II OSK 2808/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 373/19 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 30 maja 2019 r., sygn. IV SA/Wa 373/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził od Wojewody [...] na rzecz J. M. kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej Wojewoda [...] (dalej: skarżący kasacyjnie organ) zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 i 107 § 1 k.p.a. przez uznanie, że przywołane przepisy k.p.a. zostały naruszone przez organy obu instancji. Wobec powyższego na podstawie art. 176 § 2 w zw. z art. 185 § 1 oraz art. 203 p.p.s.a., wniesiono o: 1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, 2) rozpoznanie skargi poza rozprawą (w skardze kasacyjnej stwierdzono: "zrzekam się rozprawy"), 3) zasądzenie na rzecz skarżącego od strony przeciwnej kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, J. S. M. opuścił budynek nr [...] położony w miejscowości O., gm. N., w sposób uzasadniający jego wymeldowanie. Strony postępowania, tj. J. S. M. i K. K. oraz K. S., pełnomocnik K. K. zgodnie przyznały, że wymieniony opuścił miejsce stałego pobytu w marcu 2018 r. i obecnie tam nie mieszka. Opuszczenie przez niego przedmiotowego budynku potwierdzili również inni uczestnicy postępowania, tj. Z. M., pełnomocnik J. S. M. i przesłuchany w charakterze świadka J. M. Powyższe koresponduje także z przeprowadzonymi oględzinami, ponieważ nie wykazały one w ww. budynku żadnych rzeczy codziennego użytku należących do J. S. M. Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu, z zebranego materiału dowodowego wynika, że wymieniony nie koncentruje swojego centrum życiowego w omawianym budynku. Sąd I instancji w uzasadnieniu skarżonego wyroku wskazał wprawdzie, że J. S. M. twierdził, że pozostawione przez niego rzeczy w omawianym budynku zostały nie przez niego uprzątnięte, jednak twierdzenia tego nie poparł żadnymi dowodami. Ponadto w ocenie skarżącego kasacyjnie organu, przeciwnie niż Sąd I instancji, J. S. M. poza ustnymi oświadczeniami o zamiarze powrotu do wspomnianego lokalu nie podejmował w tym kierunku żadnych kroków, które urzeczywistniłyby jego wolę. Za takie działanie nie można uznać złożenia przez niego do sądu pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania, ponieważ uczynił to w znacznym odstępie czasu od opuszczenia miejsca pobytu stałego. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu inaczej niż przyjął Sąd I instancji, opuszczenie przez J. S. M. miejsca pobytu stałego cechowała również dobrowolność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Argumentacja skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że w istocie skarżący kasacyjnie organ kwestionuje wyrok Sądu I instancji oraz zastosowanie dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i wadliwe doszukanie się przez Sąd I instancji naruszenia przez Wojewodę [...] przepisów wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej obejmujących art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stan faktyczny sprawy nie został należycie ustalony. Wskazać należy, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów, art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze, opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie, ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte, rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Powyższe powinno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wadliwie i co najmniej przedwcześnie przyjął organ II instancji, że J. S. M. opuścił budynek nr [...] położony w miejscowości O., gm. N. i w nim nie mieszka. Zgodzić należy się z oceną Sądu I instancji, że całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego budzi wątpliwości co do przyjętego przez organy stanowiska, że opuszczenie lokalu przez skarżącego było dobrowolne i miało charakter trwały. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku prawidłowo wyjaśnił powody, dla których uznał, że organy nie przedstawiły w sposób przekonywujący stanowiska, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie. Sąd I instancji w szczególności zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, że skarżący opuścił lokal pod presją, w asyście policji, niekwestionowane jest również, że skarżący i była konkubina byli w sporze i niejednokrotnie interweniowała policja (potwierdziły to oświadczenia skarżących, Policji i świadków), w aktach sprawy znajduje się postanowienie Prokuratury Rejonowej w S. o umorzeniu postępowania karnego wszczętego [...] maja 2018 r., które potwierdza, że konflikt stron był poważny, skarżący wszczął postępowanie w sprawie o naruszenie posiadania. Po wyprowadzeniu się skarżącego zostały bez jego wiedzy wymienione zamki, co uniemożliwiło skarżącemu dostęp do lokalu. Skarżący nie mógł zatem swobodnie powrócić do lokalu. Sąd I instancji wskazał, że okoliczności tej organ nie zakwestionował, ale się także do niej nie ustosunkował. W trafnej ocenie Sądu I instancji z uwagi na istniejący spór pomiędzy lokatorami, mogło to mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, w szczególności w zakresie ustalenia przesłanki dobrowolności opuszczenia przez skarżącego lokalu. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że wymiana zamków (kluczy) uniemożliwiła skarżącemu powrót do lokalu. Sąd I instancji zaznaczył, że od początku skarżący wskazywał, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, oraz że podejmie działania w celu przywrócenia naruszonego posiadania. Sąd I instancji wyjaśnił, że tej okoliczności organ nie analizował. Sąd I instancji wykazał, że przedwczesnym jest uznanie przez organ, że skarżący opuścił lokal w sposób trwały. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, według którego decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń przesłuchiwanych świadków w sprawie o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. II OSK 380/18, LEX nr 2771229 i powołane w tym wyroku orzeczenia NSA). Dla wystąpienia określonej w art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1382 ze zm., dalej: ustawa) przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2019 r., sygn. II OSK 3427/18, LEX nr 2825816). Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji [...] grudnia 2018 r., nr [...], powołując się na poglądy wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazał, że wobec poczynionych przez organ I instancji ustaleń faktycznych bezsporne jest, że J. S. M. opuścił budynek nr [...] położony w miejscowości O., gm. N. i w nim nie mieszka. W ocenie organu odwoławczego, należy także przyjąć, że opuszczenie przez niego wymienionego miejsca pobytu stałego było dobrowolne i trwałe. Sąd I instancji miał podstawy, aby uznać, że zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu z uwagi na konieczność uzupełnienia stanu faktycznego i wyczerpującego uzasadnienia związanego z dobrowolnym lub przymusowym opuszczeniem przez skarżącego lokalu i odniesienia do okoliczności, które organ pominął, a które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim organ powinien dokładnie ustalić, kiedy lokatorka zmieniła zamki, co uniemożliwiło swobodny dostęp do lokalu, jak i wpływ tej okoliczności na wynik sprawy. Nie ma racji skarżący kasacyjnie organ, że ustalenie dokładnej daty wymiany zamków przez K. S. oraz wpływu trudnych relacji wymienionej z J. S. M. nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. Przeciwnie, są to okoliczności, które powinny być poddane wnikliwej ocenie przez organ w toku postępowania. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.