IV SA/Wa 1045/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2017 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymano w mocy orzeczenie Wojewody [...] z [...] sierpnia 2016 r. o ustaleniu na rzecz [...] Sp. z o.o., zwanej dalej "Wywłaszczonym", odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości, oznaczonej jako działki ew. nr [...] oraz [...] (obr. ew. [...]), przeznaczonej pod budowę obwodnicy K. i S. na [...] wraz z odcinkiem [...] (od węzła [...] do węzła [...]"). Uzasadniając decyzje przywołano następujące uwarunkowania formalne i prawne sprawy: - wycena nieruchomości została dokonana prawidłowo, zgodnie z operatem, sporządzonym przez uprawnioną osobę (rzeczoznawcę majątkowego), - odnosząc się do zarzutu odwołania, wniesionego przez Wywłaszczonego, dotyczącego nie uwzględnienia w wysokości odszkodowania podatku od towarów i usług (dalej jako "VAT"), wskazano, że jest on związany m.in. z transakcją kupna - sprzedaży nieruchomości; tak jak inne podatki i opłaty, nakładane przez państwo, stanowi jedno z narzędzi polityki fiskalnej państwa i powinien być traktowany wyłącznie, jako element wpływu państwa na wolny rynek; podatki, jak również inne opłaty, nie są efektem gry rynkowej między nabywcą, a zbywcą, nie stanowią także efektu wzajemnego oddziaływania na siebie popytu i podaży; tym samym nie mogą być traktowane jako element wykreowany przez wolny rynek, lecz - jak to określa sama teoria wyceny - element warunków sprzedaży, - z uwagi na powyższe VAT, jak również i inne podatki czy opłaty, powinny być traktowane jako jeden z kosztów zawarcia transakcji (np. tak samo jak prowizja dla pośrednika, której ciężar, tak samo jak VAT, z reguły jest przenoszony na kupującego), który jest odliczany od ceny transakcyjnej, a nie jako integralny element tej ceny, - tym samym określana przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym wartość rynkowa przedmiotu wyceny może być traktowana tylko i wyłącznie jako wartość nieobejmująca podatków i opłat lokalnych oraz innych obciążeń, związanych z realizacja umowy; tylko taka sytuacja gwarantuje, że tak określona wartość będzie najlepszym odzwierciedleniem sytuacji panującej na wolnym rynku i nie będzie zawierała w sobie czynników, niebędących de facto czynnikami rynkowymi, - w judykaturze wskazywano, że wysokość odszkodowania za wygasłe prawo użytkowania wieczystego i części składowe gruntu, stanowiące odrębną własność, nie powinny być powiększona o VAT, z tego powodu, że obowiązek odprowadzenia takiego podatku od odszkodowania spowoduje spadek jego wartości; sytuacja taka nie pozostaje w sprzeczności z konstytucyjną zasadą słusznego odszkodowania, w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji R.P.; podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości, co wynika z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), w zw. z art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 2031 ze zm.); obowiązek zapłaty VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości (tak: wyrok WSA o sygn. akt: I SA/Wa 65/10 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"); z powodu uiszczenia VAT wartość rynkowa nieruchomości nie rośnie i gdyby wygasłe prawo miało być przedmiotem czynności prawnej (np. umowy sprzedaży), racjonalny nabywca nie zapłaciłby za nią więcej niż wartość rynkowa, tylko dlatego, że zbywca jest podatnikiem VAT; podatek ten jest cenotwórczy i gdyby wartość nieruchomości odnieść do jej ceny, to powinna ona zawierać już w sobie podatek VAT; tym samym należny podatek zawsze będzie pomniejszał wysokość przyznanego odszkodowania; wtórne - w stosunku do odszkodowania - obowiązki publicznoprawne, związane z podatkiem, nie mogą przekładać się na ocenę odszkodowania w kategoriach słuszności, jeśli jego wysokość odzwierciedla wartość rynkową utraconego prawa (analogicznie NSA w wyrokach o sygn. akt: I OSK 921/10 oraz 171/11 – dostępne w CBOSA), - brak zatem podstaw do uwzględnienia w należnym odszkodowaniu kwoty VAT. W skardze zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 7 ust. 1 pkt 1, w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1, ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.), poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, jakoby działki ew. nr [...], będące przedmiotem wywłaszczenia, nie podlegają opodatkowaniu, a co za tym idzie kwota odszkodowania została określona, jako kwota netto; tymczasem winna ona uwzględniać VAT i być wskazana, jako kwota brutto (powiększona o kwotę podatku VAT), ewentualnie: - art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o cenach, poprzez przyjęcie, że wyrażona w operacie szacunkowym należność, stanowiąca podstawę ustalenia wysokości odszkodowania, zawiera w sobie VAT. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga, jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W sprawie nie jest sporne, że oszacowana wartość wywłaszczonej nieruchomości odzwierciedla jej aktualną cenę rynkową. Spór sprowadza się do tego, czy wartość odszkodowania powinna zostać zwiększona o VAT, który odprowadzić miałby wywłaszczony. Sąd podziela stanowisko organu administracji, co do sformułowanej w uzasadnieniu skarżonego aktu oceny prawnej. Ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne, z uwagi na uprzednie zreferowanie. Sąd przyjmuje ją za własną. Wobec sformułowanych w skardze zarzutów wpada wskazać dodatkowo, co następuje. Wedle przyjętych przez polskiego pracodawcę reguł, wielkość odszkodowania odzwierciedla wyłącznie szacowaną wartość nieruchomości. W takiej sytuacji nie w każdym przypadku wysokość odszkodowania będzie odzwierciedlać pełne szkody, jakie poniósł wywłaszczony podmiot. Przyjęcie tego rodzaju rozwiązań dopuszczono jednak bezpośrednio na szczeblu norm konstytucyjnych, wyrażając tam zasadę słusznego odszkodowania nie zaś pełnego. Obrót nieruchomościami wiąże się też niewątpliwie w pewnych przypadkach z koniecznością odprowadzenia VAT, przez jedną ze stron transakcji. Musi to mieć określony wpływ na kształtowanie podaży oraz popytu a więc końcowo cen. Uwzględniają one obciążenie obowiązkiem odprowadzenia VAT przez jednego z kontrahentów w pewnych przypadkach. Prowadzi to do wniosku, że generalnie - w ukształtowanych rynkowo cenach - jest także uwzględniona potrzebę poniesienia odpowiednich obciążeń o charakterze publicznoprawnym, w tym odprowadzenia VAT. Z kolei odszkodowanie jest właśnie odpowiednikiem ceny rynkowej nieruchomości. Wobec tego nie można a priori wykluczyć, że wypłacone odszkodowanie, od którego zostanie następnie odprowadzony VAT, będzie stanowić pełną rekompensatę poniesionych szkód. Po stronie wywłaszczonego powstanie mianowicie przysporzenie identyczne do tego, do jakiego by doszło gdyby nastąpiła sprzedaż dobrowolna, na wolnym rynku. Nawet gdyby jednak tak nie było (wobec potrzeby zapłaty VAT rekompensata nie będzie pełna), nie mogłoby mieć to wpływu na wysokość odszkodowania. Jest ono bowiem - z woli prawodawcy - wyłącznie odpowiednikiem równowartości gruntu. Pogląd o braku podstaw do liczenia odprowadzonego podatku VAT do sumy odszkodowania za grunty jest także prezentowany w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak np. wyrok sygn. akt I OSK 1690/11 - dostępny w CBOS). Chybione są natomiast, sformułowane w skardze, zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, z następujących przyczyn: - orzekający w sprawie organ nie stosował w ogóle przepisów ustawy o podatku od towaru i usług; nie był bowiem właściwy do formułowania ocen, czy w danym przypadku Wywłaszczony będzie obowiązany do odprowadzenia VAT, wobec uzyskanego odszkodowania; w uzasadnieniu zaskarżonego aktu nie wyrażono też stanowiska, że podatek, taki nie będzie obciążał Wywłaszczonego, co zresztą nie mogło mieć żadnego wpływu na wysokość odszkodowania, - w drugim zarzucie skargi wywodzono prawdopodobnie naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 5 lipca 2001 r. o cenach (Dz.U. Nr 97, poz. 1050 ze zm.); jest on chybiony, przede wszystkim z tej przyczyny, że wskazany akt nie obowiązuje od 25 lipca 2014 r. - został uchylony ustawą z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz.U. poz. 915). Sąd nie spostrzegł także z urzędu w zaskarżonym akcie tego rodzaju wad, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.