II OSK 3694/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 273/19 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 4 lipca 2019 r., sygn. II SA/Go 273/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E. K. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G. (dalej: LPWIS w G., organ odwoławczy) z [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, oddalił skargę. W skardze kasacyjnej E. K. zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. przez uznanie, że uzupełnione orzeczenia lekarskie odpowiadają warunkom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., są zgodne z prawem, spełniają warunki formalne, zostały należycie i wyczerpująco uzasadnione, są przekonujące i przejrzyste, mimo że orzeczenia te są niekompletne, nie wypełniają w pełni zaleceń poprzedniego wyroku WSA i budzą wątpliwości w odniesieniu do diagnozowanej jednostki chorobowej, nie konkretyzują jednostki chorobowej odwołującego, gdyż: - pisma Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Z. (dalej: WOMP w Z.) z [...] września i [...] grudnia 2017 r., z [...] września i [...] listopada 2018 r., oraz z [...] stycznia 2019 r., nie sposób uznać za opinię biegłych, gdyż nie odniesiono się do zaleceń zawartych w wyroku WSA (II SA/Go 191/18) odnoszących się do orzeczenia lekarskiego nr [...], wydanego przez WOMP w Z. [...] września 2016 r., a jedynie ograniczono się do wskazania, że orzeczenie zostało wydane po uprzedniej konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w L. (dalej: IMP w L.) i jest zgodne z opinią jednostki merytorycznie nadrzędnej, jednocześnie podkreślono, że zarówno WOMP, jak i IMP w L. w swojej ocenie kierują się wiedzą merytoryczną zawartą w piśmiennictwie naukowym, fachowym, jak i doświadczeniem klinicznym, a nie informacjami zawartymi w Wikipedii, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie podejrzenia kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dostrzeżenie tego, że orzeczenie nr [...], wbrew wyraźnym zaleceniom sądu, nie zostało uzupełnione przez jednostkę, która je wydała, skutkować powinno uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji; - żadna jednostka orzekająca nie dała jednoznacznej odpowiedzi na pytanie WSA zawarte w wyroku II SA/Go 191/18 tj. czy w przypadku skarżącego mogło dojść do odmiennej, nietypowej, osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy; a poza tym nie wyjaśniono, czy pojawienie się zmian chorobowych w okolicach pach, pod kolanami, czy na twarzy nie mogło być spowodowane, przeniesieniem środków drażniących z innych części ciała mających bezpośrednią styczność ze środkami drażniącymi, które z uwagi na mniejsze stężenie powodowały opóźnioną reakcję, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi, mimo że zaskarżone decyzje oparto na budzących wątpliwości, niekompletnych, nieprzekonujących, sprzecznych orzeczeniach lekarskich; 2. art. 3 § 1 i 2 w zw. z art. 151 ustawy p.p.s.a. w zw. z "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Sąd, że organy obu instancji naruszyły wskazane przepisy postępowania administracyjnego, gdyż ani sąd, ani organy obu instancji nie zwróciły uwagi, jakiego rodzaju substancje szkodliwe niewymienione w oficjalnej dokumentacji występowały w środowisku pracy skarżącego, ani jakiego rodzaju substancje/związki powstawały w wyniku oddziaływania wpływu wody oraz napowietrzenia na emulsje, rzadkości ich wymiany oraz nieczyszczenia maszyn, skutków zaniedbań w tym zakresie, ustalenia wydzielania przez emulsję zapachu tzw. "zgniłego jaja", braku zapewnienia środków ochronnych, tj. odzieży, obuwia, na czym polega proces rozkładu i wpływu takiej emulsji na niechronione ciało, pomimo posiadania protokołów z przesłuchania świadków z postępowania sądowego sygn. akt [...], z którego wynika, że również inni pracownicy chorowali na podobne jak u skarżącego schorzenia i niezwłocznie przenoszono ich do miejsc pracy gdzie nie mieli do czynienia z emulsjami, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dostrzeżenie ww. naruszeń przez Sąd skutkować powinno uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji. 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi przy przyjęciu, że stan faktyczny w sprawie został ustalony zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, pomimo że organy prowadzące postępowanie w sposób nieprawidłowy zebrały i oceniły materiał dowodowy, w tym nie wyjaśniły czy w okresie zatrudnienia w zakładzie pracy skarżącego na stanowisku operatora maszyn sterowanych numerycznie w dziale [...] mechanicznym, w okresie od [...] lipca 2014 r. do [...] listopada 2014 r., skarżący był okresowo narażony na szkodliwe działanie środowiska pracy także w zakresie kontaktu z cieczą [...] - nie pobrano materiału -substancji chłodziwa z żadnej z maszyn, na której pracował skarżący, a która to wywołała u niego rozstrój zdrowia, nieustalenie konkretnej jednostki chorobowej, jej rzeczywistej przyczyny powstania, żaden organ inspekcji sanitarnej nie wyjaśnił, czy czynniki obecne w środowisku pracy skarżącego, mogą być przyczyną powstania choroby zawodowej u skarżącego; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi, pomimo że postępowanie prowadzone przez organy sanitarne dotknięte było wadami polegającymi na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej, w tym sprzecznej z zebranym materiałem dowodowym ocenie, tym samym wydaniu decyzji na podstawie opinii Instytutu z L. podczas, gdy jest ona lakoniczna i sprzeczna z opiniami z Instytutu we W. oraz Z., oględnie uznająca, że choroba skarżącego powstała w wyniku posiadania tatuaży, w sytuacji gdy takiego założenia kompletnie nie udowodniono a nawet nie umotywowano; nadto nieprzesłuchaniu świadków, których zeznania z postępowania sądowego dołączono do akt postępowania, nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego toksykologa, które to dowody stanowiłyby materiał dla oceny lekarza orzecznika, który posiadając szerszą wiedzę na temat środowiska pracy odwołującego, mógłby wydać kompletną opinię. II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1. art. 235¹ ustawy kodeks pracy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ujawnienie u pracownika również innych dysfunkcji organizmu, predysponujących do powstania schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, wyłącza dopuszczalność rozpoznania choroby zawodowej, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, co w niniejszej sprawie znalazło wyraz w tym, że sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca są prawidłowe, skoro opierają się na orzeczeniach lekarskich, w których stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, poz. 18.2 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r., głównie z uwagi na bardzo rozległe tatuaże skarżącego; 3. § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez błędną wykładnię i uznanie, że organ jest związany treścią orzeczenia lekarskiego podczas gdy przepis § 8 rozporządzenia przewiduje katalog otwarty środków dowodowych będących podstawą rozstrzygnięcia, a orzeczenie lekarskie jest tylko jednym ze środków dowodowych. Wskazując na powyższe, na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 i art. 188 Ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, 2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, 3. na podstawie art. 176 § 2 skarżący zrzekł się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji stoi w sprzeczności zarówno z przepisami prawa procesowego, jak i materialnego, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, przede wszystkim, niewłaściwie uznano, że odwołujący miał jedynie kontakt z chłodziwem [...] i tylko to chłodziwo odnosi się do zagrożenia jego środowiska pracy. Oczywiste jest, że odwołujący miał do czynienia także z chłodziwem [...], które także nie było właściwie użytkowane, wymienianie i doprowadziło u odwołującego do rozstroju zdrowia. Nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania świadków, którzy zeznawali w procesie sądowym, a których relacjami organ i Sąd dysponowały. Zeznania te jednoznacznie przesądzają o karygodnych praktykach stosowanych w miejscu pracy odwołującego, o chorobach innych pracowników, o kompletnej niewiedzy i zaniechaniu właściwego użytkowania cieczy, chłodziw. Nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego toksykologa, który mógłby wyjaśnić, jak należy stosować ww. chłodziwa i jakie są skutki nieprzestrzegania tychże rygorów i przede wszystkim, z czym skarżący miał do czynienia. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie dałoby możliwość wydania pełnowartościowej opinii lekarza, orzeczenia co do istnienia bądź nieistnienia choroby zawodowej. Wiadomości uzyskane od toksykologa pozwolą ustalić, z jakimi naprawdę substancjami, zepsutymi chłodziwami pracował skarżący. Jednostki medyczne nie dysponowały dostateczną dokumentacją, pełną oceną narażenia zawodowego, z której wynikałby rodzaj czynności wykonywanych przez skarżącego na zajmowanym stanowisku pracy, miejsca wykonywanych czynności i substancji, z jakimi miał styczność, tj. ze stopami metali, emulsjami, chłodziwami, smarami. Organy pominęły ocenę możliwości wpływu innych czynników na powstanie rozpoznanego schorzenia, a mianowicie czynników, których występowanie w środowisku pracy podnosił skarżący i inni pracownicy zatrudnieni w tym samym zakładzie pracy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, w niniejszej sprawie w decyzjach organów obu instancji i w orzeczeniach lekarskich powołano się na pozazawodowe czynniki wystąpienia kontaktowego zapalenia skóry, przy czym w aktach sprawy brak jest wystarczającego wyjaśnienia wpływu na powstanie choroby zawodowej wskazanych przez skarżącego i świadków czynników występujących w środowisku pracy i należytego rozważenia, czy w przypadku skarżącego nie zachodzi przypadek nakładania się czynników zawodowych i pozazawodowych oraz współistnienia choroby zawodowej z innymi chorobami. Według skarżącego kasacyjnie, orzeczenie Sądu I instancji zostało wydane przedwcześnie, dopiero ustalenie wszystkich emulsji, z którymi pracował skarżący, ich składu i właściwego korzystania z nich, pozwoli lekarzowi orzecznikowi ustalić co tak naprawdę dolega skarżącemu, dlatego przedmiotowa skarga kasacyjna jest konieczna i uzasadniona. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie "skargi" w całości jako oczywiście bezzasadnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Wszystkie podniesione zarzuty skargi kasacyjnej nie podważyły trafności rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest bowiem podstaw do podzielenia zarzutów skargi kasacyjnej. Pomimo sformułowania w skardze kasacyjnej szeregu zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, sedno sprawy sprowadza się do oceny, czy Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli decyzji [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G. z [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z punktu widzenia tego, czy organ ten podporządkował się wskazaniom Sądu i jego ocenie prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA w Gorzowie Wielkopolskim) z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18 (dalej jako: poprzednio wydany wyrok), w którym Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję. W tej sytuacji, ze względu na zgłoszenie w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących tego, że uzupełnione orzeczenia lekarskie nie odpowiadają warunkom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., oraz że nie sposób uznać je za opinię biegłych, gdyż nie odniesiono się do zaleceń zawartych w poprzednio wydanym wyroku przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, kluczowym zagadnieniem stała się w tym przypadku wykładnia art. 153 p.p.s.a., a dokładnie ustalenie, które – w realiach rozpoznawanej sprawy – wypowiedzi WSA w Gorzowie Wielkopolskim, zawarte w poprzednio wydanym wyroku stanowiły ocenę prawną, którą zgodnie z art. 153 p.p.s.a., był obecnie związany zarówno Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z tym przypomnieć należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wystąpienia w nim wadliwości. Zdaniem Sądu I instancji, był on związany oceną prawną, zawartą w poprzednim wyroku wydanym w niniejszej sprawie, to jest w sprawie rozumianej w ujęciu materialnym. Skarżący kasacyjnie również uważa, że Sąd I instancji był związany oceną prawną, zawartą w poprzednio wydanym wyroku. Wskazać należy, że ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wydanym w pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję organu administracji publicznej, w wyniku czego dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, a następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, ma także istotne znaczenie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wniesionej od ponownego wyroku sądu administracyjnego wydanego w pierwszej instancji, gdyż byłby on niezgodny z prawem, jeżeli przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie uwzględniałby wiążącej oceny prawnej i wskazań, o jakich mowa w art. 153 p.p.s.a. Z art. 170 p.p.s.a. wynika z kolei, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z przepisów tych więc wynika, że oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku związany jest nie tylko organ i Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznający sprawę, ale także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną. W konsekwencji, badanie przez Naczelny Sąd Administracyjny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wymagało uwzględnienia faktu związania Sądu I instancji zarówno oceną prawną, jak i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18. W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki, które nakazywałyby Sądowi I instancji odstąpienie od oceny prawnej i wytycznych zawartych w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2018 r. wskazał, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Z. (dalej: WOMP w Z.) powinien wypowiedzieć się, czy w przypadku skarżącego nie mogło dojść do odmiennej, nietypowej, osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy. Zdaniem tego Sądu, nie wyjaśniono również, czy pojawienie się zmian chorobowych w okolicach pach, pod kolanami, czy na twarzy nie mogło być spowodowane przeniesieniem środków drażniących z innych części ciała mających bezpośrednią styczność ze środkami drażniącymi, które z uwagi na mniejsze stężenie powodowały opóźnioną reakcję. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, stwierdził, że organ odwoławczy pomimo prawidłowego wezwania WOMP w Z., pozostawił powyższe okoliczności, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, jako niewyjaśnione i nierozważone, nie poparte szczegółową analizą w odniesieniu do przypadku skarżącego. Zdaniem WSA w Gorzowie Wielkopolskim, wydane orzeczenie WOMP w Z. nie zostało poddane przez organ II instancji wystarczającej i pełnej analizie, nie mogąc służyć za podstawę wydania zaskarżonej decyzji. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w poprzednio wydanym wyroku pokreślił również, że w przypadku braku szczegółowego uzasadnienia opinii jednostek medycznych, organ sanitarny powinien wezwać placówkę służby zdrowia do jej uzupełnienia. Według WSA w Gorzowie Wielkopolskim, dopiero na podstawie uzupełnionych opinii, organ inspekcji sanitarnej będzie mógł prawidłowo ocenić materiał dowodowy w sprawie i podjąć rozstrzygnięcie. Sam fakt, że diagnoza została sporządzona w uprawnionej jednostce medycznej, nie zwalnia organu administracyjnego od jej oceny. Konieczność dokonania przez organ analizy orzeczenia lekarskiego jest niezbędna z uwagi na przywołane powyżej okoliczności, a podstawa jego działania w tym zakresie znajduje uzasadnienie w regulacji zawartej w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Z tych względów WSA w Gorzowie Wielkopolskim uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Zdaniem tego Sądu, niezbędne było wyjaśnienie wszystkich okoliczności, które mogą stanowić podstawę stwierdzenia, bądź odmowy stwierdzenia, istnienia choroby zawodowej z uwzględnieniem powyższego stanowiska tego Sądu, a w szczególności zwrócenie się ponownie przez organ II instancji do WOMP jako jednostki orzeczniczej o dodatkowe uzasadnienie orzeczenia we wskazanym powyżej zakresie. Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok, miał zatem obowiązek dostosowania się do tej oceny prawnej. Organ i Sąd I instancji nie mogły wykroczyć poza zakres ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych we wskazanym wyżej wyroku. [...]PWIS w G. w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. wyjaśnił, że powołując się na wskazania WSA w Gorzowie Wielkopolskim, w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. wystąpił do Poradni Chorób Zawodowych Skóry WOMP w Z. o rozważenie i wyjaśnienie, czy w przypadku skarżącego mogło dojść do odmiennej, nietypowej, osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy; czy pojawienie się u skarżącego zmian chorobowych w okolicach pach, pod kolanami i na twarzy mogło być spowodowane przeniesieniem środków drażniących z innych części ciała mających bezpośrednią styczność ze środkami drażniącymi, które z uwagi na mniejsze stężenie powodowały opóźnioną reakcję. [...]PWIS w G., po zacytowaniu stanowiska WOMP w Z. wyjaśnił, że podmiot ten podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z [...] września 2017 r. Po zapoznaniu się z ww. pismem, [...]PWIS ponownie wystąpił do WOMP w Z. o dodatkowe uzupełnienie orzeczenia lekarskiego WOMP w Z. z [...] września 2016 r. o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego ww. choroby zawodowej. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. powołał się na treść pisma WOMP w Z. z [...] listopada 2018 r., w którym ta jednostka organizacyjna podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Po zapoznaniu się z treścią ww. pisma [...]PWIS w G. zawiadomił strony postępowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań. Skarżący w pismach z [...] listopada 2018 r. oraz z [...] listopada 2018 r. wniósł uwagi do udzielonych odpowiedzi przez WOMP w Z., w tym ponownie dotyczące narażenia zawodowego, podnoszone we wcześniejszych pismach. W ocenie skarżącego, ze wskazanej dokumentacji medycznej, jak i przytoczonego fragmentu Wikipedii wynika, że zostały spełnione podstawowe kryteria Hanifina i Raji do rozpoznania atopowego zapalenia skóry. W związku z uwagami dotyczącymi rozpoznania klinicznego, [...]PWIS w G. w piśmie z [...] grudnia 2018 r. ponownie wystąpił do WOMP w Z. o zajęcie stanowiska w sprawie podejrzenia kontaktowego zapalenia skóry z podrażnieniem (poz. 18.2). W odpowiedzi WOMP w Z. w piśmie z [...] stycznia 2019 r., poinformował [...]PWIS w G., że WOMP w Z. przedstawił swoje stanowisko, ujmując je w całej dotychczasowej korespondencji oraz wskazał, że należy przytoczyć pismo IMP w L., które potwierdza dotychczasowe stanowisko. WOMP w Z. powołał się na kartę informacyjną leczenia klinicznego IMP z [...] lipca 2016 r., w której sentencji stwierdzono, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnieniem, poz. 18.2 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 ze zm.). WOMP w Z. wskazał, że w kwestii atopowego zapalenia skóry przedstawiono i wyjaśniono zaistniałą sytuację w piśmie WOMP w Z. z [...] listopada 2018 r. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że WOMP w Z. oraz IMP w L. w swojej ocenie kierowały się wiedzą merytoryczną zawartą w piśmiennictwie naukowym, fachowym, jak i doświadczeniem klinicznym, a nie informacjami zawartymi w Wikipedii, na które powoływał się skarżący. WOMP w Z. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Z akt sprawy wynika, że [...]PWIS w G., mając na uwadze przede wszystkim zalecenia WSA w Gorzowie Wielkopolskim zawarte w poprzednio wydanym wyroku tego Sądu z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18 oraz zarzuty zawarte w odwołaniu, a także uwagi wnoszone przez skarżącego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego kilkakrotnie występował do WOMP w Z. o przeanalizowanie dodatkowej dokumentacji i ponowne zajęcie stanowiska w sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, [...]PWIS w G. miał podstawy do uznania, że wydane w dniu [...] września 2016 r. przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP w Z. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, uzupełnione w pismach z [...] września 2017 r., z [...] grudnia 2017 r., z [...] września 2018 r., z [...] listopada 2018 r. oraz z [...] stycznia 2019 r. jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r., że skarżący z powodu trudności z ustaleniem przyczyny schorzenia i jego związku z pracą był również konsultowany na wniosek WOMP w Z. w IMP w L., gdzie potwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. prawidłowo ocenił, że wnioski wynikające z opinii obu jednostek są jednoznaczne i spójne. Organ ten ocenił jednocześnie, że przekazana w toku postępowania odwoławczego dokumentacja fotograficzna zmian chorobowych skóry z grudnia 2014 r. oraz stycznia 2017 r., a także dane z Wikipedii nie podważają wydanych w niniejszej sprawie opinii uprawnionych lekarzy. Zdaniem [...]PWIS w G., pomimo bezspornego ustalenia narażenia zawodowego na czynniki o działaniu drażniącym na skórę i oczy, występowanie objawów w różnym stadium nasilenia po wielu miesiącach od zakończenia pracy w narażeniu, także w miejscach, gdzie skóra nie miała bezpośredniego kontaktu z czynnikiem drażniącym (okolice pachowe, pod kolanami) nie daje podstaw, aby stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Organ odwoławczy wykazał jednocześnie, że żaden z lekarzy nie rozpoznał także poparzenia chemicznego skóry, co sugerował skarżący. Stwierdzono natomiast powtarzalność dodatnich testów z parafenylenodiaminą w WOMP w Z. oraz IMP w L. Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że parafenylnodiamina może występować w olejach silnikowych, smarach, benzynie, tonerach do fotokopiarek, wywoływaczach fotograficznych, farbach litograficznych. Stosowana jest jako akcelerator i przeciwutleniacz przy produkcji gumy, szeroko występuje w kosmetykach do makijażu (tusze do rzęs, farby do włosów, rzęs i brwi). Może być składnikiem barwników do tatuaży, gdzie pełni rolę przyspieszacza. Według LPWIS w G., u skarżącego przeprowadzono szeroką diagnostykę w zakresie alergii zawodowej i pozazawodowej. Rozpoznano alergiczne zapalenie skóry pozazawodowe, co w ocenie organu odwoławczego w dostateczny sposób tłumaczy występowanie objawów skórnych w nietypowych miejscach, ich nasilenie się po wielu miesiącach od zaprzestania pracy w narażeniu na czynniki drażniące, czy też w czasie gdy skarżący nie przyjmował leków. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. zwrócił także uwagę, że podczas ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego Poradnia Chorób Zawodowych WOMP w Z. odniosła się także do wizyty skarżącego [...] listopada 2009 r. w Poradni Dermatologicznej ZOZ MSWiA w Z. oraz w sposób dostateczny wyjaśniła, że udokumentowane objawy choroby podczas tej wizyty nie miały wpływu na zajęte stanowisko w przedmiotowej sprawie. Orzekający lekarze nie stwierdzili wpływu dodatkowych czynników modyfikujących na rozwój reakcji z podrażnienia. Pokreślenia wymaga, że organ odwoławczy, wypełniając zalecenia WSA w Gorzowie Wielkopolskim zawarte w poprzednio wydanym wyroku, w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. odwołał się również do wiedzy specjalistycznej wynikającej z piśmiennictwa na temat kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia zawartej w monografii B. Kręcisz (red.), Profilaktyka chorób zawodowych skóry – poradnik dla lekarzy, Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, 2010, s. 30-31). Organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego pominięcia w orzeczeniu lekarskim drugiego chłodziwa, na kontakt z którym skarżący był narażony podczas wykonywania pracy, wyjaśnił, że WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, uznał ten zarzut za nieuzasadniony. Ustalono bowiem, że drażniące właściwości dla skóry miało niewątpliwie chłodziwo [...]. Takich właściwości nie miał produkt [...]. Wobec tak obszernie i wyczerpująco uzasadnionego stanowiska organu odwoławczego przedstawionego w decyzji z [...] lutego 2019 r., Sąd I instancji miał podstawę, aby na str. 17-18 uzasadnienia wyroku stwierdzić, że wykonując wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2018 r., II SA/Go 191/18, organ odwoławczy prawidłowo uzupełnił materiał dowodowy przez uzyskanie dodatkowych wyjaśnień od Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Z., która to jednostka wydała orzeczenie lekarskie z [...] września 2016 r. Sąd I instancji wyjaśnił jednocześnie, że zarzuty skargi koncentrowały się na tym, że organ odwoławczy opierając się na uzupełnionym wyjaśnieniami orzeczeniu tej jednostki nie podjął dalszej inicjatywy dowodowej w celu uzupełnienia materiału dowodowego w szczególności przez przeprowadzenie postulowanego przez skarżącego dowodu z opinii biegłego toksykologa. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie NSA, według którego "organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie ma bowiem walor opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., której wiarygodność organ ocenia na podstawie art. 80 k.p.a.". Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z 12 lipca 2016 r., sygn. II OSK 2688/14, LEX nr 2102218 i powołane w nim orzecznictwo). Kontrolowana w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji decyzja organu w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej była uzasadniona orzeczeniem lekarskim oraz okolicznościami sprawy. Zgromadzona w sprawie dokumentacja potwierdza, że w odniesieniu do skarżącego brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Ustosunkowania się wymaga również podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia niewyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie istnieją przesłanki do podważenia dokonanych ustaleń faktycznych. Twierdzenia skarżącego, że żadna jednostka orzekająca nie dała jednoznacznej odpowiedzi na pytanie WSA w Gorzowie Wielkopolskim zawarte w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, tj. czy w przypadku skarżącego mogło dojść do odmiennej nietypowej osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy, nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Gołosłowne, niepoparte dowodami twierdzenia skarżącego nie mogą wywołać skutku w postaci podważenia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania. Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że zarzuty przedstawione w pkt I ppkt 1, 2, 3, 4 skargi kasacyjnej nie mogą zasługiwać na uznanie. Tym samym chybiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo orzeczono o niestwierdzeniu u skarżącego choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, to właściwie zastosowano w tej sprawie przepis art. 2351 k.p. Sąd I instancji nie dopuścił się zatem w kontrolowanej sprawie także naruszenia prawa materialnego opisanego w pkt II ppkt 1 i 3 skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe względy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.