III SA/Gd 807/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2017 r., nr [...] Wójt Gminy Z. na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 657) orzekł o wymeldowaniu M. A. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Z.. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek o wymeldowanie M. A. złożyli D. i H. B. podnosząc, iż M. A. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania od lipca 2012 r. W toku postępowania ustalono, że M. A. jest wnuczką D. i H. B.. Opuściła ona przedmiotowy lokal wraz z matką jako osoba niepełnoletnia. Zebrany materiał dowodowy potwierdził, że M. A. nie mieszka w lokalu od 4 lipca 2012 roku, bowiem tę datę opuszczenia wskazywali uczestnicy postępowania. Co ważne, nie podejmowała ona działań faktycznych lub prawnych zmierzających do ponownego zamieszkania w tym lokalu. Tymczasem osobie, której naruszono posiadanie służy prawo wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. W takim przypadku to sąd cywilny rozstrzyga, czy doszło do naruszenia posiadania i jeżeli postępowanie wyjaśniające to potwierdzi, przywraca jego posiadanie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym trudno jest przychylić się do stanowiska strony w sprawie braku dobrowolności i trwałości opuszczenia spornego lokalu oraz zamiaru stałego zamieszkiwania w miejscu pobytu stałego, skoro nie podejmuje ona żadnych działań zmierzających do powrotu do lokalu z mocy prawa. Organ I instancji wskazał, że wyjaśnienia M. A. są mało wiarygodne, bowiem z jednej strony twierdzi ona, że przebywa w mieszkaniu prawie każdego tygodnia przez 3-4 godziny, z drugiej strony wskazuje, że ojciec odmawia wydania rzeczy osobistych jej i matki z mieszkania. Nadto w toku postępowania ustalono, że po wyprowadzeniu się M. A. wraz z matką w mieszkaniu zostały wymienione zamki, więc niemożliwe jest jej przebywanie w tym lokalu. Również pismo D. i H. B. z 10 marca 2017 r. wyraźnie wskazuje, że M. A. nie przebywa i nie mieszka pod adresem Z. ul. [...]. Dla potrzeb ewidencji ludności podstawowym kryterium oceny zamieszkiwania w lokalu jest koncentrowanie w nim interesów życiowych, a prowadzone postępowanie bezsprzecznie wykazało, że strona od ponad 4 lat swoje życie koncentruje poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Dalsze utrzymywanie zameldowania w lokalu położonym przy ul. [...] w Z. oznaczałoby utrzymywanie fikcji meldunkowej, tj. stanu niezgodnego z rzeczywistym miejscem jej pobytu. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła M. A. wskazując na jej krzywdzący charakter. Decyzją z dnia 6 lipca 2017 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca M. A. opuściła miejsce pobytu stałego jako osoba małoletnia wraz ze swoją matką A. B.. Jej ojciec i dziadkowie stosowali wobec niej i matki przemoc psychiczną i fizyczną, dlatego w 2012 roku postanowiły opuścić ten lokal i zamieszkać w S. G.. Od tamtego czasu nie zamieszkują w spornym lokalu, chociaż skarżąca uważa, że sporny lokal w dalszym ciągu stanowi jej centrum życiowe. Pomiędzy stronami zaistniał spór dotyczący częstotliwości przebywania skarżącej w miejscu pobytu stałego od 2012 roku. Wnioskodawcy oraz jej ojciec twierdzą, że wymieniona do spornego lokalu przyszła tylko raz, na prośbę ojca w 2013 roku i od tego czasu nie mają kontaktu z wnuczką, a jej ojciec widuje się z córką tylko podczas spraw sądowych w sprawie alimentów. Skarżąca twierdzi natomiast, że 3-4 razy w tygodniu przychodzi do spornego lokalu w odwiedziny, dlatego uważa że nie powinna być z tego lokalu wymeldowana. Jednak trudno jest przychylić się do stanowiska skarżącej, że nawet częste odwiedziny dziadków w spornym lokalu mają świadczyć o jej stałym pobycie w tym lokalu. Posiadanie pobytu stałego związane jest z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego. Oznacza to, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, a więc posiada ona w nim tzw. centrum życiowe. Pod pojęciem centrum życiowego rozumiemy sytuacje, gdy w spornym lokalu dana osoba stale przebywa, nocuje, spożywa posiłki, przyjmuje gości. Zamiar przebywania osoby w takim lokalu musiałby być połączony z przebywaniem w tym lokalu z zamiarem pobytu stałego i koncentrowaniu w tym miejscu swoich interesów życiowych, a w stosunku do skarżącej taka sytuacja nie ma miejsca przynajmniej od 2012 roku. Jak ustalono na podstawie zeznań skarżącej, opuściła ona przedmiotową nieruchomość wraz z matką z powodu konfliktu jaki zaistniał pomiędzy jej matką, a ojcem i dziadkami, co w ocenie organu odwoławczego potwierdza dobrowolny charakter opuszczenia lokalu i w żadnym stopniu nie wskazuje, aby opuszczenie spornego lokalu miało związek z bezprawnym pozbawieniem skarżącej i jej matki posiadania tego lokalu. W związku z powyższym uznano, że skoro wymieniona od tak długiego czasu nie mieszka w spornym lokalu i od momentu uzyskania pełnoletności w nim nie zamieszkała na pobyt stały, opuszczenie tego lokalu ma charakter trwały. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o konieczności przeprowadzenia oględzin przedmiotowej nieruchomości, co może mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy, organ uznał, że w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie ma takiej potrzeby, ponieważ skarżąca nie mieszka w spornym lokalu od około 5 lat. Zresztą jak wskazuje obszerne orzecznictwo sądowoadministracyjne, w przypadku gdy doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego, co miało miejsce w tym przypadku, nie ma decydującego znaczenia fakt, czy w lokalu którego dotyczy postępowanie, pozostały rzeczy stanowiące osobistą własność lokatora. Ponadto, skarżąca nie podejmowała żadnych kroków prawnych zmierzających do ponownego zamieszkania w spornym lokalu, zatem w tych okolicznościach sprawy jej deklarowany zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu nie może mieć wpływu na wynik sprawy, bowiem nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Skarżąca jest w błędzie sądząc, że orzeczenie Sądu w sprawie podziału majątku wspólnego da jej prawo do zamieszkania w tym lokalu w przyszłości, co powinno stanowić przeszkodę w jej wymeldowaniu. Z akt sprawy nie wynika, aby w skład majątku wspólnego stron wchodziła przedmiotowa nieruchomość. Z dołączonych do akt sprawy dokumentów wynika, że współwłaścicielami tego lokalu są D. i H. B., zatem nie jest możliwe, aby Sąd w toku postępowania o podział majątku wspólnego jej rodziców mógł rozstrzygać o lokalu, do którego tytuł prawny posiadają inne osoby. Zatem w sytuacji, gdy właściciele spornego lokalu nie wyrażą zgody na ponowne zamieszkanie w nim skarżącej, jej ewentualny zamiar zamieszkania w tym lokalu w nieokreślonej przyszłości będzie niemożliwy do zrealizowania. W obecnym stanie faktycznym konflikt jaki istnieje pomiędzy stronami jest tak głęboki, że deklarowany przez skarżąca zamiar ponownego zamieszkania w tym lokalu nie jest możliwy do zrealizowania. Oceniając materiał dowodowy zebrany w sprawie, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji i stwierdził, że w przypadku skarżącej nie ma mowy o jej stałym zamieszkiwaniu w miejscu pobytu stałego, a potwierdzenie dobrowolności i trwałości opuszczenia tego lokalu, obligowało organy meldunkowe do usunięcia fikcji meldunkowej, jaka w stosunku do niej zaistniała. Z uwagi na powyższe, skoro skarżąca nie mieszka w spornym lokalu z zamiarem pobytu stałego, nie może posiadać w nim zameldowania, ponieważ byłoby to niezgodne z obowiązującym prawem meldunkowym. Mając na uwadze powyższe uznano, że M. A. opuściła przedmiotowy lokal w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a to oznacza, że decyzja o jej wymeldowaniu z pobytu stałego, znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. Skargę na powyższą decyzję wniosła M. A. domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy opuszczenie przez skarżącą M. A. lokalu przy ul. [...] w Z. nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego; 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 21 kwietnia 2017 r. w sytuacji, gdy organ II instancji winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie I instancji w całości; - art. 7, art. 77 i art. 85 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnym ustaleniu, że odwołująca opuściła dobrowolnie i w sposób trwały lokal przy ul. [...] w Z. oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez nieprzeprowadzenie oględzin lokalu przy ul. [...] w Z.; - art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie przez Wojewodę [...] wszechstronnej, wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego doprowadziłaby do uchylenie błędnie wydanej przez organ I instancji decyzji i umorzenia postępowania organu I instancji w całości; - art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania jego uczestników do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi wskazano, że ustalenie przez organ odwoławczy, iż opuszczenie przez skarżącą lokalu przy ul. [...] w Z. miało charakter dobrowolny i trwały jest konsekwencją niedostatecznego zebrania materiału dowodowego przez organ, a ponadto świadczy o tym, że organ ten nie dokonał jego wyczerpującej i właściwej oceny. Zdaniem skarżącej za niekonsekwentne i nielogiczne należy uznać przede wszystkim twierdzenia oraz zachowanie jej dziadków (wnioskodawców), którzy z jednej strony składają wniosek o wymeldowanie jej oraz jej mamy z lokalu przy ul. [...] w Z., a jednocześnie zachowują w przedmiotowym lokalu wszystkie rzeczy należące do niej i jej mamy. Z tej przyczyny czynnością konieczną było przeprowadzenie oględzin spornego lokalu. Nie zostały one przeprowadzone przez W. Gminy Z.. Czynność ta nie została uzupełniona również w postępowaniu prowadzonym przez Wojewodę [...]. Tymczasem dowód ten miał kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, pozwoliłby bowiem stwierdzić, że w mieszkaniu znajdują się wszystkie rzeczy skarżącej i jej mamy: meble, ubrania, dokumenty, sprzęt RTV i AGD, a więc iż miejsce to stanowi wciąż centrum życiowe skarżącej i jej matki. Na skutek zachowania organu korzyść z nieprzeprowadzenia powyższej czynności odniosła strona, która jej nie powinna odnieść, bowiem nie wyraziła zgody na przeprowadzenie oględzin. W ocenie skarżącej uchybienia te doprowadziły do sytuacji, w której organ odwoławczy prowadził postępowanie w sposób, który nie budzi zaufania jego uczestników do władzy publicznej. Nadto skarżąca podniosła, iż o opuszczeniu lokalu uzasadniającym wymeldowanie może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Wyjaśniła również, iż jej matka A. B. podejmowała stosowne kroki prawne celem przywrócenia naruszonego posiadania. Najpierw toczyło się postępowanie o ustalenie sposobu korzystania z mieszkania, zaś w chwili obecnej toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2017, poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 657, dalej jako "ustawa"). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu, jak wynika z analizy wskazanego wyżej przepisu ma charakter związany i zapada po zaistnieniu następujących przesłanek: po pierwsze - opuszczenie miejsca pobytu stałego; po drugie – niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Stanowisko to ukształtowane na tle poprzednio obowiązującego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. 2006, Nr 139 poz. 993 ze zm.) zachowuje nadal w pełni aktualność i jest całkowicie akceptowane przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma charakter ewidencyjny i służy aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie powoduje zmiany ani tym bardziej wygaśnięcia ewentualnych praw do lokalu. Nie ma żadnych podstaw, by fakt zameldowania traktować jako instrument w jakichkolwiek postępowaniach cywilnych. Stosownie do powołanej wyżej regulacji, jedną z przesłanek wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu w sposób trwały, o czym można mówić, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym – nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Z kolei ocena zamiaru opuszczenie lokalu, tzn. ustalenie czy miało charakter dobrowolny, odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 12 października 2017r. sygn. akt III SA/Gd 589/17 oddalił skargę matki skarżącej A. B. na decyzję w przedmiocie wymeldowania jej z pobytu stałego pod adresem przy ul. [...] w Z.. Ustalenia faktyczne, dotyczące opuszczenia lokalu przez A. B., które zostały zaakceptowane przez sąd w tamtej sprawie, odnoszą się także do okoliczności sprawy niniejszej. Skarżąca bezspornie w dacie opuszczenia lokalu była bowiem osobą niepełnoletnią i dzieliła miejsce zamieszkania matki. Skarżąca negatywnej przesłanki do wymeldowania dopatrywała się w braku dobrowolności opuszczenia miejsca zameldowania. Za bezsporne uznać natomiast należy, że do samego opuszczenia lokalu doszło. Skarżąca przyznaje to jednoznacznie, wskazując jednocześnie, że pozostawiła w lokalu w Zblewie przedmioty osobiste. W orzecznictwie sądowo administracyjnym zgodnie uznaje się, że na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Wyjątkowo przyjmuje się, że negatywną przesłanką wymeldowania z pobytu stałego jest, w przypadku braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, skorzystanie z przysługujących stronie środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu - np. wniesienie skutecznego powództwa o przywrócenie posiadania (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze zgromadzonego materiału nie wynika, by matka skarżącej – będąca jej przedstawicielką ustawową aż do daty uzyskania pełnoletności, a także sama skarżąca po tej dacie pomimo upływu czasu od opuszczenia przez nią i jej matkę lokalu podejmowały próby powrotu do niego, bądź kroki prawne w celu przywrócenia posiadania lokalu. Należy zatem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu spowodowane było presją psychiczną czy nawet fizyczną, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarzało sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Jak już wyżej wskazano, skarżąca ani jej przedstawicielka ustawowa nie podjęły jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym przez nie lokalu. Co więcej sądy cywilne orzekające w sprawach różnych majątkowych i rodzinnych związanych z małżeństwem A. i K. B., zakończonych powołanymi przez organy administracji orzeczeniami wyrażały pogląd, że skarżąca wraz z matką " wyprowadziły się z własnej woli". Sąd nie dopatrzył się wytykanych w skardze uchybień w postępowaniu dowodowym organów obu instancji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy był kompletny, spójny i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie ustalenia faktyczne do tego, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia mieszkania były prawidłowe i nie naruszały zasady swobodnej oceny dowodów. Przeprowadzenie dowodu z oględzin lokalu było zbędne w sytuacji, gdy fakt jego opuszczenia był w istocie bezsporny. Stwierdzenie pozostawienia przez skarżącą w mieszkaniu przedmiotów stanowiących jej własność nie mogłoby wpłynąć na ocenę okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym nie doszło w postępowaniu administracyjnym do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera odniesienie się do dowodów i oświadczeń składanych przez skarżącą oraz wyczerpująco opisuje podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, spełnia zatem wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie naruszała również prawa materialnego. Organ prawidłowo zastosował bowiem art. 35 ustawy o ewidencji ludności, gdyż z prawidłowych ustaleń wynikało bowiem, iż w sprawie wystąpiły przesłanki wymeldowania skarżącej, a mianowicie trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. [...]. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.