II SA/Gl 639/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant specjalista Beata Bieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wójt Gminy G. decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) odmówił E. L. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na H. K. Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że skarżącej od 1 lipca 2013r. przyznano bezterminowo zasiłek dla opiekuna, który jest przez nią nadal pobierany. Tymczasem zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, zarzucając naruszenie prawa materialnego, polegające na zastosowaniu normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym uznano niekonstytucyjność części normy prawnej zawartej w ww. przepisie w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji. W odwołaniu zarzucono także naruszenie art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie art. 27 ust. 5 poprzez nie uwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy. W odwołaniu został także zawarty wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i przyznanie stronie odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Do odwołania skarżąca załączyła oświadczenie, że w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, zrzeka się prawa do zasiłku dla opiekuna, którego aktualna wysokość wynosi 620 zł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek skarżącej z dnia 5 października 2018 roku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką skarżącej. Skarżąca nie pracuje i opiekuje się niepełnosprawną matką, która wymaga całodobowej opieki. Skarżąca nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych. Matka skarżącej jest wdową i została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym niepełnosprawność istnieje od [...] roku, a ustalony stopnień niepełnosprawności datuje się od [...] r. W związku z opieką nad matką decyzją Wójta Gminy G. skarżącej został przyznany bezterminowo zasiłek dla opiekuna (na wniosek z dnia 1 maja 2014 roku). W ramach uzasadnienia prawnego Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także treść art. 17 ust. 5 oraz art. 24 ust 1-4 tej ustawy, podkreślając m.in. że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne oraz zastosował właściwe przepisy prawa i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Według Kolegium skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ustalono, iż pobiera ona zasiłek dla opiekuna. Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze na decyzję tego organu zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, wedle której osoba uprawniona do zasiłku dla opiekuna nie ma możliwości skorzystania z korzystniejszego dla niej świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego; niezastosowanie art. 27 ust. 5 ww. ustawy poprzez nie uwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Ponadto skarżąca zarzuciła zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym uznano niekonstytucyjność części normy prawnej zawartej w ww. przepisie w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Dla skarżącej oczywistym jest, że osoby uprawnione nie mogą jednocześnie pobierać obu świadczeń jednocześnie i w związku z tym, po uzyskaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna dokonując wyboru świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 ustawy. Skarżąca zaakcentowała, że zrzeczenie się przez nią zasiłku dla opiekuna przed potwierdzeniem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego praktycznie pozbawiałoby ją środków utrzymania. W skardze przywołane zostały także orzeczenia sądów administracyjnych, które mają potwierdzać możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji pobierania zasiłku dla opiekuna. Ponadto w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy skarżącą uznać za osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś otrzymywanie przez nią zasiłku dla opiekunów nie stanowi bezwzględnej przesłanki wyłączającej możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Kolegium co prawda podzieliło zarzut skarżącej dotyczący skutków przywołanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przyjmując, inaczej niż w zaskarżonej decyzji, że przy ocenie przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy pomijać kryterium momentu powstania niepełnosprawności. W pozostałym jednak zakresie Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i zakwestionowało prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że nie zrezygnowała z pobieranego zasiłku dla opiekuna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302, t.j. ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220) dalej zwanej "ustawą o świadczeniach rodzinnych" lub "ustawą". Mając na względzie przedmiot sporu należy wskazać, że w myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Skarżąca ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia (karta 12 akt administracyjnych organu I instancji) skarżąca posiadała już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, które utraciła na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, co nastąpiło ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557 ze zm.). Natomiast od 1 lipca 2013 r. skarżącej został bezterminowo przyznany zasiłek dla opiekuna. W aktach administracyjnych brak jest informacji dotyczącej decyzji pierwotnie przyznającej skarżącej powyższy zasiłek. Jedynie z załączonego do odwołania oświadczenia skarżącej wynika, że aktualna wysokość zasiłku dla opiekuna została ustalona decyzją Wójta Gminy G. nr [...] z dnia [...] r. Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji została oparta na ustaleniu, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała około 40 lat temu, czyli po ukończeniu przez nią wieku wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym nie została spełniona wynikająca z tego przepisu przesłanka, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 ww. ustawy) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 2 ww. ustawy). Ponadto organ ten stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje, bowiem ma on ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. W zakresie dotyczącym pierwszej przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia organ pominął to, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. 2014 r., poz. 1443) stwierdził, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ I instancji co prawda przywołał ten wyrok Trybunału, jednak kierując się treścią uzasadnienia wyroku uznał, że nie oznacza on usunięcia wskazanego powyżej kryterium wieku powstania niepełnosprawności, a także nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność powstała już po okresie dzieciństwa. Stanowisko to zaakceptowało następnie Kolegium w zaskarżonej decyzji, choć już w odpowiedzi na skargę uznało za prawidłowe stanowisko przeciwne do tego, jakie w sprawie zajął organ I instancji. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją ma taki charakter od dnia jego wejścia w życie i fakt ten musi być brany pod uwagę tak przy wydawaniu aktu prawnego, jak i przy jego kontroli. W świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Analiza przepisów Konstytucji oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadzi do wniosku, że wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo, w szczególności sądów. Źródłem tego obowiązku jest moc powszechnie obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1 Konstytucji) w związku z zasadami państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz nadrzędności Konstytucji (art. 8 ust. 1 Konstytucji). Przy rozstrzygnięciach Trybunału o charakterze negatoryjnym, czyli orzekających o niekonstytucyjności zakwestionowanego przepisu, dotychczasowa norma prawna przestaje być regułą powinnego zachowania, jest bowiem ostatecznie eliminowana z systemu prawnego. W piśmiennictwie prawniczym podkreśla się, że do wszelkich stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie orzeczenia Trybunału należy stosować regulację prawną uwzględniającą skutki tego orzeczenia, a więc w przypadku wyroku negatoryjnego - bez aktu normatywnego (przepisu prawnego), który utracił moc obowiązującą. Utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego, o której mowa w art. 190 ust. 3 ab initio Konstytucji RP, oznacza bowiem, że niekonstytucyjny akt normatywny jest derogowany z systemu prawnego w sposób bezwzględny i bezwarunkowy (por. np. M. Safjan "Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w praktyce sądowej" PiP nr 9/2002, L. Garlicki "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu. Warszawa 2005). Powyższe prowadzi do wniosku, że norma prawna uznana za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną. Wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być także uznana za wadliwą. Wadliwość ta może odpowiadać przesłance rażącego naruszenia prawa. Przedstawione zasady dotyczą zarówno wyroku negatoryjnego odnoszącego się do całej kontrolowanej normy prawnej jak też do jej części, czyli tzw. wyroku zakresowego. Przez "orzeczenie zakresowe" rozumie się orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, którego sentencja zawiera frazę: "w zakresie, w jakim" (lub jej podobną). Skutkiem negatoryjnego wyroku zakresowego nie jest utrata mocy obowiązującej całego kontrolowanego przepisu lecz "wycięcie" z jego zakresu mieszczącego się w nim fragmentu uznanego za sprzeczny z Konstytucją. Jak bezspornie wynika z sentencji wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt 38/13 Trybunał Konstytucyjny odniósł się do określonego zakresu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, że przepis ten w części, w jakiej różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stosowanie zatem, po ogłoszeniu ww. wyroku, przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy, w jego pełnym dotychczasowym brzmieniu pozostaje w sprzeczności z obowiązkiem organów stosujących prawo ukształtowanym na podstawie przywołanych wyżej przepisów art. 190 ust. 1, art. 2 i art. 8 ust. 1 Konstytucji RP. Natomiast nawiązując do przytoczonego przez Kolegium w zaskarżonej decyzji fragmentu uzasadnienia wyroku Trybunału dotyczącego skutków jego wejścia w życie Sąd zauważa, że Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższe oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b tej ustawy (we wskazanym zakresie) domniemania konstytucyjność z dniem jego publikacji w Dzienniku Ustaw. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Skoro sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej oceny niezgodności z Konstytucją, to znaczy, że nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia (por.: wyrok NSA z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16). Przesłanka wieku powstania niepełnosprawności matki skarżącej, nie mogła zatem w ocenie Sądu stanowić podstawy odmowy przez organ I instancji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co Kolegium dostrzegło dopiero w odpowiedzi na skargę. Zmiana stanowiska Kolegium nie doprowadziła przy tym do odmiennej oceny wniosku skarżącej, gdyż jako równoległą przeszkodę do uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji wskazały posiadanie przez skarżącą uprawnienia do zasiłku dla opiekuna. Rozstrzygnąć należy zatem kwestię, czy posiadanie przez skarżącą prawa do zasiłku dla opiekuna, z którego jak wynika z załącznika do odwołania chce ona zrezygnować na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, jest przeszkodą w przyznaniu tego ostatniego świadczenia. Organy obu instancji wskazały na art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W świetle tego przepisu nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Innymi słowy, w sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku, o którym mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak w ocenie Sądu, nie można pomijać, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów została uchwalona na skutek niekonstytucyjnego wygaszenia przez ustawodawcę wcześniejszych decyzji przyznających świadczenia pielęgnacyjne. To, że w następstwie kolejnych zmian art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania i jednego i drugiego świadczenia różniącego się znacznie wysokością, nie może pozbawiać tych osób prawa wyboru z którego z nich skorzystać. Należy wskazać na ukształtowaną linię orzeczniczą (por. np. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 985/18, WSA w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 392/17, WSA w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17, WSA w Białymstoku z dnia 28 marca 2017r., sygn. akt II SA/Bk 139/17), zgodnie z którą art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne, jakim jest zasiłek dla opiekuna, którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego tj. świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie może dojść do sytuacji, w której po przyznaniu jednego świadczenia uniemożliwia się uzyskanie korzystniejszego tylko dlatego, że zostało przyznane to pierwsze. Nie można bowiem zaistniałej, niekorzystnej dla strony sytuacji uznać za nieodwracalną. Dostrzegł to również ustawodawca, wskazując w art. 27 ust. 5 ustawy, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń "wybrane przez osobę uprawnioną". Sąd w pełni podziela i przyjmuje jako własne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18, zgodnie z którym "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jest w pełni zrozumiałe, to że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego. Kierując się zatem zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 8 i 9 K.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. (...) W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego" (por. też wyrok NSA z 18 grudnia 2018 sygn. akt I OSK 1676/18). Wskazać należy, że skarżąca w swoim pisemnym oświadczeniu stanowiącym załącznik do odwołania oświadczyła, że w razie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego zrzeka się prawa do zasiłku dla opiekuna. Jakkolwiek w samym wniosku zawarta była informacja o tym, że skarżąca nie rezygnuje z zasiłku dla opiekuna, to poprzez złożenie wraz z wniesieniem odwołania powyższego oświadczenia stanowisko zawarte we wniosku przestało być wiążące i nie powinno być brane pod uwagę w toku postępowania odwoławczego, czego Kolegium w ogóle nie dostrzegło. Ostatecznie Kolegium powinno było przyjąć stan rzeczy wynikający z tego oświadczenia. Zdaniem Sądu wola skarżącej, co do tego jakie świadczenie chce pobierać, a więc które jest dla niej bardziej korzystne, została przez nią jasno wyrażona. Natomiast organy powinny tak załatwić sprawę, aby zagwarantować skarżącej wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego wsparcia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec powyższego Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1b oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania dotyczące dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Organ pierwszej instancji powinien w pierwszej kolejności dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej celem ustalenia, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc powinien wyjaśnić, czy skarżąca spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, z pominięciem wymogu, aby niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia, a następnie, w przypadku ich spełnienia, powinien podjąć czynności procesowe zmierzające do wyeliminowania decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna z obrotu prawnego, skoro wolą skarżącej jest otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego a nie zasiłku dla opiekuna.