III SA/Lu 153/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie: WSA Robert Hałabis WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. T. kwotę [...](sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., Burmistrz P. wszczął na wniosek A. T. postępowanie rozgraniczeniowe dotyczące działki oznaczonej nr [...] o powierzchni 0,42 ha, stanowiącej własność wnioskodawcy oraz działki nr [...] o powierzchni 0,33 ha, stanowiącej własność A. S. P., położonych w [...] [...], obręb geodezyjny [...] - [...] [...], gm. P.. Do przeprowadzenia czynności technicznych rozgraniczenia został upoważniony został geodeta mgr inż. W. R.. Decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Burmistrz P. orzekł o rozgraniczeniu wyżej wymienionych nieruchomości wzdłuż linii oznaczonej punktami nr [...] - 3103, nr [...] - 3105, nr [...] - 3104 (jedna linia prosta) odcinkami linii prostych oznaczonych kolorem pomarańczowym pomiędzy tymi punktami, uwidocznionymi w operacie rozgraniczeniowym zaewidencjonowanym w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Ś. w dniu [...] listopada 2018 r. za nr [...] W piśmie z dnia [...] grudnia 2018 r. wnioskodawca A. T. zażądał przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Wschód z siedzibą w Świdniku, nie godząc się z wydanym rozstrzygnięciem. Na skutek powyższego żądania w dniu 27 grudnia 2018 r. Burmistrz P. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Zachód w Lublinie z siedzibą w Świdniku. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r., Burmistrz P. ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę 4.600,00 zł. Do uiszczenia kosztów zobowiązani zostali: a) A. T. w wysokości 2.300,00 zł, b) A. P. w wysokości 2.300,00 zł. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził m.in., że wszczęcie postępowania na wniosek A. T. oznacza istnienie sporu granicznego. Powołując się na przepisy art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", art. 152 i 153 k.c. podniósł, że postępowanie rozgraniczeniowe toczy się w istocie w interesie wszystkich właścicieli sąsiednich nieruchomości. Zatem wszyscy oni są zobowiązani do udziału w tych kosztach, bez względu na to kto żądał wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Na wysokość ustalonych kosztów składa się jedynie wynagrodzenie wypłacone geodecie za wykonane czynności. A. P. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że koszty postępowania rozgraniczeniowego powinien w całości pokryć wnioskodawca. Wskazała, że nie kwestionowała przebiegu granicy ustalonej przez geodetę. Granica ta jest zgodna ze stanem rzeczywistym. W chwili nabycia działki nr [...] wnioskodawca wiedział, jak przebiega granica między sąsiednimi nieruchomościami i nie powinien żądać wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej jako "SKO", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") uchyliło zaskarżone postanowienie w pkt 2, zobowiązującym do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego w sposób wskazany powyżej i w całości obciążyło tymi kosztami A. T., zobowiązując go do ich uiszczenia w terminie 14 dni od dnia, gdy postanowienie stanie się ostateczne . SKO wskazało, że w postępowaniu rozgraniczeniowym ma zastosowanie art. 152 k.c. stanowiący, że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie. Udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron. W niniejszej sprawie nie zaistniał spór co do przebiegu granic między sąsiednimi nieruchomościami. Z opinii geodety wynika, że zachowana jest oryginalna dokumentacja źródłowa zawierająca niezbędne dane do odtworzenia granicy przyjętej do wydania aktów własności ziemi oraz ostateczne decyzje - akty własności ziemi, dotyczące uwłaszczenia poprzedników prawnych uczestników postępowania rozgraniczeniowego. W konsekwencji należy domniemywać, że granica pomierzona i potwierdzona bez zmian, z uwzględnieniem wskazanej dokumentacji odpowiednio w 1960 r. i 1976 r. pozostaje nadal granicą prawną. Brak sporu co do przebiegu granicy oraz możliwość jej wznowienia według istniejącej dokumentacji geodezyjnej, świadczy o braku konieczności wszczynania i prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego w niniejszej sprawie. Uczestniczka, która nie wdała się w spór i nie miała wpływu na prowadzenie postępowania, nie może zostać obciążona kosztami postępowania, którego celem jest rozstrzygnięcie sporu granicznego. Wnioskodawca pochopnie złożył wniosek o wszczęcie postępowania i w konsekwencji powinien w całości ponieść koszty postępowania rozgraniczeniowego. Skargę sądową na powyższe postanowienie wniósł A. T.. W uzasadnieniu skargi skarżący zakwestionował, że nie doszło do powstania sporu granicznego między nim a uczestniczką postępowania. W jego ocenie, w zakresie kosztów postępowania rozgraniczeniowego prawidłowe było rozstrzygnięcie organu I instancji. W odpowiedzi na skargę SKO w L. podtrzymało swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Spór w niniejszej sprawie wymaga rozstrzygnięcia, czy kosztami postępowania rozgraniczeniowego powinien zostać obciążony w całości skarżący jako wnioskodawca postępowania rozgraniczeniowego, czy też owe koszty powinny zostać rozdzielone między skarżącym a uczestniczką. Ponadto, weryfikacji wymaga postawiona przez SKO teza, że "nie zaistniał spór co do przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] i nr [...]". Stosownie do art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Przy określeniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego na podstawie tego przepisu należy stosować zasadę wynikającą z art. 152 k.c., w myśl której właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych; koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie. W tej kwestii jednoznaczne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06. Zgodnie z powołanym przepisem kodeksu cywilnego właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, albowiem właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. W uzasadnieniu uchwały podniesiono, że kryterium "interesu prawnego", o jakim mowa w art 262 § 1 pkt 2 k.p.a. dotyczy interesu prawnego jednostki, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego. Zatem uznać należy, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny z przyjęciem, że postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. W przypadku postępowania rozgraniczeniowego wszczętego na wniosek właściciela jednej nieruchomości, właściciel nieruchomości sąsiedniej może wprawdzie prezentować stanowisko, że - skoro nie kwestionuje przebiegu granicy, to przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego nie leży w jego interesie, a w związku z tym brak jest przesłanek do obciążenia go kosztami postępowania administracyjnego. Pogląd ten jest błędny, gdyż co do zasady ustalenie granic sąsiednich nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli w sytuacji, gdy granice sąsiadujących gruntów stały się sporne (zob. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 449/17; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt II SA/Po 292/16; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Po 316/16; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 39/14; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 listopada 2012 r.; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Po 353/12; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 469/09). Niezrozumiałe i niemające uzasadnienia faktycznego jest stanowisko SKO, że "nie zaistniał spór co do przebiegu granicy pomiędzy działką nr [...] i nr [...]". Wbrew temu twierdzeniu, pomiędzy stronami postępowania istniał spór co do przebiegu granic, skoro skarżący złożył do Burmistrza P. podanie o wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, a następnie, nie godząc się z decyzją wydaną przez Burmistrza P., zażądał przekazania sprawy do rozpoznania Sądowi Rejonowemu Lublin - Wschód z siedzibą w Świdniku. Niedopuszczalne jest określenie przez organ II instancji, że skarżący pochopnie złożył podanie o rozgraniczenie oraz antycypowanie, w jaki sposób powinna przebiegać granica między działkami [...] i [...]. Ta ostatnia kwestia powinna być rozważana jedynie przy wydawaniu merytorycznej decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości, a nie na etapie rozstrzygania o kosztach postępowania administracyjnego. Ponadto uszło uwadze SKO, że decyzja rozgraniczeniowa wydana przez organ I instancji utraciła swój byt prawny, w związku z przekazaniem sprawy do rozpoznania sądowi powszechnemu, który ostatecznie rozstrzygnie o przebiegu granicy. Żądanie przekazania sprawy sądowi powszechnemu, z którym może wystąpić strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granic spornych nieruchomości, kończy postępowanie administracyjne i rozpoczyna etap postępowania sądowego. Z chwilą przekazania sprawy przez organ administracji publicznej sądowi powszechnemu, postępowanie zaczyna toczyć się na nowo, gdyż przekazanie sprawy otwiera kognicję sądu w sprawach o rozgraniczenie nieruchomości. Sąd, któremu sprawa została przekazana do rozpoznania nie jest uprawniony do oceny i kontroli, czy pierwsza faza postępowania rozgraniczeniowego toczyła się bez naruszenia przepisów ustawy. Przedmiotem osądu w postępowaniu sądowym pozostaje tylko przebieg granicy między gruntami w zakresie objętym żądaniem przekazania sprawy, przy uwzględnieniu przesłanek wskazanych w art. 153 k.c. Po przekazaniu sprawy - o kosztach postępowania sąd powszechny orzeka w oparciu o właściwe przepisy k.p.c., natomiast w zakresie orzeczenia o kosztach administracyjnego postępowania rozgraniczeniowego orzeka organ administracji publicznej. Nie jest również rzeczą organu administracji publicznej wskazywanie, jaki tryb postępowania powinien wybrać skarżący (wznowienie granicy a nie postępowanie rozgraniczeniowe). O czym była już mowa wcześniej, SKO błędnie przyjęło, że nie istniał spór co do przebiegu granicy. Uwzględniając powyższe uwagi sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie organ II instancji niewłaściwie zastosował art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 152 k.c. Koszty postępowania, na które składało się wynagrodzenie biegłego geodety w kwocie 4.600 zł poniesione zostały w interesie obu stron postępowania, a więc również uczestniczki. Koszty objęte zaskarżonym postanowieniem nie wynikały ponadto z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Dlatego obowiązkiem ich poniesienia powinni zostać obciążeni właściciele rozgraniczanych nieruchomości - po połowie, w myśl reguły wynikającej z art. 152 k.c. Skoro zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przeto sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składa się wpis od skargi w wysokości 100,- zł uiszczony przez skarżącego.