa się z dwóch etapów: badania dopuszczalności tej skargi przez sąd i ewentualnie następnie badania jej zasadności. Te dwa etapy poprzedza ocena skargi przez przewodniczącego wydziału pod względem spełnienia warunków formalnych pisma procesowego i warunków fiskalnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jako pisma procesowego (art. 46-47 p.p.s.a.) podstawą odrzucenia skargi o wznowienie jest art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 276 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 8 listopada 2011 r., II OSK 2065/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast skarga nieopłacona (pomimo wezwania przewodniczącego wydziału) podlega odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania, która spełnia warunki formalne pisma procesowego kierowana jest na posiedzenie niejawne celem dokonania przez sąd oceny jej dopuszczalności, czyli stwierdzenia czy zachowany został termin do jej wniesienia, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia (art. 280 § 1 p.p.s.a.) i czy nie występują przesłanki z art. 285 p.p.s.a. Badając zachowanie terminów, o których mowa w art. 277 i 278 p.p.s.a., sąd może zażądać od zgłaszającego skargę uprawdopodobnienia okoliczności stwierdzających zachowanie terminu (art. 280 § 2 p.p.s.a.). W przypadku nieuprawdopodobnienia przez stronę zachowania terminu podstawą odrzucenia skargi o wznowienie postępowania jest art. 280 § 1 p.p.s.a., a nie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nieuprawdopodobnienie przez stronę zachowania terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie jest brakiem formalnym w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż przepis ten dotyczy braków formalnych pisma procesowego. W tej sprawie Sąd I instancji błędnie zatem uznał, że skoro skarżąca spółka - pomimo wezwania skierowanego do niej na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. - nie uprawdopodobniła zachowania terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, to podstawą prawną odrzucenia tej skargi jest art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a. Konsekwencją uznania art. 280 § 1 w zw. z art. 277 p.p.s.a. za prawidłową podstawę prawną zaskarżonego postanowienia jest kwestia środka odwoławczego, który przysługuje stronie od postanowienia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Postępowanie sądowe ze skargi o wznowienie postępowania uregulowane zostało odrębnie w Dziale VII p.p.s.a. Częściowo odrębnie uregulowano warunki formalne skargi o wznowienie postępowania (art. 279 p.p.s.a.), terminy wniesienia tej skargi (art. 277 i 278 p.p.s.a.), procedurę badania dopuszczalności skargi (art. 280, art. 281, art. 285 p.p.s.a.) oraz tryb postępowania przy merytorycznym rozpoznaniu skargi o wznowienie i ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 281, art. 282 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175. Przepis ten, zmieniony ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015 r., stanowi odesłanie do stosowania do skargi o wznowienie postępowania sądowego (m.in. warunków formalnych skargi) przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba, że przepisy działu VII stanowią inaczej. Terminy wniesienia skargi o wznowienie postępowania zostały uregulowane odrębnie w art. 277 i 278 p.p.s.a. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Natomiast - w myśl art. 281 zdanie pierwsze p.p.s.a. - na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia lub termin do wniesienia skargi nie został zachowany, odrzuca skargę o wznowienie. Oznacza to, że przepisy art. 280 § 1 i 281 p.p.s.a. również stanowią szczególną - w stosunku do art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - podstawę prawną odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia. Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 194 § 1 pkt 1a p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 przysługuje zażalenie. Zasadą jest, że od postanowień kończących postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Wyjątki od tej zasady wymienione w art. 173 § 1 p.p.s.a. nie mogą być wykładane rozszerzająco. Takim wyjątkiem jest przykładowo postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. Natomiast postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania wydane na podstawie art. 280 § 1 lub na podstawie art. 281 p.p.s.a. nie zostało wymienione w art. 173 p.p.s.a. jako jeden z wyjątków od zasady ogólnej. Zatem od takiego postanowienia przysługuje skarga kasacyjna (por. postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2018 r., II OZ 372/18, postanowienie NSA z 12 września 2018 r., II FZ 545/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl, J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2017, s. 733). W doktrynie wyrażono pogląd, że na postanowienie o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania powinno służyć zażalenie w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 p.p.s.a., gdyż przemawiają za tym względy celowościowe związane z uproszczeniem i przyśpieszeniem postępowania (por. H.Knysiak-Siudyka [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Wyd. IV, Warszawa 2016, s. 1310-1311). Z poglądem tym należy się zgodzić w zakresie, w jakim dotyczy on odrzucenia skargi o wznowienie postępowania ze względów czysto formalnych, gdy - pomimo wezwania przewodniczącego wydziału - strona nie uzupełniła braku pisma procesowego. Natomiast kwestia zachowania terminów do złożenia takiej skargi (art. 277, 278 p.p.s.a.) jest oceniana odrębnie na posiedzeniu niejawnym przez sąd na etapie badania dopuszczalności tej skargi. Ocena zachowania tych terminów wymaga nierzadko wezwania strony do uprawdopodobnienia zachowania terminu (art. 280 § 2 p.p.s.a.) i dokonania przez sąd dokładnej analizy dokumentów przedstawianych przez zgłaszającego skargę o wznowienie postępowania i wynikających z nich okoliczności faktycznych, gdyż przesądzenie kwestii dopuszczalności wznowienia postępowania pod względem zachowania terminu będzie miało wpływ na ewentualne wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu. Celowym jest więc również, aby środek odwoławczy od postanowienia sądu o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania z powodu niezachowania terminu był bardziej sformalizowany i podlegał przymusowi adwokacko-radcowskiemu. W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesione przez skarżącą spółkę zażalenie z dnia 5 listopada 2018 r. spełnia warunki formalne i fiskalne skargi kasacyjnej. Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że są one zasadne. Sąd I instancji błędnie uznał, że istnieją podstawy do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania z uwagi na brak uprawdopodobnienia przez stronę zachowania terminu do wniesienia tej skargi. Skargę o wznowienie postępowania wniesiono 23 lipca 2018 r. W skardze tej spółka wskazała, że dowiedziała się o postępowaniu sądowym zakończonym wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 529/17 w dniu 16 lipca 2017 r. Następnie w piśmie z dnia 27 września 2018 r. spółka poinformowała, że podanie daty było oczywistą omyłką pisarską, a prawidłową datą ma być 16 lipca 2018 r. Do skargi o wznowienie postępowania załączono pismo Wydziału Architektury i Urbanistyki Urzędu Miejskiego w K. z dnia [...] lipca 2018 r. (k.17), w którym Urząd poinformował spółkę [...] sp. z o.o. sp.k., iż przesyła jej w załączeniu uwierzytelnioną kopię postanowienia z dnia [...] grudnia 2018 r. o wznowieniu postępowania, gdyż postanowienie to zostało omyłkowo przesłane do poprzedniego inwestora, w sytuacji, gdy decyzja o pozwoleniu na budowę została przeniesiona na [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. i to właśnie tej spółce przysługuje przymiot strony we wznowionym postępowaniu. Zatem skarżąca spółka dowiedziała się o postanowieniu z dnia [...] grudnia 2018 r. ze wskazanego pisma. Ponadto przy piśmie z dnia 27 września 2018 r. pełnomocnik spółki przedłożył kopię postanowienia Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] lipca 2018 r. o nałożeniu na spółkę [...] określonych obowiązków we wznowionym postępowaniu. W uzasadnieniu tego postanowienia organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie, wskazując również na postępowanie sądowoadministracyjne zakończone wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 529/17. Z zestawienia tych dat wynika, że skarżąca spółka dowiedziała się o wyroku WSA w Krakowie z dnia 14 lipca 2017 r. po dniu 9 lipca 2018 r., a skoro skargę o wznowienie postępowania wniesiono 23 lipca 2018 r., to zachowany został trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.