III SA/Wa 1915/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Dominik Gajewski, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Protokolant referent stażysta Katarzyna Nartanowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2017 r. sprawy ze skargi S. w B. sp. z o. o. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy od czerwca do listopada 2012 r. oddala skargę Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") w związku z niezłożeniem przez S. w B. sp. z o.o. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") deklaracji za okres czerwiec 2012 - listopad 2012 w terminie określonym w art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.; dalej: "ustawa o rehabilitacji") oraz niedokonaniu wpłat, postanowieniem z dnia 3 września 2014 r. wszczął postępowanie za ww. okres. W trakcie toczącego się postępowania Spółka przy piśmie z dnia 16 września 2014 r. przesłała kopie 4 orzeczeń o niepełnosprawności oraz 5 umów o pracę. Rodzaj umówionej pracy określony w nich został jako "[...] - szkolenie specjalizacyjne." Organ pierwszej instancji pismem z dnia 30 września 2014 r. zwrócił się do ZUS o przekazanie szczegółowych danych dotyczących stanu zatrudnienia u Skarżącej. W odpowiedzi na powyższe pismo, ZUS pismem z dnia 6 października 2014 r. poinformował - na podstawie danych z dokumentów rozliczeniowych RCA złożonych przez płatnika składek, o stanie zatrudnienie u Skarżącej w okresie od czerwca do listopada 2012 r. Z powyższych informacji wynikało, że stan zatrudnienia u Skarżącej przekroczył 25 pracowników. W związku z uzyskanymi danymi, Prezes Zarządu PFRON decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. określił Skarżącej wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od czerwca 2012 r. do listopada 2012 r. w łącznej kwocie 14 043 zł. W uzasadnieniu organ powołując się na art. 21 ustawy o rehabilitacji wskazał, iż zaliczył do stanu zatrudnienia lekarzy - rezydentów zatrudnionych przez Skarżącą na podstawie umowy o pracę na czas określony. Fakt skierowania tych osób do Skarżącej na podstawie umowy zawartej przez Skarżącą z podmiotami wskazanymi w ustawie z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (j.t. Dz.U z 2015 r. poz. 464 ze zm.), nie decydował o wyłączeniu ww. osób spod działania ustawy o rehabilitacji. Od powyższej decyzji Strona złożyła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w zakresie ustaleń dotyczących wpłat na PFRON. Skarżąca wyjaśniła, iż zatrudnia w celu przygotowania zawodowego dla Ministra Zdrowia na podstawie stosownych umów lekarzy stażystów skierowanych przez Wojewodę P. oraz analogicznie dla Urzędu Marszałkowskiego skierowanych przez Izbę Lekarską. Podkreśliła, że umowy na odbycie staży stworzone są przez Ministra Zdrowia, a środki na wynagrodzenie i inne wydatki, również są ustalanie "odgórnie." W ocenie Strony umowy nie przewidują "ewentualnych obciążeń wynikających z konieczności dokonywania wpłat na PFRON." Według Skarżącej osoby odbywające staże oraz szkolenie specjalizacyjne, zatrudnione wyłącznie w celu przygotowania zawodowego nie są pracownikami przynoszącymi "profity", lecz są uczniami zawodu. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że podmiotem wpłat na PFRON, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy, jest pracodawca w rozumieniu art. 3 Kodeksu pracy (dalej: "k.p."). Wynika to z faktu, że w art. 21 ust. 1 ustawy jest mowa o pracodawcy. Ustawa ta nie zawiera szczególnej definicji tego pojęcia, zaś w art. 66 odsyła w zakresie w niej nieuregulowanym m.in. do przepisów Kodeksu pracy. W świetle art. 3 k.p. pracodawcą jest osoba lub podmiot, który ma zdolność do samodzielnego zatrudniania pracowników i czyni z tej zdolności użytek. Kwestie powiązań organizacyjnych z innymi podmiotami, w tym nadzoru merytorycznego nad działalnością takiego podmiotu ma tu drugorzędne znaczenie. Najważniejszą kwestią dla określenia obowiązku wpłat na PFRON jest zatrudnienie określonej liczby pracowników oraz możliwość wyłączenia poszczególnych osób z powodów określonych przez art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji. Minister wskazał, że na podstawie analizy umów o pracę zawartych na czas określony przez stronę z Panią N. Z. B., z Panią K. K., z Panią L. M. P., z Panią M. E. S., z Panią A. K. organ odwoławczy uznał, że umowy te nie wypełniają regulacji przewidzianych w art. 194 Kodeksu pracy tj. umowy zawieranej w celu przygotowania zawodowego z młodocianym. Podkreślił, że osoby te zostały zatrudnione na podstawie umowy o pracę i nie ma podstaw prawnych aby wyłączyć je spod działania art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji. Dlatego też, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji w sposób prawidłowy, zgodnie z art. 21 ustawy o rehabilitacji zaliczył do stanu zatrudnienia lekarzy - rezydentów zatrudnionych przez stronę na podstawie umowy o pracę na czas określony. Fakt skierowania tych osób do Skarżącej na podstawie umowy zawartej przez skarżącą z podmiotami wskazanymi w ustawie z dnia 5 grudnia 1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (j.t. Dz.U z 2015 r. poz. 464 ze zm.) nie decyduje o wyłączeniu ww. osób spod działania ustawy o rehabilitacji. Minister odnosząc się do twierdzenia Skarżącej, że pojęcie przygotowania zawodowego w odniesieniu do osób dorosłych zostało zdefiniowane w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy stwierdził, iż pomimo tego, że umowa o pracę z lekarzem-rezydentem jest zbliżona do umowy zawartej w celu przygotowania zawodowego, to jednakże nie jest z nią tożsama. Odesłanie w art. 66 przez ustawę o rehabilitacji do stosowania w sprawach nieuregulowanych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, Kodeksu cywilnego oraz Kodeksu pracy, oznacza, że w sprawach związanych z zatrudnieniem pracowników w pierwszej kolejności zastosowanie mają przepisy Kodeksu pracy, nie zaś ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Tym samym twierdzenie Spółki o "dowolnej interpretacji" dokonanej przez organ pierwszej instancji jest nieuzasadnione. Minister wskazał ponadto, że kwestię, dotyczącą wliczania do stanu zatrudnienia osób bezrobotnych skierowanych do pracy w Gminie przez Starostwo Powiatowe na podstawie zawartej między tymi podmiotami umowy, rozpatrywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W prawomocnym wyroku z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 365/14 Sąd uznał, że "Zgromadzony w sprawie materiał wskazuje na to, że umowy, zawierane pomiędzy Gminą W. a Powiatem L., przewidywały zatrudnianie bezrobotnych na podstawie umów o pracę, na ich podstawie Gmina miała obowiązek podpisywać z tymi osobami umowy o pracę. Dlatego rację miały organy, iż potraktowały Gminę jako pracodawcę, a bezrobotnych, zatrudnionych w Gminie na podstawie w.w. umów - jako jej pracowników, gdyż wyczerpane zostały przesłanki z art. 2 i 3 k.p. (...) W sprawie niniejszej Gmina zobowiązała się do zawarcia umów o pracę z osobami bezrobotnymi, konsekwencję był obowiązek wliczania tych osób do stanu zatrudnienia u Skarżącej, co z kolei skutkowało powstaniem obowiązku wpłat na PFRON. Analiza akt sprawy wskazuje na prawidłowość ustaleń organów, że zaistniały w sprawie przesłanki zastosowania art. 21 ustawy o rehabilitacji, gdyż liczba pracowników Gminy przekroczyła 25 w przeliczeniu na pełny etat. Liczba zatrudnionych pracowników powinna być określona poprzez dodanie ilości (liczby) pracowników Gminy (zatrudnionych w sposób inny, niż przez zawarcie umowy z Powiatem L.) do ilości (liczby) tych bezrobotnych, którzy zostali zatrudnieni na podstawie wskazanej umowy. Obowiązek wpłat na PFRON powstaje z mocy prawa; w przypadku podlegania obowiązkowi wpłat na Fundusz i niewywiązania się z niego, organ wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania." W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: 1. art. 21 ust. 5 pkt. 1 ustawy o rehabilitacji, 2. art. 12, art. 35, art. 36 k.p.a. w związku z art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015r., poz. 613 ze zm.; dalej: "O.p."), 3. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a co za tym idzie, stojącą w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa wynikającą z art. 32 ust 1 i 2 Konstytucji RP, Skarżąca podtrzymała stanowisko, iż umowy o pracę zawarte z lekarzami [...] zatrudnionymi w celu realizacji stażu podyplomowego oraz szkolenia specjalizacyjnego zawarte są w celu przygotowania zawodowego, przez co podlegają wyłączeniu z wliczania do liczby zatrudnionych na podstawie art. 21 ust. 5 pkt. 1 ustawy o rehabilitacji. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 21 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych (ust. 10). Z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6% (ust. 2). Jak z kolei wynika ust. 5 tego artykułu, do liczby pracowników, o której mowa w ust. 1, nie wlicza się: osób niepełnosprawnych przebywających na urlopach bezpłatnych oraz osób niebędących osobami niepełnosprawnymi zatrudnionych: 1) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego; 2) przebywających na urlopach wychowawczych; 3) nieświadczących pracy w związku z odbywaniem służby wojskowej albo służby zastępczej; 4) będących uczestnikami Ochotniczych Hufców Pracy; 5) nieświadczących pracy w związku z uzyskaniem świadczenia rehabilitacyjnego; 6) przebywających na urlopach bezpłatnych, których obowiązek udzielenia określają odrębne ustawy. Skarżąca utrzymywała, że do liczby jej pracowników nie narażało wliczać osób nie będących osobami niepełnosprawnymi – lekarzy [...], którzy zostali zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w celu szkolenia specjalizacyjnego (umowy o pracę przy piśmie Skarżącej z dnia 16 września 2014 r., k. 25 akt adm.). Organ natomiast twierdził, że osoby te podlegały wliczeniu do stanu zatrudnienia u Skarżącej, bo umowa o pracę w celu szkolenia specjalizacyjnego nie jest umową w celu przygotowania zawodowego w rozumieniu art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji. Sąd podziela pogląd organu, jak i leżącą u jego podstaw argumentację. Zgodnie z art. 66 ustawy o rehabilitacji, w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego, Kodeks cywilny oraz Kodeks pracy. Skoro tak, interpretacja pojęć użytych w przepisach ustawy o rehabilitacji musi być dokonywana w kontekście unormowań tych trzech ustaw, a dopiero w braku stosownego w tym względnie odniesienia, należy sięgać do innych aktów prawnych. Określeniem "umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego" posługuje się Kodeks pracy, rezerwując je dla oznaczenia podstawy zatrudnienia młodocianego. Umowy tej dotyczy szereg przepisów działu dziewiątego Kodeksu, zatytułowanego "Zatrudnianie młodocianych". I tak, zgodnie z art. 190 Kodeksu pracy, młodocianym w rozumieniu kodeksu jest osoba, która ukończyła 16 lat, a nie przekroczyła 18 lat (§ 1). Zabronione jest zatrudnianie osoby, która nie ukończyła 16 lat (§ 2). Wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy: 1) ukończyli co najmniej gimnazjum; 2) przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu (art. 191 § 1). Młodociany nieposiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego (art. 191 § 2). W rozdziale II działu dziewiątego, zatytułowanym "Zawieranie i rozwiązywanie umów o pracę w celu przygotowania zawodowego" przewidziano m.in. minimalne elementy takiej umowy. Zgodnie z art. 195 § 1 Kodeksu pracy, umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego powinna określać w szczególności: 1) rodzaj przygotowania zawodowego (nauka zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy); 2) czas trwania i miejsce odbywania przygotowania zawodowego; 3) sposób dokształcania teoretycznego; 4) wysokość wynagrodzenia. Z umową w celu przygotowania zawodowego wiąże się obowiązek młodocianego w zakresie dokształcania (rozdział III działu dziewiątego) i potrzeba szczególnej ochrony jego zdrowia (rozdział IV). W dziale dziewiątym wskazano też warunki dopuszczalnych odstępstw od zatrudniania młodocianych w ww celu (zatrudnianie młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe - rozdział IIIa). Jak z tego wynika, pojęcie umowy w celu przygotowana zawodowego ma określone Kodeksem pracy znaczenie – ustawa ta zastrzega je dla zatrudniania młodocianych. Wobec tego, przy wykładni tego pojęcia na gruncie ustawy o rehabilitacji, należy nadawać mu taki sens, jak wynika to z Kodeksu pracy. Nie ma tu potrzeby, ani nawet możliwości sięgania do innych aktów prawnych, w szczególności do ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jak tego oczekiwała Skarżąca, bo takie podejście oznaczałoby zignorowanie odesłania zawartego w art. 66 ustawy o rehabilitacji. Poza tym, o braku tożsamości pojęć "umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego" w rozumieniu art. 21 ust. 5 ustawy o rehabilitacji a pojęciem "przygotowanie zawodowe dorosłych", użytym w ustawie o promocji zatrudnienia, świadczy definicja tego ostatniego określenia. Jak wynika z art. 2 ust. 1 pkt 29a ustawy o promocji zatrudnienia, przez przygotowanie zawodowe dorosłych należy rozumieć instrument aktywizacji w formie praktycznej nauki zawodu dorosłych lub przyuczenia do pracy dorosłych, realizowany bez nawiązania stosunku pracy z pracodawcą. Skoro nie ma tu nawiązania stosunku pracy, nie można mówić o "umowie o pracę" w celu przygotowania zawodowego. Z tych przyczyn Sąd nie podzielił zarzutów skargi, jakoby doszło do naruszenia art. 21 ust. 5 pkt 1 ustawy o rehabilitacji. Zdaniem Sądu, wykładnia przepisu dokonana przez organy była prawidłowa. Sąd nie podzielił też zarzutu naruszenia przepisów o gromadzeniu i ocenie dowodów, rozumianego zresztą przez Skarżącą specyficznie, a mianowicie jako pominięcie udowodnionej przez stronę okoliczności, że "pojęcie zatrudnienia w celu przygotowania zawodowego w zakresie osób nie będących małoletnimi funkcjonuje w polskim systemie prawnym (jak np. art. 2 ust. 27a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy" (skarga, s. 2). Wbrew temu przekonaniu, co już wyżej zaznaczono, umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego musi być zawarta z młodocianym w rozumieniu Kodeksu pracy i dopiero wówczas osoba taka nie podlega wliczeniu do stanu zatrudnienia u danego pracodawcy. To, że Skarżąca rozumie to inaczej, nie ma nic wspólnego z dowodzeniem i oceną dowodów przez organ. Co do zarzutu naruszenia przepisów o terminach załatwiania spraw Sąd stwierdza, że mają one charakter instrukcyjny i nawet ewentualne w tym zakresie uchybienia nie mogą przesądzać o treści rozstrzygnięcia. W szczególności opieszałość organu nie tworzy dla strony fikcji pozytywnego załatwienia sprawy, nie daje jej też podstaw, by takiego korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia oczekiwać. Całkowicie chybione jest więc stanowisko Skarżącej, że skoro organ działał opieszale, to najwyraźniej miał wątpliwości i te wątpliwości powinny być rozstrzygnięte na korzyść podatnika zgodnie z art. 2a O.p. (s. 6 skargi). W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).