III OSK 1773/21
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2022-05-10
Skład orzekający: Małgorzata Pocztarek, Przemysław Szustakiewicz, Dariusz Chaciński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku kontroli prowadzonej przez Państwową Inspekcję Pracy, okazanie legitymacji służbowej pracownikowi obecnemu w siedzibie kontrolowanego podmiotu, w sytuacji nieobecności prezesa zarządu, jest wystarczające do wszczęcia kontroli, zwłaszcza gdy kontrola opiera się na ratyfikowanej umowie międzynarodowej?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że okazanie legitymacji służbowej pracownikowi obecnemu w siedzibie Fundacji było wystarczające do wszczęcia kontroli, zgodnie z art. 49 ust. 10 Prawa przedsiębiorców w związku z art. 97 Kodeksu cywilnego. Sąd podkreślił, że Konwencja nr 81 MOP ma zastosowanie do wszystkich zakładów zatrudniających pracowników, co uzasadnia odstąpienie od obowiązku wcześniejszego zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli na podstawie art. 48 ust. 11 lit. a Prawa przedsiębiorców.Stan faktyczny
Fundacja wniosła sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania kontroli przez Okręgowy Inspektorat Pracy, zarzucając brak uprzedniego zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli oraz nieokazanie legitymacji służbowych. Organ kontroli uznał, że legitymacje zostały okazane pracownikowi obecnemu w siedzibie Fundacji, a kontrola była uzasadniona Konwencją nr 81 MOP, co zwalniało z obowiązku wcześniejszego zawiadomienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Fundacji, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Fundacji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną. Zasądzono od skarżącej na rzecz Okręgowego Inspektora Pracy kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 374/19 w sprawie ze skargi [...] w Ł. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Łodzi z dnia 5 lutego 2019 r., nr LD-0301.5112.2.2019 w przedmiocie sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania kontroli z naruszeniem przepisów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [...] w Ł. na rzecz Okręgowego Inspektora Pracy w Łodzi kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 czerwca 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 374/19, oddalił skargę [...] w Ł. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Łodzi z dnia 5 lutego 2019 roku nr LD-0301.5112.2.2019 w przedmiocie sprzeciwu wobec podjęcia i wykonywania kontroli z naruszeniem przepisów.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że w dniu 12 grudnia 2018 r. inspektorzy pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi udali się do siedziby [...], mieszczącej się w Ł. przy ulicy [...], celem przeprowadzenia czynności kontrolnych w zakresie legalności zatrudnienia oraz przestrzegania przepisów prawa pracy. W lokalu Fundacji inspektorzy zastali osobę, która na prośbę o kontakt z osobą upoważnioną do reprezentowania Fundacji, wykonała połączenie telefoniczne do M.J. – Prezesa Zarządu Fundacji.
Wobec niezastania w lokalu Fundacji Prezesa Zarządu, w dniu 13 grudnia 2018 r. Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Łodzi przesłał na adres siedziby Fundacji upoważnienie nr Ld-01300-Kk06239-01/18 do przeprowadzenia kontroli przedsiębiorcy, oznaczając termin rozpoczęcia kontroli na dzień 12 grudnia 2018 r., zaś przewidywany termin jej zakończenia na dzień 11 stycznia 2019 r. Nadto organ przesłał żądanie dostarczenia i okazania w dniu 8 stycznia 2018 r. w siedzibie Fundacji "[...] " dokumentacji dotyczącej pracowników kontrolowanego podmiotu, szczegółowo wskazanej w treści pisma. Powyższa korespondencja została doręczona na adres siedziby Fundacji w dniu 18 grudnia 2018 r.
Pismem z dnia 19 grudnia 2018 r. Fundacja "[...] " z siedzibą w Ł., działając na podstawie art. 59 § 1 w zw. z art. 48 ust. 1 i art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. 2018 r., poz. 646) złożyła sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania czynności kontrolnych przez Państwową Inspekcję Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Łodzi, wnosząc jednocześnie o umorzenie wszczętego postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu swojego pisma Fundacja wskazała, że nie dokonano uprzedniego zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli, jak również nie okazano legitymacji służbowych przedsiębiorcy.
Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2019 r., nr rej. 090255-53-K02-Pr01/2019 r. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi postanowił kontynuować czynności kontrolne w siedzibie Fundacji "[...] " z siedzibą w Ł., wskazując, że zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, inspektorzy pracy są uprawnienia do przeprowadzenia, bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy, kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy oraz kontroli przestrzegania przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Nadto Okręgowy Inspektorat Pracy w Łodzi wskazał, że przedmiot postępowania kontrolnego prowadzonego przez Państwową Inspekcję Pracy w Łodzi jest odrębny od kontroli działalności gospodarczej, unormowanej w ustawie Prawo przedsiębiorców. Organ podniósł również, że stosowne legitymacje służbowe zostały okazane przez inspektorów pracy pracownikowi obecnemu w siedzibie Fundacji w dniu 12 grudnia 2018 r.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 18 stycznia 2019 r. Fundacja "[...] " z siedzibą w Ł. wniosła do Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi Państwowej zażalenie na postanowienie Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi, zarzucając naruszenie art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez jego niezastosowanie w postaci nie okazania przedsiębiorcy legitymacji służbowej uprawniającej do przeprowadzenia czynności kontrolnych oraz naruszenie przepisów postępowania – art. 59 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo przedsiębiorców w zw. z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, tj. niewskazanie prawidłowej podstawy prawnej wbrew treści rozstrzygnięcia.
Postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r., Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że na podstawie wyjaśnień inspektora pracy ustalono, że w dniu 12 grudnia 2018 r. w siedzibie Fundacji "[...] " okazano legitymacje służbowe osobie, która telefonicznie skontaktowała się z Prezesem Zarządu M.J., z którym inspektor pracy przeprowadził rozmowę. Nieobecność Prezesa Zarządu w siedzibie Fundacji w dniu 12 grudnia 2018 r. spowodowała, że z oczywistych względów inspektorzy pracy nie mogli okazać mu swoich legitymacji służbowych. Natomiast okazanie legitymacji służbowej osobie pośredniczącej w kontakcie z Prezesem Zarządu pozwoliło jej na zorientowanie się co do tożsamości inspektorów pracy. Jednocześnie – z uwagi na nieobecność Prezesa Zarządu Fundacji – upoważnienie do przeprowadzenia czynności kontrolnych zostało przesłane na adres Fundacji i prawidłowo doręczone w dniu 18 grudnia 2018 r.
Organ podniósł również, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdują przepisy Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 81 dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu przyjętej w Genewie w dniu 11 lipca 1947 r., która w następstwie jej ratyfikacji przez Rzeczpospolitą Polskę weszła w życie dnia 2 czerwca 1996 r. Postanowienia wskazanej powyżej Konwencji stanowią uzasadnienie do odstąpienia od obowiązku zawiadamiania przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli, przy czym zgodnie z art. 48 ust. 11 pkt 1 ustawy Prawo przedsiębiorców zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku gdy kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej albo bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej.
Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 59 ust. 7 pkt 1 ustawy Prawo przedsiębiorców w zw. z art. 124 § 1 i 2 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, Organ wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu wskazano art. 59 ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy Prawo przedsiębiorców bez wykreślenia pkt 1 na skutek oczywistej omyłki pisarskiej, zaś z uzasadnienia postanowienia bezspornie wynika, że organ podjął rozstrzygnięcie o kontynuowania czynności kontrolnych w Fundacji.
Wobec wszystkich powyższych argumentów, Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Łodzi uznał, że brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonego postanowienia, a tym samym niekontynuowania czynności kontrolnych podjętych w Fundacji "[...] " z siedzibą w Ł..
Fundacja "[...] " z siedzibą w Ł. złożyła skargę na postanowienie Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi z dnia 5 lutego 2019 r., zaskarżając je w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi oraz kolejno – uchylenie skarżonego zażaleniem postanowienia oraz o odstąpienie od czynności kontrolnych.
W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu wyroku podał, że zaskarżone postanowienie dotyczyło konty-nuowania czynności kontrolnych w sytuacji wniesienia przez skarżącą Fundację sprzeciwu na podstawie art. 59 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2018 r. poz. 646 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym powyżej przepisem, przedsiębiorca może wnieść sprzeciw wobec podjęcia i wykonywania przez organ kontroli czynności z naruszeniem przepisów art. 48, art. 49, art. 50 ust. 1 i 5, art. 51 ust. 1, art. 54 ust. 1, art. 55 ust. 1 i 2 oraz art. 58. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisu art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez niedokonanie uprzedniego zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli, jak również nie okazanie legitymacji służbowych przedsiębiorcy.
Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców czynności kontrolne mogą być wykonywane przez pracowników organu kontroli po okazaniu przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, chyba że odrębne przepisy przewidują możliwość podjęcia kontroli po okazaniu legitymacji. Zasadą jest, że organ kontroli zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli, zaś kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie 7 dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. (art. 48 ust. 1 i 2 ustawy Prawo przedsiębiorców). Zgodnie jednak z przepisem art. 48 ust. 11 lit. a ustawy Prawo przedsiębiorców zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się w przypadku, gdy kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej albo bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd I instancji uznał, iż istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy kwestii możliwości zastosowania do przedmiotowej kontroli ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr 81 dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu przyjętej w Genewie dnia 11 lipca 1947 r., która to w następstwie ratyfikacji jej przez Polskę weszła w życie w Polsce dnia 2 czerwca 1996 r.
Z art. 2 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1a Konwencji Nr 81 wynika, że jej zakres przedmiotowy może być stosowany przez państwo członkowskie Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) w różnej strukturze. Sama Konwencja wymaga przede wszystkim, aby istniał system inspekcji pracy w zakładach przemysłowych i handlowych, pozostawiając członkowi MOP decyzję, co do szerszego zakresu podmiotowego stosowania systemu inspekcji pracy. Istotnym jest, że Polska od momentu uchwalenia Konwencji Nr 81, systemem inspekcji pracy obejmowała wszystkie zakłady pracy, a zatem taki stan faktyczny i prawny istniał także w dacie jej ratyfikacji.
Zważywszy na to, że władza krajowa, może dowolnie kształtować zakres stosowania inspekcji pracy, w Polsce przyjęto powszechne stosowanie kontroli i nadzoru inspekcji pracy w stosunku do wszystkich pracodawców, a także w stosunku do innych podmiotów, na rzecz których jest świadczona praca przez osoby fizyczne (art. 13 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 623). Zgodnie z art. 26 Konwencji nr 81, w każdym przypadku, w którym nie jest pewne, czy postanowienia konwencji mają zastosowanie do jakiegoś zakładu, jego części lub miejsca pracy, właściwa władza powinna rozstrzygnąć dany problem. Zagadnienie to zostało przez polskiego ustawodawcę rozstrzygnięte w ten właśnie sposób, że zakresem działania inspekcji pracy objęto wszystkich pracodawców, przesądzając tym samym, że wszystkie postanowienia Konwencji Nr 81 znajdują zastosowanie do tych wszystkich podmiotów, które podlegają polskiemu systemowi inspekcji pracy. Skoro Polska od momentu przyjęcia Konwencji systemem inspekcji pracy objęła wszystkie zakłady pracy, to wobec tego, taki stan faktyczny i prawny istniał także w dacie jej ratyfikacji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2015 roku, II GSK 10/14). W konsekwencji uznać należy, że ustawodawca polski wprowadzając system inspekcji pracy przewidział powszechny zakres stosowania tego systemu do wszystkich pracodawców.
Odnosząc poczynione uwagi do przedmiotowej kontroli Sąd I instancji wskazał, że wprawdzie stosownie do treści przepisu art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców czynności kontrolne przeprowadzane są po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli oraz po okazaniu przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności, zaś organ kontroli zawiadamia przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli (art. 48 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców), jednakże ustawodawca przewidział w tym zakresie wyjątki wskazane art. 48 ust. 11 ustawy. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się m.in. w przypadku, gdy kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej albo bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej (art. 48 ust. 11 lit a ustawy Prawo przedsiębiorców).
Z treści przytoczonych wyżej przepisów wprost wynika, że organy Państwowej Inspekcji Pracy mają prawo do zastosowania w trakcie kontroli wyjątków określonych w tych przepisach, w sytuacji gdy wynika to z ratyfikowanej umowy międzynarodowej, jaką jest Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr 81. Wskazana powyżej Konwencja przewiduje zaś wyjątki w kwestii zawiadamiania przedsiębiorcy o zamiarze wszczęcia kontroli, stanowiąc w przepisie art. 12 ust. 1 lit. a, że inspektorzy pracy zaopatrzeni w odpowiednie pełnomocnictwa będą upoważnieni do swobodnego wstępu, bez uprzedniego zawiadomienia, o każdej porze dnia i nocy, do każdego zakładu pracy podlegającego inspekcji. Nadto, zgodnie z art. 16 Konwencji przedsiębiorstwa będą kontrolowane tak często i tak starannie, jak to jest konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów prawnych.
W tym stanie rzeczy, skoro do przedmiotowej kontroli spółki zastosowanie znajdowały wyjątki określone w art. 48 ust. 11 lit a ustawy Prawo przedsiębiorców, to tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia, że przedmiotowa kontrola została podjęta i wykonywana z naruszeniem przepisów ustawy Prawo przedsiębiorców, w szczególności z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów art. 49 ust. 1 Prawo przedsiębiorców.
W zakresie podnoszonego przez skarżącą zarzutu braku okazania przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej legitymacji służbowej uprawniającej do przeprowadzenia kontroli Sąd wskazał, że w myśl art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców czynności kontrolne mogą być wykonywane tylko po okazaniu legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności przez osoby biorące udział w kontroli oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Okazanie legitymacji służbowej polega jedynie na umożliwieniu wglądu przedsiębiorcy w ten dokument i zapoznaniu się z nim – legitymacji nie doręcza się kontrolowanemu przedsiębiorcy. Przyjmuje się, że legitymacja służbowa i upoważnienie do przeprowadzenia kontroli pozwalają zweryfikować przedsiębiorcy, czy osoby podejmujące czynności kontrolne posiadają w tym zakresie kompetencje.
W tym miejscu Sąd zwrócił uwagę na przepis art. 49 ust. 10 ustawy Prawo przedsiębiorców, w którym ustawodawca unormował tryb postępowania pracowników organu kontroli w sytuacjach, w których przedsiębiorca jest nieobecny i brak jest wskazania osoby upoważnionej w lokalu przedsiębiorstwa lub gdy osoba upoważniona jest nieobecna z innych powodów. Zgodnie ze wskazanym powyżej przepisem, w przypadku nieobecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej czynności kontrolne mogą być wszczęte po okazaniu legitymacji służbowej pracownikowi przedsiębiorcy lub osobie zatrudnionej u przedsiębiorcy w ramach innego stosunku prawnego, którzy mogą być uznani za osobę, o której mowa w art. 97 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, 933 i 1132 oraz z 2018 r. poz. 398 i 650), lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę. Nadto, zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców przedsiębiorca zobowiązany jest do pisemnego wskazania osoby upoważnionej do jego reprezentowania w czasie czynności kontrolnych, w szczególności w czasie swojej nieobecności.
Biorąc pod uwagę wskazane powyżej przepisy Sąd uznał, że ustawodawca zastosował domniemanie osoby umocowanej w imieniu przedsiębiorcy, w obecności której może być prowadzona kontrola. W rozumieniu art. 97 k.c. za osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. W odniesieniu do czynności kontrolnych pojęcie osoby czynnej w lokalu przedsiębiorstwa zostało doprecyzowane w orzecznictwie. Na gruncie art. 48 ust. 10 ustawy Prawo przedsiębiorców osoba to powinna być pracownikiem kontrolowanego, wykonującym czynności bezpośrednio związane z prowadzeniem działalności przedsiębiorstwa w danym lokalu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2017 roku, II OSK 2127/15, LEX nr 2355059). Przyjmuje się, że taka osoba nie musi być związana z przedsiębiorcą stosunkiem pracy, a niezbędne jest wyłącznie istnienie określonego powiązania organizacyjno-prawnego między daną osobą a przedsiębiorcą (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2017 roku, VI ACa 1076/15, LEX nr 2300200).
Następnie Sąd I instancji zauważył, że w niniejszej sprawie, legitymacje służbowe zostały okazane przez inspektorów pracy osobie, która była obecna w siedzibie skarżącej Fundacji "[...] " z siedzibą w Ł. w dniu rozpoczęcia czynności kontrolnych, tj. w dniu 12 grudnia 2018 r. Pracownik ten wykonywał bowiem czynności służbowe w lokalu kontrolowanej Fundacji, co stwarzało domniemanie, że jest to osoba czynna w lokalu przedsiębiorstwa w rozumieniu 97 k.c. Wobec powyższego, argument skarżącej, iż nieokazanie legitymacji służbowej prezesowi zarządu Fundacji spowodowało naruszenie przepisu art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, należało uznać za bezzasadny. Legitymacje służbowe inspektorów pracy zostały bowiem okazane pracownikowi obecnemu w siedzibie skarżącej Fundacji w dniu rozpoczęcia czynności kontrolnych, co było dopuszczalne w myśl przepisu art. 49 ust. 10 ustawy Prawo przedsiębiorców. W ocenie Sądu, przyjęcie odmiennej oceny prowadziłoby do sytuacji, w której absencja osoby uprawnionej do reprezentacji kontrolowanego podmiotu powodowałaby niemożliwość przeprowadzenia jakichkolwiek czynności kontrolnych przez uprawnionego do tego organy kontrolne.
W zakresie podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść wydanego postanowienia, a to art. 124 § 1 i 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w komparycji zaskarżonego postanowienia przepisów Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 81 i poprzestanie na powołaniu ich brzmienia wyłącznie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych nawet powołanie błędnej podstawy prawnej przez organ administracji w sytuacji, gdy rzeczywiście istnieje podstawa prawna rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Wpływ na treść rozstrzygnięcia może mieć bowiem błędne zastosowanie przepisu prawa lub jego niewłaściwa wykładnia, nie zaś fakt niewymienienia tego przepisu w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Niewymienienie przepisu w podstawie prawnej rozstrzygnięcia nie oznacza, że został on nieprawidłowo zastosowany (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2013 roku, II OSK 2633/11).
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, na gruncie przedmiotowej sprawy trudno mówić o naruszeniu przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść wydanego postanowienia, tym bardziej, że w uzasadnieniu prawnym rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy nr 81, a nie powołał ich jedynie w komparycji postanowienia.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca Fundacja, zaskarżając go w całości zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 7a, 8 oraz art. 77 § 1 oraz art. 80 § 3 K.p.a. w związku z art. 49 ust. 10 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż podczas kontroli przeprowadzonej w siedzibie Fundacji "[...] " dnia 12 grudnia 2018 r. legitymacje służbowe inspektorów pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi zostały okazane osobie czynnej w lokalu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 49 ust. 10 Prawa przedsiębiorców w związku z art. 97 Kodeksu cywilnego, podczas gdy organ nie wykazał istnienia stosunku prawnego między osobą, której została okazana legitymacja, a Fundacją "[...] ", jak również nie wykazał jakiegokolwiek powiązania tej osoby z Fundacją "[...] " umożliwiającego zastosowanie domniemania z art. 97 Kodeksu cywilnego, co skutkowało błędnym uznaniem dopuszczalności kontynuowania kontroli;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców poprzez jego niezastosowanie, tj. nie uwzględnienie, iż czynności okazania legitymacji przedsiębiorcy oraz doręczenia upoważnienia muszą być dokonane łącznie celem umożliwienia rozpoczęcia kontroli, a tym samym okoliczność okazania samej legitymacji bez doręczenia upoważnienia, jak również doręczenia upoważnienia bez okazania legitymacji nie wywołuje żadnego skutku, w szczególności nie wywołuje skutku wszczęcia kontroli;
3) 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 7a, 8 oraz art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. w związku z art. 48 ust. 11 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1a Konwencji nr 81 dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu z dnia 11 lipca 1947 r. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego z uwagi na przyjęcie wbrew zasadom logicznego rozumowania, że zakład pracy znajdujący się w siedzibie Fundacji "[...] " w Ł. jest zakładem przemysłowym lub handlowym, w sytuacji gdy norma art. 2 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1a Konwencji wymaga ustalenia profilu działalności kontrolowanego przedsiębiorcy, podczas gdy organ i Sąd I instancji nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych w tym zakresie umożliwiających dokonanie subsumpcji wskazanej normy, co skutkowało błędnym uznaniem dopuszczalności kontynuowania kontroli.
Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
1) art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 48 ust. 11 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1a Konwencji nr 81 dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu z dnia 11 lipca 1947 r. przez błędną ich wykładnię, a tym samym niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie polegające na przyjęciu, że zakres zastosowania wskazanej Konwencji obejmuje możliwość przeprowadzenia kontroli w lokalu przedsiębiorcy prowadzącego działalność inną niż przemysłowa i handlowa bez zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli, podczas gdy prawidłowa ocena zakresu zastosowania Konwencji wskazuje, iż organ przeprowadzający kontrolę w zakładzie usługowym jest zobowiązany do zawiadomienia o zamiarze jej wszczęcia, co powinno skutkować uznaniem, że inspektorzy pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi nie byli uprawnieni do prowadzenia czynności kontrolnych w siedzibie Fundacji "[...] " ze względu na brak zawiadomienia przedsiębiorcy o kontroli rozpoczętej dnia 12 grudnia 2018 r.
W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto pełnomocnik Fundacji wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny w związku ze zmianą art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z poz. 1090), pismem z dnia 17 lutego 2022 r. poinformował strony postępowania, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, w sprawach, w których strony nie zrzekły się przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. We wskazanym wyżej okresie nie przeprowadza się rozpraw w siedzibie Sądu z udziałem stron. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Jeżeli wszystkie strony oświadczą zgodnie, że wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. W związku z powyższym zwrócono się do stron postępowania o udzielenie informacji, w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, czy wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, co zdecydowanie może przyspieszyć rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej. W razie wyrażenia zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, strony zostały poinformowane o możliwości przedstawienia, w terminie 7 dni, dodatkowych wyjaśnień na piśmie. Jednocześnie w przypadku, gdy strony postępowania nie wyrażają zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się o udzielenie informacji, czy strona posiada możliwości techniczne uczestniczenia w rozprawie zdalnej przy użyciu informatycznej aplikacji. Wyjaśnił, że upływ terminu, w którym strona powinna oświadczyć się co do oczekiwanego trybu rozpoznania sprawy (rozprawa zdalna, posiedzenie niejawne), skutkować będzie skierowaniem sprawy na posiedzenie niejawne w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Ponadto strony postępowania zostały zawiadomione, że na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 w/w ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a rozprawy nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
W odpowiedzi na powyższe obie strony oświadczyły, iż wyrażają zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III IO z dnia 9 marca 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W ramach pierwszego zarzutu skarga kasacyjna podnosi naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 7a, 8 oraz art. 77 § 1 oraz art. 80 § 3 K.p.a. w związku z art. 49 ust. 10 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż podczas kontroli przeprowadzonej w siedzibie Fundacji "[...] " dnia 12 grudnia 2018 r. legitymacje służbowe inspektorów pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi zostały okazane osobie czynnej w lokalu przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 49 ust. 10 Prawa przedsiębiorców w związku z art. 97 Kodeksu Cywilnego.
Odnosząc się do tak postawionego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że art. 145 §1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. nie był stosowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie mógł zatem zostać naruszony. Podstawę zaskarżonego wyroku stanowił art. 151 P.p.s.a. Wprawdzie skarga kasacyjna powołuje i ten przepis, jednak czyni to w celu podważenia ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, co do tego że inspektorzy pracy okazali legitymacje służbowe osobie czynnej w rozumieniu art. 49 ust. 10 ustawy z dnia 6 marca 2018r. Prawo przedsiębiorców ( Dz. U 2019, poz. 1292 t.j. ) w zw. z art. 97 KC.
Trzeba zauważyć, że ani art. 145 §1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a., ani art. 151 P.p.s.a. w powiazaniu z wymienionymi przepisami K.p.a., nie służą kwestionowaniu stanu faktycznego sprawy. Po pierwsze, zarzut naruszenia 145 §1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. nie mógł stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej. Normy te są bowiem normami o charakterze "wynikowym" regulującymi jedynie sposób rozstrzygnięcia skargi. Przepisy te kształtują zakres orzekania w odniesieniu do skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia. Dla potwierdzenia zasadności zarzutu naruszenia tych przepisów niezbędne jest wskazanie na naruszenie innych przepisów proceduralnych, którym Sąd uchybił. Ewentualne naruszenie w zakresie ustalenia podstaw do oddalenia lub uwzględniania skargi następuje w fazie wcześniejszej niż etap orzekania, czyli w fazie kontroli zaskarżonego aktu lub czynności poprzedzającej wydanie orzeczenia. Kontroli tej Sąd dokonuje w oparciu o konkretne przepisy P.p.s.a. W konsekwencji należy przyjąć, że wymienioną w art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. podstawą skargi kasacyjnej mogą być jedynie przepisy regulujące proces dochodzenia do rozstrzygnięcia, w powiązaniu z konkretnym przepisem wynikowym, a nie tylko przepisy określające samo rozstrzygnięcie.
Przepisem takim nie jest także art. 134 § 1P.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny I instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby Sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Należy wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. m. in. wyrok NSA z 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OSK 2438/11; wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r., I GSK 241/14).
W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., I GSK 264/09).
W orzecznictwie zwraca się przy tym uwagę na to, że art. 134 § 1 P.p.s.a. jest tak skonstruowany, że powoływanie się w skardze kasacyjnej na naruszenie tego przepisu musi być zawsze powiązane z przywołaniem norm, których złamania sam skarżący wprawdzie nie sygnalizował w złożonej skardze, ale których naruszenie Sąd I instancji powinien dostrzec z urzędu (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OSK 610/06 oraz wyroki NSA: z dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 266/11i z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1148/11, niepublikowane, treść [w:] CBOSA, http://orzeczenia. nsa.gov.pl/).
Dodatkowo w skardze kasacyjnej nie wykazano istotnego wpływu zarzucanego uchybienia na wynik sprawy. Uwaga ta dotyczy wszystkich zarzutów procesowych rozpoznawanej skargi kasacyjnej , podczas gdy z art. 174 pkt. 2 P.p.s.a. wynika, że naruszenie przepisów postępowania może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną, gdy zostanie wykazane że sygnalizowane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną, określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś nakłada na wnoszącego skargę kasacyjną obowiązek wykazania istnienia związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym uchybieniem przepisom postępowania, a wydanym orzeczeniem ( por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2021r. I OSK 129/19 LEX 3273095 ).
Jak wynika z art. 40 ust. 10 ustawy Prawo przedsiębiorcy w przypadku nieobecności przedsiębiorcy lub osoby przez niego upoważnionej czynności kontrolne mogą być wszczęte po okazaniu legitymacji służbowej pracownikowi przedsiębiorcy lub osobie zatrudnionej u przedsiębiorcy w ramach innego stosunku prawnego, którzy mogą być uznani za osobę, o której mowa w art. 97 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740), lub w obecności przywołanego świadka, którym powinien być funkcjonariusz publiczny, niebędący jednak pracownikiem organu przeprowadzającego kontrolę.
W skardze kasacyjnej nie wykazano kim była osoba znajdująca się w siedzibie Fundacji, której inspektorzy pracy okazali legitymacje służbowe. Skarżąca kasacyjnie w żaden sposób nie udowodniła, że osoba, której okazano legitymacje służbowe nie była osobą czynną w rozumieniu art. 97 KC. Twierdzenia skarżącego kasacyjnie są w tej mierze gołosłowne. Informacja, że w budynku przy ulicy [...] w Ł. oprócz skarżącej Fundacji działają inne podmioty, nie może stanowić uzasadnienia dla tezy przeciwnej niż przyjęta przez organ i Sąd I instancji, co do tego że legitymacje okazane zostały osobie uprawnionej, tym bardziej że osoba ta nie sygnalizowała iż nie jest związana z Fundacją.
Z tych samych powodów ( wskazanie błędnych podstaw kasacyjnych ) nie zasługiwał na uwzględnienie drugi zarzut przedstawiony w skardze kasacyjnej.
Poprzez zarzut naruszenia art. 134 §1 P.p.s.a., art. 145 §1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. i art. 151 P.p.s.a. skarga kasacyjna stara się wykazać naruszenie art. 49 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym czynności kontrolne mogą być wykonywane przez pracowników organu kontroli po okazaniu przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej legitymacji służbowej upoważniającej do wykonywania takich czynności oraz po doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, chyba że odrębne przepisy przewidują możliwość podjęcia kontroli po okazaniu legitymacji. W takim przypadku upoważnienie doręcza się przedsiębiorcy albo osobie przez niego upoważnionej w terminie określonym w tych przepisach, lecz nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej dla prawidłowego wszczęcia kontroli konieczne jest łączne przedstawienie legitymacji służbowej oraz upoważnienia.
W rozpoznawanej sprawie upoważnienie zostało doręczone Fundacji w dniu 18 grudnia 2018r. ( okoliczność bezsporna ), podczas gdy inspektorzy przystąpili do kontroli w dniu 12 grudnia 2018r. Powoływany zarzut ( oprócz jego wadliwego sformułowania ) nie został jednak w żaden sposób uzasadniony.
Przechodząc do oceny zarzutów z punktu 3 i 4 skargi kasacyjnej, należy przypomnieć że dotyczą one możliwości przeprowadzenia kontroli w zakładzie prowadzącym działalność inną niż przemysłowa lub usługowa. Innymi słowy skarga kasacyjna kwestionuje zasadność zastosowania w sprawie przez Sąd I instancji Konwencji MOP nr. 81 z dnia 11 lipca 1947r. dotyczącej inspekcji pracy w przemyśle i handlu.
W ocenie skarżącego kasacyjnie z uwagi na treść art. 1 i 22 Konwencji , jej norm nie można stosować do wszelkich rodzajów działalności gospodarczej.
Inaczej rzecz ujmując, skarżący kasacyjnie stoi na stanowisku, że nie należy do kręgu zakładów, które objęte zostały przepisami Konwencji ( nie jest zakładem przemysłowym , czy handlowym ), stąd nie ma do niego zastosowania wyjątek przewidziany w art. 48 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców.
Zgodnie z tym przepisem zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli nie dokonuje się, w przypadku gdy kontrola ma zostać przeprowadzona na podstawie ratyfikowanej umowy międzynarodowej albo bezpośrednio stosowanych przepisów prawa Unii Europejskiej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie przepisy wymienionej Konwencji mają zastosowanie do wszelkich zakładów, w których zatrudnieni są pracownicy. Wprawdzie Konwencja odnosi się do zakładów przemysłowych i handlowych, gdyż w tych zwykle jest najwięcej pracowników, to jednak jej zakresem należy obejmować wszystkich pracodawców, bez względu na charakter prowadzonej działalności.
Zaznaczyć należy, że po wejściu w życie ustawy z dnia 2 sierpnia 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, zarówno w oficjalnych stanowiskach Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej jak i w praktyce kontrolnej Państwowej Inspekcji Pracy przyjmowano, że Konwencja Nr 81 MOP ma zastosowanie do wszystkich podmiotów podlegających polskiemu systemowi inspekcji pracy, nie czyniąc w tym zakresie żadnych wyłączeń. Później stanowisko to niestety uległo zmianie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stosowanie Konwencji Nr 81 MOP w działalności kontrolno-nadzorczej inspektorów pracy PIP wobec wszystkich podmiotów kontrolowanych w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy (w tym bhp) i legalności zatrudnienia – pozwoliło by na zwiększenie efektywności i sprawności działania organu kontrolnego, rezygnację z wielu procedur, które są zbędne i utrudniające osiągnięcie celów stawianych przed Państwową Inspekcją Pracy.
Z art. 26 Konwencji wynika, że w każdym przypadku, w którym nie jest pewne, czy postanowienia niniejszej konwencji mają zastosowanie do jakiegoś zakładu, jego części, działu lub miejsca pracy, właściwa władza powinna rozstrzygnąć dany problem.
Stosownie do art. 13 pkt. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. ( Dz. U. z 2019, poz. 1251 t.j. ) kontroli Państwowej Inspekcji Pracy podlegają m.in. pracodawcy - a w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz kontroli legalności zatrudnienia także niebędący pracodawcami przedsiębiorcy i inne jednostki organizacyjne - na rzecz których jest świadczona praca przez osoby fizyczne, w tym przez osoby wykonujące na własny rachunek działalność gospodarczą, bez względu na podstawę świadczenia tej pracy.
Powyższe uregulowanie koresponduje z art. 2 Konwencji, według którego system inspekcji pracy w zakładach przemysłowych będzie miał zastosowanie do wszystkich zakładów, dla których inspektorzy pracy powołani są do zapewnienia stosowania przepisów prawnych, dotyczących warunków pracy i ochrony pracowników przy wykonywaniu ich zawodu.
Oznacza to, że w myśl art. 12 Konwencji inspektorzy pracy są upoważnieni, bez wcześniejszego upoważnienia do swobodnego wstępu do każdego zakładu zatrudniającego pracowników.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. i art. 204 pkt. 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło