II OZ 558/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 2 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 592/18 odrzucające skargę kasacyjną B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 592/18 w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 stycznia 2020 r., odrzucił skargę kasacyjną B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 592/18. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że skarżąca w dniu 9 sierpnia 2019 r. złożyła skargę kasacyjną od ww. wyroku, podpisaną osobiście, w której zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 27 września 2019 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach odmówił przyznania B. S. prawa pomocy. Na skutek rozpoznania sprzeciwu wniesionego przez skarżącą od powyższego postanowienia Sąd postanowieniem z dnia 8 listopada 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy - tym samym postanowienie to stało się prawomocne. Sąd wskazał, że stosownie do art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2-3. Przepisu tego nie stosuje się, gdy skargę kasacyjną sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem, albo gdy skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 175 § 3 p.p.s.a. skarga kasacyjna może być sporządzona przez: doradcę podatkowego - w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami (pkt 1); rzecznika patentowego - w sprawach własności przemysłowej (pkt 2). Podkreślił także, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym, sporządzenie skargi kasacyjnej przez podmiot nieuprawniony jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej, tym samym wojewódzki sąd administracyjny powinien odrzucić skargę na podstawie art. 178 p.p.s.a. bez wzywania do usunięcia braków, w sytuacji, gdy skargę podpisze osoba niewymieniona w art. 175 p.p.s.a. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1088/11). W postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 502/07, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także, że tryb z art. 49 p.p.s.a. (wezwania do uzupełnienia braków formalnych) przy skardze kasacyjnej jest możliwy do zastosowania tylko do wyjaśnienia, czy osoba która podpisała skargę kasacyjną jest umocowana do jej sporządzenia w świetle art. 175 p.p.s.a. Nadto przez sporządzenie skargi kasacyjnej rozumie się nie tylko jej napisanie, ale także podpisanie, ponieważ to podpis wprost wskazuje na osobę, która skargę przygotowała. Przez pojęcie "sporządzenie skargi kasacyjnej" należy rozumieć zarówno jej napisanie, jak i podpisanie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. OZ 859/04; z dnia 29 września 2010 r., sygn. akt II FZ 469/10). Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że analiza akt rozpoznawanej sprawy nie dała podstaw do przyjęcia, że skarżąca jest podmiotem uprawnionym do sporządzenia skargi kasacyjnej wymienionym w art. 175 § 1 - 3 p.p.s.a. Tym samym, w ocenie Sądu, wniesioną skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez B. S. należało odrzucić na podstawie art. 178 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła B. S., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że od wydanego w sprawie wyroku złożyła w zakreślonym prawem terminie (jedynie z ostrożności procesowej) skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem w skardze złożyła również wniosek o ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika (będącego adwokatem lub radcą prawnym) z uwagi na tzw. "przymus" wynikający ze stosownych przepisów ustawy p.p.s.a. Podniosła, że Sąd, mimo słusznych racji skarżącej podnoszonych w sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego, nie uwzględnił jej wniosku w przedmiocie ustanowienia na jej rzecz pełnomocnika i utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, pozbawił tym samym skarżącą "prawa do Sądu" uniemożliwiając dalej procedowanie w sprawie wniesionej skargi kasacyjnej, bowiem wydane w tej materii postanowienie z dnia 8 listopada 2019 r., nie podlegało już zaskarżeniu, o czym poinformowano skarżącą, stosownie do pouczenia doręczonego wraz z postanowieniem. Skarżąca wniosła przy tym o ocenę wydanych postanowień w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wnosząca zażalenie stwierdziła, że po ostatecznym rozpoznaniu wniosku skarżącej o ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika procesowego, Sąd winien wezwać skarżącą do uzupełnienia skargi kasacyjnej w trybie art. 177a w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. W jej ocenie treść art. 177a p.p.s.a. określa w sposób dość jasny i przejrzysty sytuacje, w których Sąd zobowiązany jest do takiego działania, a bezspornym jest, że sporządzenie i podpisanie skargi kasacyjnej mieści się w tej kategorii "uzupełnienie skargi". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie z wyłączeniem przypadków, o których mowa art. 58 § 1 pkt 2 – 4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl art. 175 § 1 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, z zastrzeżeniem § 2 i 3. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna sporządzona została osobiście przez skarżącą, która, jak wynika z akt sprawy, nie posiada kwalifikacji koniecznych do sporządzenia tego rodzaju środka odwoławczego. Wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę, jeżeli nie jest ona podmiotem wskazanym w art. 175 § 1 p.p.s.a., nie jest, wbrew twierdzeniom skarżącej, brakiem formalnym podlegającym usunięciu, ale uzasadniającym odrzucenie skargi kasacyjnej. Wyjaśnić należy, że obowiązek ustanowiony w art. 175 § 1 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia skargi kasacyjnej. Brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest brakiem, który, wbrew stanowisku wyrażonemu w zażaleniu, nie podlega uzupełnieniu (zob. postanowienia NSA: z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1088/11; z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt II OZ 349/06). Przymus zastępstwa procesowego strony skarżącej wyłącza możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej osobiście przez stronę. Nadto, jeżeli skarga kasacyjna została sporządzona przez stronę, to nie można przyjąć, jak chciałby autor zażalenia, że jest ona dotknięta brakiem formalnym, który może zostać uzupełniony. Podlega ona wówczas odrzuceniu a limine na podstawie art. 178 p.p.s.a. Uchybienie to stanowi bowiem przypadek niedopuszczalności skargi kasacyjnej - zupełny brak jej skuteczności. Nie ma więc wątpliwości, że brak zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej jest brakiem formalnym nieusuwalnym, a zatem Sąd pierwszej instancji prawidłowo skargę kasacyjną odrzucił, niewzywając skarżącą do uzupełnienia tego braku. Zauważyć należy, że dodanie do ustawy procesowej art. 177a miało na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 r., sygn. SK 22/11, stwierdzającego niezgodność art. 180 w zw. z art. 178 i art. 176 p.p.s.a. z Konstytucją RP. Wyrok ten nie dotyczy jednak sytuacji, w której brak skargi kasacyjnej polegał na sporządzeniu jej przez osobę do tego nie uprawnioną. Jak już bowiem wskazano wyżej, brak formalny w postaci sporządzenia skargi kasacyjnej przez nieuprawniony podmiot, nie podlega uzupełnieniu w trybie określonym w art. 177a p.p.s.a. Z uwagi na przedmiot kontroli instancyjnej w niniejszej sprawie oraz brak możliwości zaskarżenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanych przez Sąd wojewódzki postanowień odmawiających skarżącej przyznania prawa pomocy, dokonanie ich oceny w tym postępowaniu sądowym nie jest możliwe. Na marginesie wypada jedynie zauważyć, co wynika z treści postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach z dnia 27 września 2019 r., sygn. akt II SPP/Ke 125/19, że skarżąca została pouczona, że zgodnie z art. 177 § 6 p.p.s.a. w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego na wniosek, o którym mowa w § 3, bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie może rozpocząć się wcześniej niż od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli strona wniesie środek zaskarżenia na to postanowienie - wcześniej niż od dnia doręczenia postanowienia kończącego postępowanie w tym przedmiocie. W postanowieniu tym wskazano także, że bieg trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej rozpocznie się po tym jak postanowienie w sprawie przyznania prawa pomocy stanie się prawomocne. Pouczenie o treści art. 177 § 6 p.p.s.a. zostało także zawarte w piśmie z dnia 18 czerwca 2019 r., przy którym doręczono stronie odpis wyroku wraz z uzasadnieniem (karta - 80 akt sprawy). W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.