I OZ 57/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1272/18 o odrzuceniu skargi A. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi w roku akademickim 2016/2017 postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Wa 1272/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu Warszawskiego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zapomogi w roku akademickim 2016/2017. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 6 sierpnia 2018 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżąca wniosła zażalenie na ww. zarządzenie, składając jednocześnie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2018 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd postanowieniem z dnia 4 stycznia 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 23 listopada 2018 r. Skarżąca ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 marca 2019 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uznając że brak jest podstaw do zmiany prawomocnego orzeczenia z dnia 23 listopada 2018 r. Sąd postanowieniem z dnia 23 maja 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia 11 marca 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OZ 742/19 oddalił zażalenie A. P. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II z dnia 6 sierpnia 2018 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Zarządzeniem z dnia 10 października 2019 r. poinformowano skarżącą, że w związku z uprawomocnieniem się zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, jest ona zobowiązana do uiszczenia w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, wpisu sądowego od skargi w kwocie określonej zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 6 sierpnia 2018 r., tj. 200 zł. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że nieuiszczenie wpisu sądowego od skargi w ww. kwocie w terminie 7 dni, skutkować będzie odrzuceniem skargi. Wezwanie z dnia 23 października 2019 r. zawierające zobowiązanie do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, zostało doręczone w dniu 12 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucając skargę wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów, na etapie wniesienia skargi, uzasadnia wezwanie strony o wpis, pod rygorem jej odrzucenia. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może dotyczyć etapu, w stosunku do którego prawomocnie orzeczono o braku podstaw do przyznania takiej pomocy i wywoływać skutków z mocą wsteczną. Sąd winien podejmować czynności związane z weryfikacją skuteczności wniesienia skargi i skutkami zaniechania wykonania wezwania do uiszczenia wpisu. Skoro względem tego etapu postępowania (wniesienie skargi) i związanych z nim kosztów prawomocnie orzeczono w przedmiocie przyznania prawa pomocy, a poza tym uprawomocniło się zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, kolejne wnioski nie mogą dotyczyć już obowiązku uiszczenia wpisu. W ocenie Sądu, skoro w zakreślonym terminie wpis nie został uiszczony to skargę należało odrzucić. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. P., podnosząc zarzut jego nieważności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. W rozpoznawanej sprawie wpis sądowy od skargi nie został uiszczony w wyznaczonym terminie, a zatem zasadnie Sąd I instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie w dniu 18 listopada 2019 r. z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie mogło uchronić skarżącej przed ujemnymi następstwami niewykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w toczącym się postępowaniu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10 oraz z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto zauważyć trzeba, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty złożenia wniosku. Nie działa ono z mocą wsteczną (w odniesieniu do opłat sądowych, których termin uiszczenia upłynął przed złożeniem wniosku o prawo pomocy), lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04, z dnia 26 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 203/10 oraz z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 390/15; B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Wobec powyższego nawet przyznanie skarżącej prawa pomocy po upływie terminu do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie obejmowałoby zwolnienia od kosztów sądowych, które strona miała obowiązek uiścić przed złożeniem wniosku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.