II SA/Op 3/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Protokolant St. inspektor sądowy Grażyna Jankowska-Stykała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi sądowoadministracyjnej wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. C., zwanego dalej również skarżącym, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 września 2018 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Namysłowie, działającego z upoważnienia Burmistrza Namysłowa, z dnia 5 czerwca 2018 r., którą odmówiono przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. C. Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny. Wnioskiem złożonym w dniu 11 maja 2018 r. J. C. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Namysłowie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem urodzonym [...]. Do wniosku dołączył m.in. odpis wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że Sąd zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r. i poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r. w punkcie 7 dotyczącym wskazań w ten sposób, że syn skarżącego wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r. oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r., z którego wynika, że syn skarżącego do dnia 31 listopada 2018 r. zaliczony został do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 14 roku życia. Decyzją z dnia 5 czerwca 2018 r., nr [...], Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Namysłowie, działając z upoważnienia Burmistrza Namysłowa, odmówił A.C. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na syna A. C. W uzasadnieniu decyzji organ zacytował treść art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 9 i 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazując na powyższe podkreślił, że z przedłożonej dokumentacji wynika, że syn wnioskodawcy legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 6 kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], zmieniono jedynie decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r. i poprzedzające je orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r. w punkcie 7 dotyczącym wskazań w ten sposób, że syn skarżącego wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a tym samym świadczenie nie przysługuje, gdyż nie zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od decyzji wniósł J. C. Podniósł w nim, że wyrok Sądu Rejonowego w [...] jest jednoznaczny, a syn wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Okoliczność ta została potwierdzona także w uzasadnieniu zapadłej decyzji, a zatem odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest złamaniem prawa, lekceważeniem sądów i wyroków jakie wydają. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2018 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego mającego zastosowanie w sprawie, Kolegium zgodziło się z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez organ pierwszej instancji. Podkreśliło, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że wnioskodawca jest osobą, na której, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego syna A. C. urodzonego [...]. Poza sporem pozostaje również fakt, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r., syn skarżącego zaliczony został do dnia 31 listopada 2018 r. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 14 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2016 r. oraz, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 6 kwietnia dokonano zmiany pkt 7 tego orzeczenia oraz orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r. jedynie w zakresie konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Argumentowało w związku z powyższym Kolegium, że skoro syn wnioskodawcy nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ani też innego rodzaju orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, to wnioskodawca nie spełnia niezbędnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania. Z treścią powyższej decyzji nie zgodził się J. C. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającego na jego błędnej interpretacji; art. 122 i art. 187 w zw. z art. 235 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty i pominięcie podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących naruszenia obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz swobodnej oceny dowodów, które to naruszenia mają znaczenie w sprawie. W uzasadnieniu skarżący przytoczył stan faktyczny sprawy oraz brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, że z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w [...] wynika, że syn wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji czy edukacji, a w szczególności dopilnowania przy właściwym przyjmowaniu i dawkowaniu przepisanych leków oraz zachowania abstynencji. Zdaniem skarżącego, powyższe uzasadnia żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych, jak i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Dodało, że podniesione przez skarżącego kwestie nie wnoszą nic nowego do sprawy i nie mają wpływu na podjęte rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm. - dalej jako P.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, ze zm. ), dalej zwanej ustawą. Art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie nie jest spornym, że wnioskodawca jest ojcem A. C., który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r. zaliczony został do dnia 31 listopada 2018 r. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy czym niepełnosprawność istnieje od 14 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2016 r. Prawidłowo też organy przyjęły, że wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 6 kwietnia 2018 r. dokonano wyłącznie zmiany pkt 7 tego orzeczenia oraz orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r. w zakresie konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a dalej idące odwołanie oddalono. Sąd w ww. wyroku nie dokonał zmiany pkt 8 orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu o niepełnosprawności z dnia 3 listopada 2016 r. oraz orzeczenia drugoinstancyjnego, tj. dotyczącego konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Opolu z dnia 3 listopada 2016 r. zamieszczono natomiast w punkcie 8 sformułowanie "nie dotyczy", co oznacza, że w powyższym zakresie brak jest rozstrzygnięcia. W tym miejscu zasadnym jest wskazanie, że tryb i zasady wydawania orzeczeń o niepełnosprawności reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511). W świetle jej art. 6b ust. 3 w orzeczeniu powiatowego zespołu ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności oraz wskazania dotyczące w szczególności: 1) odpowiedniego zatrudnienia uwzględniającego psychofizyczne możliwości danej osoby; 2) szkolenia, w tym specjalistycznego; 3) zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej; 4) uczestnictwa w terapii zajęciowej; 5) konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; 6) korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki; 7) konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 8) konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; 9) spełniania przez osobę niepełnosprawną przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1260 i 1926 oraz z 2018 r. poz. 79, 106 i 138), przy czym w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności spełnienie tych przesłanek może zostać stwierdzone jedynie w przypadku ustalenia przyczyny niepełnosprawności oznaczonej symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), 05-R (upośledzenie narządu ruchu) lub 10-N (choroba neurologiczna). Przenosząc zatem przytoczone uregulowania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja ojca (matki) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Syn skarżącego ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a zatem prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przyznane, gdy spełnione zostaną łącznie dalsze warunki zamieszczone w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy, tj. dotyczące wskazania w orzeczeniu o niepełnosprawności konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Syn skarżącego nie legitymuje się orzeczeniem zawierającym wskazanie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, a zwłaszcza użyty w nim zwrot "łącznie ze wskazaniami" oraz spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań nie pozwala na przyjęcie, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko spełnienie jednego ze wskazanych warunków, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych, a nie łączne, równoczesne ich zamieszczenie w orzeczeniu o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. W świetle powyższego, organy obu instancji do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego zasadnie zastosowały przepis art. 17 ust. 1 ustawy, dokonując jednocześnie właściwej jego wykładni. Końcowo stwierdzić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a przyznanie tego świadczenia uwarunkowane jest spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. Jedną z takich okoliczności jest aby osoba nad, którą sprawowana jest opieka legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w przypadku takiego orzeczenia ustawodawca nie ustanowił żadnych dodatkowych warunków dotyczących dalszych wskazań, bądź legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami, tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Materiał dokumentacyjny sprawy uprawniał stwierdzenie, że syn skarżącego nie legitymuje się tym ostatnim wskazaniem. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że użyty w art. 17 ust. 1 ustawy zwrot "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań, nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania i Sąd orzekający identyfikuje się z tym stanowiskiem (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2787/16; wyrok NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1923/11; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1675/16; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 925/17; wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 748/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 279/18 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Odnosząc się do zarzutów skargi, że organy nie uwzględniły zapadłego wyroku sądu powszechnego, który jest prawomocny, podkreślić należy, że zmieniał on jedynie pkt 7 orzeczenia o niepełnosprawności, a nie również pkt 8. Wyjaśnić należy, że organy administracji publicznej orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiadają uprawnień do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności wydanych przez uprawnione organy administracji lub sądy, jak i podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie zapadłych orzeczeń. Stąd też, w przedmiotowej sprawie nie były uprawnione do analizowania treści uzasadnienia zapadłego wyroku i dokonywania na jego podstawie własnych ustaleń co do konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Mając na uwadze powyższe, sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.