III SA/Wa 120/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędziowie sędzia WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), sędzia WSA Beata Sobocha, Protokolant referent Piotr Niewiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2015 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz M. Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego. III SA/Wa 120/16 Uzasadnienie Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], którą Skarżącemu M. Z. ustalono zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości. Na podstawie akt sprawy Sąd przyjął następujący stan faktyczny za podstawę wydania wyroku w niniejszej sprawie. Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] ustalił Skarżącemu podatek od nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...]. Do podstawy opodatkowania organ przyjął pozostałe budynki o powierzchni 84 m² i grunty pozostałe o powierzchni 111 m² . Od decyzji organu pierwszej instancji Skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.. W odwołaniu wskazał, że budynek, którego dotyczy decyzja wymiarowa z dnia [...] stycznia 2015 r. został poddany remontowi w wyniku, którego zmieniły się jego przeznaczenie i sposób wykorzystywania. Budynek ten stał się budynkiem mieszkalnym, w którym Skarżący zamieszkuje przez cały rok, jest zameldowany pod adresem W. ul. [...]. Wcześniej budynek ten był domkiem letniskowym. Skarżący wskazał, że ponosi całoroczne opłaty za media związane z tym budynkiem i za monitoring. W odwołaniu wskazano, że nie ma możliwości zmiany przeznaczenia tego budynku na gruncie przepisów budowlanych oraz w ewidencji gruntów i budynków, ponieważ szerokość drogi dojazdowej jest mniejsza od wymaganej przez przepisy. Skarżący wskazał, że po wybudowaniu budynku zmieniły się przepisy regulujące tę kwestię. Zdaniem Skarżącego o kwalifikacji budynku dla potrzeb podatku od nieruchomości powinno decydować jego rzeczywiste przeznaczenie oraz rzeczywisty sposób wykorzystywania budynku a nie zapisy w ewidencji gruntów i budynków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną wyżej decyzją utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 ze zm.), podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Zdaniem organu na podstawie tego przepisu oznaczenie gruntów i budynków w ewidencji gruntów i budynków ma charakter wiążący przy wymiarze podatku od nieruchomości. Przedmiotowy budynek został sklasyfikowany w ewidencji gruntów i budynków, jako budynek niemieszkalny. Organ wskazał, że z informacji uzyskanych od Prezydenta W. wynika, że w zakresie zmiany przeznaczenia tego budynku, na podstawie wniosku Skarżącego toczyło się postępowanie, które zostało umorzone decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Po tej dacie Skarżący nie składał wniosku o zmianę sposobu użytkowania istniejącego budynku, którego dotyczy niniejsza sprawa. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. M. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze Skarżący podniósł te same okoliczności, które wskazywał w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący podnosił, że z powodu okoliczności niezależnych od niego nie może zgłosić do właściwego organu zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego i dokonać zmiany kwalifikacji budynku w ewidencji gruntów i budynków. Zdaniem Skarżącego w zaistniałej sytuacji organ powinien był ustalić podatek biorąc pod uwagę rzeczywisty sposób wykorzystania budynku. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest zaklasyfikowanie, należącego do Skarżącego budynku położonego w W. ul. [...] do jednej z kategorii budynków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84, z późn. zm.) zwana dalej "u.p.o.l ". Przepis ten upoważniając rady gmin do określenia stawek podatku od nieruchomości, wyznaczył jednocześnie maksymalną wysokość tych stawek. Zgodnie z tym przepisem stawki podatku zostały zróżnicowane, m.in. ze względu na kryterium sposobu korzystania z tych nieruchomości lub ich części. W ramach tego zróżnicowania w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a została wyodrębniona kategoria budynków mieszkalnych, dla których przewidziano preferencyjną (najniższą) stawkę podatkową. Wyższe stawki podatkowe przewidziano dla budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i zajętych na określone rodzaje działalności gospodarczej - art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b-d. Budynki nie mieszczące się w tych kategoriach, określone jako "budynki pozostałe" wskazane zostały w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. e z właściwą dla nich stawką podatkową. W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe uznały, iż należący do Skarżącego budynek podlega opodatkowaniu według stawki podatkowej, jak dla budynków pozostałych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. e u.p.o.l., nie zaś według stawki przewidzianej dla kategorii budynków mieszkalnych wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. a tejże ustawy, jak domagał się Skarżący. Z treści pisma Urzędu W. Urzędu W. Wydziału Budżetowo-Księgowego z dnia 27 listopada 2015 r. (karta 8 akt postępowania przed SKO)i z treści skargi wynika, że przedmiotowy dom przed remontem ukończonym 30 sierpnia 2010 r. był wykorzystywany jako dom letniskowy. Przeznaczenie tego domu i zmiana sposobu jego wykorzystywania uległy zmianie po remoncie. Według Skarżącego dom ten zmienił funkcję z letniskowej na całoroczny dom mieszkalny przeznczony do stałego zamieszkiwania. Takiej właśnie kategorii budynków, w aspekcie ich zaliczenia do odpowiedniej kategorii przedmiotów opodatkowania wymienionych w art. 5 ust. 1 u.p.o.l., dotyczyły dwie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego:1) z dnia 22 kwietnia 2002 r. sygn. akt FPK 17/01 oraz 2) z dnia 1 lipca 2002 r. sygn. akt FPK 3/02. W uchwałach tych stwierdzono, iż o zaliczeniu budynku letniskowego do kategorii budynków mieszkalnych decyduje kryterium zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych właściciela i osób mu bliskich. Wprawdzie uchwały te dotyczyły podatku od nieruchomości za lata 2001 i 2002, niemniej w ocenie Sądu, wskazania w nich zawarte odnoszące się do opodatkowania domków letniskowych podatkiem od nieruchomości zachowały w zasadniczej mierze nadal swą aktualność, pomimo zmian prawnych jakie nastąpiły w przepisach u.p.o.l. Chodzi tu o zmiany wprowadzone od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 30 października 2002 r. zmieniającej ustawę o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 200, poz. 1683), a zwłaszcza o wprowadzony na mocy art. 1 pkt 2 tej ustawy - art. 1a ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. Przepisem tym została zmieniona definicja budynku - za budynek uważa się obiekt budowlany w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Definicja budynku na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych została więc ujednolicona i dostosowana do definicji budynku zawartej w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r., Nr 207, poz. 2016, ze zm.). Należy jednak zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie nie jest przedmiotem sporu okoliczność, czy domek letniskowy Skarżących jest budynkiem, lecz to czy domek letniskowy może być uważany za "budynek mieszkalny" w rozumieniu przepisów u.p.o.l., a na to drugie pytanie przepisy u.p.o.l. miarodajnej odpowiedzi nie udzielają, gdyż w ustawie tej brak jest definicji budynku mieszkalnego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela zasadność wniosków sformułowanych w wyżej wymienionych uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz słuszność argumentacji służącej ich uzasadnieniu. W uchwałach tych podkreślano m.in., iż podatek od nieruchomości jest świadczeniem wymagającym uwzględnienia sposobu wykorzystania majątku, a opodatkowanie najniższymi, preferencyjnymi stawkami podatkowymi budynków mieszkalnych uzasadnione jest właśnie tym, iż zaspakajają one podstawowe potrzeby bytowe ludzi. Należy zwrócić uwagę, iż do argumentacji zawartej we wskazywanych wyżej uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego odwoływał się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie np. w wyroku z dnia 26 stycznia 2004 r. sygn. akt III SA 1314/03, wyroku z dnia 30 maja 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 170/05, wyroku z 20 października 2006 r. III SA/Wa 2147/06, wyroku z dnia 6 czerwca 2010 r., III SA/Wa 64/10 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2009 r. II FSK 1027/07 i w wyroku z dnia 22 września 2009 r. II FSK 542/08.Teza powyższych wyroków jest taka, iż budynek letniskowy mieści się w pojęciu budynku mieszkalnego wtedy, gdy będzie użytkowany faktycznie przez właściciela oraz jego bliskich w sposób wskazujący na zaspokajanie przez ten budynek podstawowych potrzeb mieszkaniowych. Kryterium to organ podatkowy musi wziąć pod uwagę przy klasyfikowaniu budynku przy ustalaniu wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Z tego punktu widzenia organy podatkowe zobowiązane były rozpatrzeć sprawę -to jest przeprowadzić postępowanie na okoliczność czy sporny dom letniskowy zaspokaja podstawowe potrzeby bytowe Skarżącego a nie na wszystkie zarzuty kierowane przez Skarżącego odpowiadać, ze z dokumentacji wynika, iż jest to budynek pozostały a nie mieszkalny. Dom letniskowy może być zakwalifikowany do celów podatku od nieruchomości jako dom mieszkalny jeżeli faktycznie służy do zaspokajania potrzeb bytowych podatnika. Taka sytuacja występuje w szczególności, gdy dom letniskowy tak jak w opisywanym przez Skarżącego stanie faktycznym niniejszej sprawy, zostanie poddany remontowi w celu przygotowania go do pełnienia funkcji mieszkalnej. Organy podatkowe w rozpoznanej sprawie nie podjęły działań w celu ustalenia rzeczywistej funkcji pełnionej przez przedmiotowy budynek. Dlatego Sąd uznał, że w rozpoznanej sprawie nie wyjaśniono najważniejszej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności w postaci funkcji pełnionej przez przedmiotowy budynek. Dlatego Sąd uznał, że zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj.art.120, art.122, art.187 O.p. oraz z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.5 u.p.o.l. W rozpoznanej sprawie organ drugiej instancji naruszył art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) dalej powoływanej, jako O.p. Stosownie do tego przepisu przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Na podstawie art. 200 § 2 pkt 1 O.p. przepisu art. 200 § 2 O.p. nie stosuje się w przypadku ustalenia zobowiązań podatkowych, które zgodnie z odrębnymi przepisami ustalane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Zobowiązanie w podatku od nieruchomości na podstawie art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 716 ze zm.) osobom fizycznym jest wymierzane corocznie w drodze decyzji. Zatem do postępowania w sprawie podatku od nieruchomości, prowadzonego w stosunku do osób fizycznych nie stosuje się przepisu art. 200 § 1 O.p. Oznacza to, że organ podatkowy dokonując wymiaru podatku od nieruchomości osobie fizycznej, nie musi wyznaczać siedmiodniowego terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie. Uzasadnione jest to tym, że organ wydaje decyzję w oparciu o ustalenia faktyczne znane stronie z postępowania dotyczącego poprzednich okresów rozliczeniowych, które nie są poparte nowymi dowodami. Zdaniem Sądu wyłączenie ustanowione w art. 200 § 2 pkt 1 O.p. nie ma zastosowania do decyzji odwoławczej wydanej w wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji wydanych przez organ pierwszej instancji w sprawach objętych tym wyłączeniem, jeżeli organ odwoławczy w postępowaniu odwoławczym zbierał materiał dowodowy. Dotyczy to także sytuacji, w której zebrany materiał dowodowy potwierdził prawidłowość ustaleń faktycznych organu pierwszej instancji. W sytuacji, gdy organ drugiej instancji poczynił własne ustalenia dowodowe mają one charakter nowych dowodów, które stronie nie były znane przy wymiarze zobowiązania przez organ pierwszej instancji za poprzednie okresy i z uwagi na tę okoliczność w sprawie powinien mieć zastosowanie art. 200 § 1 O.p. W rozpoznanej sprawie organ drugiej instancji wyjaśniał kwestię zgłoszenia przez Skarżącego zmiany sposobu użytkowania budynku położonego przy ul. [...]. W toku postępowania organ uzyskał pisemną informację Urzędu W. z dnia 27 listopada 2015 r. dotyczącą postępowania prowadzonego na wniosek Skarżącego w przedmiocie zmiany sposobu zbytkowania ww. budynku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzyskało z Urzędu W. także pisemną informację z dnia 3 grudnia 2015 r. dotycząca zmiany klasyfikacji ww. budynku w ewidencji gruntów i budynków. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy uległ modyfikacji w stosunku do stanu faktycznego na podstawie, którego organ wydał decyzję wymiarową, bowiem nowymi elementami tego stanu faktycznego była zmiana sposobu użytkowania ww. budynku przez Skarżącego wynikająca z dokonanej przebudowy budynku oraz podnoszona przez Skarżącego okoliczność braku możliwości dokonania zgodnej z prawem zmiany sposobu użytkowania budynku. Konsekwencją ujawnienia po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji nowych okoliczności, które organ potwierdził w toku prowadzonego przez siebie postępowania dowodowego, było wyłączenie zastosowania w sprawie przepisu art. 200 § 2 pkt 1 O.p. Występujące w niniejszej sprawie naruszenie prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż zaskarżona decyzja została wydana w sytuacji, w której podatnik nie znał wszystkich ustaleń faktycznych w sprawie i nie miał możliwości wypowiedzenia się co do tych ustaleń. Wyznaczenie terminu, o którym mowa w art. 200 § 1 O.p. ma istotne znaczenie w postępowaniu, gdyż przez tę czynność organ informuje podatnika o tym, że postępowanie zakończyło etap wyjaśniający przeznaczony na gromadzenie dowodów i wkracza w fazę jurysdykcyjną, w której zostanie wydana decyzja. Wykonanie przez organ obowiązku ustanowionego w art. 200 § 1 O.p. pozwala stronie złożyć do postępowania dowody i wnioski dowodowe, których strona nie złożyła dotychczas, a które uważa za istotne dla postępowania. Zatem prawidłowe wykonanie przez organ obowiązku określonego w powołanym przepisie może mieć istotne znaczenie dla postępowania, gdyż przede wszystkim pozwala uniknąć sytuacji, w której w sprawie będą istnieć dowody i okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, które nie zostaną uwzględnione przy wydawaniu decyzji. Naruszenie art. 200 § 1 O.p., które ma wpływ na wynik sprawy stanowi też naruszenie wyrażonej w art. 123 § 1 O.p. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z tym przepisem organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpoznanej sprawie doszło naruszenia tego przepisu i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż podatnika pozbawiono możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz ustalonego stanu faktycznego sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wypowiedział się w zakresie podnoszonej przez Skarżącego okoliczności braku możliwości prawnych dokonania zmiany kwalifikacji przedmiotowego budynku w ewidencji gruntów i budynków. Skoro Skarżący podnosił tę okoliczność to organ powinien był ją ocenić w świetle obowiązujących przepisów i jednoznacznie stwierdzić, czy mogła mieć ona znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Samo twierdzenie, tak jak to czyni organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że do zmiany kwalifikacji budynku w decyzji podatkowej konieczna jest zmiana kwalifikacji budynku w ewidencji gruntów i budynków, jest nie wystarczające. To twierdzenie ma charakter ogólny i nie rozstrzyga w przedmiocie podnoszonej przez Skarżącego okoliczności braku możliwości zmiany kwalifikacji przedmiotowego budynku w ewidencji. Organ przez brak odniesienia się do tej okoliczności naruszył art. 210 § 4 w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji. Na obecnym etapie postępowania, wobec występujących w sprawie uchybień natury procesowej dotyczących postępowania wyjaśniającego, przedwczesne było wypowiadanie się przez Sąd w kwestii prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał obowiązek uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.