II SA/Bk 327/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), asesor sądowy WSA Marcin Kojło, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej do spraw Studentów Uniwersytetu w B. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej do spraw Studentów Wydziału Historyczno-Socjologicznego Uniwersytetu w B. z dnia [...] listopada 2018 roku. Decyzją z dnia [...].11.2018 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna ds. Studentów Wydziału Historyczno – Socjologicznego Uniwersytetu W B. odmówiła A. W. przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2018/2019. W/w Komisja, w uzasadnieniu decyzji stwierdziła, że A. W. (studentka I roku studiów II stopnia na kierunku filozofia) nie spełnia kryterium dochodowego, ponieważ wysokość miesięcznego dochodu na osobę w jej rodzinie wynosi 1103,7 zł, a uprawnienie do otrzymania stypendium socjalnego posiadają osoby, u których na członka rodziny przypada maksymalnie 800 zł. miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji, wnioskodawczyni podniosła okoliczność, że komisja nieprawidłowo wyliczyła dochód przypadający na członka rodziny w 2017 r. Komisja zaliczyła niesłusznie do tego dochodu stypendium od ministra, które było czasowym grantem i powinno być traktowane jako dochód utracony, gdyż w momencie składania wniosku już to stypendium nie było wypłacane. Decyzją z dnia [...].03.2019 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna ds. Studentów Uniwersytetu w B. utrzymała w mocy decyzję Komisji Wydziałowej z dnia [...].11.2018 r. W komparycji decyzji wskazała podstawę prawną rozstrzygnięcia: § 11 Regulaminu przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej studentom Uniwersytetu w B. (zarządzenie nr 27 Rektora Uniwersytetu z dnia [...].09.2016 r.), art. 173 ust 1 pkt 1, art. 175 ust. 1 i 4, art. 179, art. 207 ust 1 i 4 ustawy z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. DZ. U. z 2017 r., poz. 2183) w związku z art. 273 ust. 1 i art. 275 ust. 1 ustawy z dnia 03.07.2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669),art. 104 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wyliczenie dochodu nastąpiło na podstawie § 18 Regulaminu w oparciu o złożone, przez wnioskodawczynię, dokumenty. Według wyliczeń Komisji Odwoławczej, wysokość dochodu, przypadająca na członka rodziny studentki, wyniosła kwotę 1110,02 zł. Przekroczyła wysokość dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne. W skardze, wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, A. W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. W uzasadnieniu skargi A. W. (skarżąca) wskazała, że oprócz niej, w skład rodziny wchodzi syn, który jest studentem studiów dziennych i przy takich samych dochodach otrzymał stypendium socjalne na Uniwersytecie Artystycznym w P. Zdaniem skarżącej, przy obliczaniu dochodu rodziny za 2017 r., stypendium w kwocie 18 000 zł, jakie było wypłacane w 2017 r., należało potraktować, jako "utratę dochodu", a nie wliczać tę kwotę do ogólnych dochodów rodziny. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Organ podał, że wniosek o stypendium socjalne był rozpatrywany na podstawie ustawy z dnia 27.07.2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U z 2017 r., poz. 2183 ze zm.). Stosownie do art. 179 ust. 5 tej ustawy, miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, ubiegającego się o stypendium socjalne, ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.). Art. 3 pkt 23 tej ustawy zawiera zamknięty katalog przypadków, kiedy następuje utrata dochodu. Katalog ten nie obejmuje utraty dochodu spowodowanego utratą wcześniej otrzymanego stypendium twórczego. Dlatego dochód pochodzący z tytułu umowy stypendialnej skarżącej został zaliczony, jako dochód rodziny studentki za 2017 r. Natomiast, wbrew twierdzeniom skarżącej, dochód jej syna został uwzględniony, jako utracony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, jednakże z innych przyczyn, niż wskazano w treści zarzutów skargi. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) zwanej: p.p.s.a, sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach danej sprawy, lecz sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej skład orzekający skorzystał z w/w przepisu, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji posiadają uchybienia proceduralne tego rodzaju, że nie poddają się kontroli sądowej. Na podstawie odesłania zawartego w art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, organy uczelni rozpatrując sprawę powinny kierować się treścią ogólnych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mają odpowiednie zastosowanie w sprawach z zakresu pomocy materialnej dla studentów w ich indywidualnych sprawach. W związku z tym organy powinny dążyć do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego całościowej oceny (art, 80 k.p.a.). Powyższym ogólnym zasadom i przepisom postępowania administracyjnego organy orzekające w sprawie uchybiły. Przede wszystkim poczynione przez organ w uzasadnieniu decyzji ustalenie w zakresie wysokości dochodu nie może polegać tylko na ogólnym podaniu wysokości tego dochodu bez przedstawienia szczegółowej operacji matematycznej. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w której organ ustala wysokość dochodu, w wysokości odbiegającej od wysokości podanej przez stronę i wyprowadza z ustalonej przez siebie wysokości dochodu wnioski niekorzystne dla strony, skutkujące odmową przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia. Uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają podstawowych wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Za takie uzasadnienie nie można natomiast uznać ogólnikowego stwierdzenia, że dochód netto przypadający na członka rodziny studenta przekroczył próg stypendialny i ograniczenia się do podania ogólnej kwoty dochodu rodziny, bez wskazania sposobu jej matematycznego wyliczenia. Takie stanowisko jest prezentowane przez sądy administracyjne (vide: wyroki: WSA we Wrocławiu zdnia 18.06.2019 r. – IV SA/Wr 47/19, WSA w Warszawie z dnia 29.09.2016 r. – II SA/Wa 406/16, WSA w Łodzi z dnia 16.04.2014 r. – III SA/Łd 247/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z dnia 21.06.2018 r. – II SA/Sz 205/18), które skład orzekający podziela. Należy zwrócić uwagę, że Odwoławcza Komisja Stypendialna wyliczyła dochód na członka rodziny skarżącej w wysokości innej – 1110,02 zł niż Wydziałowa Komisja Stypendialna – 1103,7 zł. Obydwie kwoty przekraczają tzw. kryterium dochodowe (800 zł), lecz powstaje pytanie, w jaki sposób dochód był liczony. Na to pytanie nie istnieje odpowiedź w uzasadnieniach decyzji. W odpowiedzi na skargę Rektor UwB zawarł nieco szerszą treść, ograniczając ją do negowania zarzutów skargi. Jednakże, co należy podkreślić, odpowiedź na skargę nie może zastąpić uzasadnienia decyzji. Sąd poddał analizie akta sprawy i stąd jedynie posiada informację o stanie faktycznym oraz o istocie sporu w sprawie. Zgodnie z art. 179 ust 1 ustawy o szkolnictwie wyższym stypendium ma prawo uzyskać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor UwB ustalił kryterium uprawniające do otrzymania stypendium socjalnego, które wynosi 800 zł (kwestia bezsporna). Art. 179 ust. 4, 5, 6 ustawy zawiera szereg przesłanek, mówiących o tym co zalicza się do dochodu studenta, ale także stanowi o tym, jakie składniki nie są zaliczane do dochodu (art. 179 ust.5 pkt 2 -6). § 18 Regulaminu również powtarza tenże przepis ustawy. Składniki dochodu studenta zostały określone w w/w artykule 179, natomiast co do zasady obliczenia dochodu, art. 179 ust. 5 odsyła do stosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z odwołania i skargi A. W., nie zgadza się ona z tym, że do składników jej dochodu wliczono 18 000 zł pochodzących ze stypendium jakie uzyskała w 2017 r. od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zgodnie z przedstawioną umową stypendialną nr [...]. Jej zdaniem dochód ten powinien być traktowany jako "utracony". Organ dopiero w odpowiedzi na skargę wykazał, że w katalogu utraconego dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 23) nie mieści się okoliczność podnoszona przez skarżącą. Sąd nie jest w stanie dokonać merytorycznej oceny decyzji, a tym samym zająć stanowiska, czy zarzuty skargi są uzasadnione. Byłoby to przedwczesne w sytuacji popełnienia przez organy w/wskazanych błędów proceduralnych. Brak należytego uzasadnienia decyzji nie daje możliwości jej kontroli i stanowi uchybienie proceduralne mogące wpłynąć na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia decyzji organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę, Wydziałowa Komisja Stypendialna zobowiązana będzie ustalić stan faktyczny i dokonać jego oceny, dając temu wyraz w dokładnym pisemnym uzasadnieniu decyzji. Należy przedstawić matematyczny sposób obliczenia dochodu wnioskodawczyni. Sąd zwraca uwagę na potrzebę dokładnej analizy przepisu art. 179 ust 4 – 6 ustawy o szkolnictwie wyższym pod kątem zaliczenia (bądź nie) do dochodu skarżącej otrzymanego przez nią stypendium w 2017 r. O utracie dochodu można mówić dopiero wtedy, gdy jakiś składnik jest zaliczany do dochodu. Wskazana jest analiza przepisów według logicznej kolejności, a nie wybiórczo. Na marginesie nie sposób nie zauważyć, że postępowanie o przyznanie stypendium trwało ok. 5 miesięcy, co narusza wszelkie reguły czasowe – art. 35, 36 k.p.a., a zważywszy przedmiot postępowania, zakrawa o lekceważące podejście do załatwienia sprawy. Orzeczono jak w sentencji.