I SA/Lu 770/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Małgorzata Fita WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistych omyłek rachunkowych w postanowieniu I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. G. [...] zł (dwieście [...]) w tym VAT z tytułu wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Skarbowej", po rozpoznaniu zażalenia M. J., dalej: "strona", "skarżąca", na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", z dnia [...] kwietnia 2016r. w sprawie sprostowania oczywistych omyłek rachunkowych w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...] marca 2016r., utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazanym wyżej postanowieniem z dnia [...] marca 2016r. na podstawie art. 59 §3 w związku z art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec strony na podstawie szeregu tytułów wykonawczych z powodu nieściągalności. W zażaleniu na to postanowienie strona zarzuciła, iż przy tytułach wykonawczych nr [...]; [...] oraz [...] podane zostały błędne kwoty należności głównej. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016r. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał z urzędu sprostowania oczywistych omyłek rachunkowych. Sprostowania dokonano w ten sposób, że kwoty należności głównej: - [...] zł w tytule wykonawczym nr [...] zastąpiono kwotą [...]zł, - [...] zł w tytule wykonawczym nr [...] zastąpiono kwotą [...]zł, - [...] zł w tytule wykonawczym nr [...] zastąpiono kwotą [...]zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że nieprawidłowe kwoty należności głównych we wskazanych tytułach wykonawczych zostały wykazane w wyniku błędnego wygenerowania danych przez aplikację komputerową [...]. Na postanowienie to strona złożyła zażalenie zarzucając, że błędne wygenerowanie danych przez aplikację oznacza, iż do aplikacji wprowadzone zostały błędne dane, które stanowią podstawę określonych należności. W ocenie strony sprawie doszło do mylnych ustaleń faktycznych i prawnych organu, mających wpływ na treść rozstrzygnięcia. Niemożliwym jest bowiem aby błędy rachunkowe powstały z winy aplikacji w sytuacji, gdy różnica przy jednym z tytułów to znaczna kwota - w wysokości [...] zł. Taki błąd trudno uznać za niezawiniony i oczywisty. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja unormowana w treści art. 113 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Błędy w treści prostowanego postanowienia wynikły wskutek wygenerowania z systemu [...] kwot należności głównej objętych wskazanymi wyżej tytułami wykonawczymi według stanu z daty ich wystawienia, a nie faktycznie pozostającymi do wyegzekwowania w dacie podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Omyłka ta nastąpiła na skutek niezastosowania przez organ egzekucyjny odpowiedniego działania matematycznego, tj. pomniejszenia należności głównej, objętej tytułem wykonawczym o kwoty już wyegzekwowane. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił również uwagę, że sprostowanie tego błędu nie powodowało zmiany rozstrzygnięcia prostowanego postanowienia, czyli umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dokonanie sprostowania powyższej omyłki, wbrew twierdzeniu strony nie świadczy też o tym, iż w sprawie miały miejsce błędne ustalenia faktyczne lub prawne, które stanowiły dla organu egzekucyjnego podstawy i przesłanki do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 §2 ustawy egzekucyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie strona zarzuciła utrzymanie w mocy decyzji wydanej z naruszeniem prawa i dokonanie dowolnej oceny zebranego w toku sprawy materiału oraz nieprawidłową interpretację. Podniosła, że błędy w działaniu organu są skutkiem mylnych ustaleń faktycznych i prawnych, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a nie oczywistych omyłek. Treść rozstrzygnięcia powinna odzwierciedlać stan faktyczny i prawny ustalony na podstawie zebranych materiałów, ewidencji, rejestracji, zbiorów danych itp. Różnica między datą podjęcia, a datą wystawienia, o której wspomina w postanowieniu organ nie jest omyłką matematyczną. Jest to źle wybrany stan faktyczny, zła podstawa prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Sposób działania organu, oparty na istotnych błędach, podważa zaufanie obywatela do instytucji Państwa. Formułując powyższe zarzuty wniosła o kontrolę działań organu administracji i zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych dokonane zostało postanowieniem z dnia [...] października 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 1066 z późn. zm.) rolą sądu administracyjnego jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej polegającą na badaniu zgodności z prawem m.in. postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie, na podstawie art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 718 z późn. zm.), dalej: P.p.s.a., może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy. Z kolei z przepisu art. 134 §1 P.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem, które nie ma znaczenia w sprawie niniejszej. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga jest bezzasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało wydane bez naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prawa materialnego, które by miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 113 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016r. poz. 23 z późn. zm.), dalej: "K.p.a.", organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Jak zaś stanowi o tym art. 126 K.p.a. przepis powołanego wyżej art. 113 §1 stosuje się odpowiednio do postanowień. Artykuł 113 §1 K.p.a. stosowany odpowiednio do postanowień w związku z art. 126, upoważnia organ administracji do prostowania z urzędu lub na żądanie strony błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek w postanowieniach. Określa też formę tego rozstrzygnięcia, a mianowicie stanowi, że ma ono postać postanowienia. Tak też w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016r. dokonał z urzędu sprostowania oczywistych omyłek rachunkowych w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącej. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2016r., sygn. akt II OSK 2118/14, iż uregulowana w art. 113 §1 K.p.a. instytucja sprostowania zawartych w rozstrzygnięciach oczywistych omyłek służy przywróceniu rzeczywistej woli organu, ilekroć zachodzi pewna niezgodność między rzeczywistą wolą tego organu, a jej wyrażeniem na piśmie. Przedmiotem sprostowania w trybie określonym w art. 113 §1 K.p.a. mogą być wyłącznie błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. Oczywistość tego rodzaju błędu można stwierdzić, porównując treść rozstrzygnięcia z zawartymi w aktach sprawy dokumentami. Tryb uregulowany w powołanym wyżej przepisie nie może zaś służyć naprawianiu błędów popełnionych przez organ administracji publicznej w stosowaniu prawa. W orzecznictwie sądowym słusznie zwraca się uwagę, że wada aktu administracyjnego podlegająca sprostowaniu w trybie art. 113 §1 K.p.a. nie może dotyczyć materialnej jego treści i musi charakteryzować się oczywistością. Wynika z tego, że sprostowanie aktu nie może w żadnym razie prowadzić do jego merytorycznej zmiany. Zatem nie mogą podlegać sprostowaniu w trybie powołanego przepisu błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, ustalaniu stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz w zakresie ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.Ponadto, jak na to zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 2016r., sygn. akt I OSK 2040/14, formułowanych w judykaturze poglądów opowiadających się przeciw możliwości sprostowania określonych omyłek nie można odnosić do każdego przypadku sprostowania niejako mechanicznie, a więc bez uwzględniania takich konkretnych okoliczności analizowanego przypadku, które wymagają indywidualnego rozważenia. Nie ulega przecież wątpliwości, że to, co może być uznane za oczywiste w jednym układzie stosunków faktycznych, może tę cechę stracić, gdy układ ów ulega zmianie, choćby w relatywnie niewielkim stopniu. Pojęcie "oczywistej omyłki", ma bowiem charakter niedookreślony, odsyłający do systemu pojęć i ocen pozaprawnych, wyłączający w konsekwencji automatyzm przyjmowanych kryteriów na rzecz pewnej elastyczności, pozwalającej urealnić dokonywaną kwalifikację prawną i dopasować ją do różnych, nierzadko niepowtarzalnych i jednostkowych aspektów badanej sytuacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2008r., sygn. akt I FSK 732/07; z dnia 27 sierpnia 2014r., sygn. akt II OSK 1400/14 oraz z dnia 31 marca 2015r., sygn. akt II OSK 2011/13). Podstawowym wyznacznikiem oczywistości błędu pisarskiego i rachunkowego oraz innej omyłki w rozumieniu art. 113 §1 K.p.a. jest zaś możność natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, iż zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, którym organ ten sprostował błędnie podane kwoty należności głównej, wykazane w postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przy trzech wskazanych wyżej tytułach wykonawczych. Błąd polegał na tym, że wskazane zostały kwoty należności głównej według stanu z daty wystawienia tytułów wykonawczych, a nie kwoty pozostające nadal do wyegzekwowania. Z akt postępowania administracyjnego (k. 9-11) wynika jednak bez jakiejkolwiek wątpliwości, jakie kwoty winny być wskazane przy każdym z trzech tytułów wykonawczych, o których była wyżej mowa, w treści postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Błędne wskazanie kwot należności głównych, sprostowane kontrolowanym postanowieniem nie wynikało zatem z wadliwych ustaleń stanu faktycznego czy błędnej wykładni bądź niewłaściwego zastosowania przepisu prawa. Nie dokonano jedynie operacji rachunkowej polegającej na pomniejszeniu należności głównych, wynikających z trzech tytułów wykonawczych, o kwoty już wyegzekwowane. W wyniku sprostowania nie doszło zaś do zmiany merytorycznej treści rozstrzygnięcia, zawartego w sprostowanym postanowieniu, tj. umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na stwierdzenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Zgodzić się należy ze skarżącą, iż popełnianie przez organ prowadzący postępowanie błędów, czy to istotnych, czy to nawet drobnych, w określonym stopniu podważa zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej. Sprostowanie rozstrzygnięcia, w przypadku błędów drobnych, mających charakter błędu pisarskiego lub rachunkowego albo innej oczywistej omyłki, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie, pozwala jednak ograniczać negatywne skutki naruszenia zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. Rozstrzygnięcie w sprawie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu znajduje podstawę w treści §21 ust. 1 pkt 1 lit. c), z uwzględnieniem §4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. poz. 1805).