II FSK 113/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 280/19 w sprawie ze skargi Z. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz Z. T. kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 280/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi Z. T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej zwana: "CBOSA"). 2.1. Od powyższego orzeczenia pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wywiódł skargę kasacyjną i zrzekając się przeprowadzenia w sprawie rozprawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi a w przypadku uznania, że w sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a.") wniósł o uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. i w związku z art. 162 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej zwana: "Ordynacja podatkowa"), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uchylenie postanowienia na skutek wadliwej oceny zastosowania przepisów procedury podatkowej i przyjęcie wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu, że podatnik uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. 2.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący działający przez pełnomocnika wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Istota sprawy dotyczy tego, czy skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu podatkowego I instancji uprawdopodobnił brak winy w jego uchybieniu. Zgodnie z okolicznościami faktycznymi, które pomiędzy stronami są niesporne, skarżący co najmniej od 2013 r. cierpi na tzw. omdlenia wazowagalne typu mieszanego, które zostały u niego zdiagnozowane w trakcie badań, wykonanych na oddziale kardiologicznym Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej MSW w R. Nie ulega też wątpliwości, że skarżący wydaną w sprawie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-W. decyzję z dnia z 15 marca 2018 r. o jego solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe odebrał osobiście 9 kwietnia 2018 r. Po otrzymaniu upomnienia wzywającego do zapłaty należności wynikającej z tej decyzji 22 maja 2018 r., skarżący pismem z 28 maja 2018 r. złożył odwołanie od decyzji z 15 marca 2018 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Uzasadniając ten wniosek stwierdził, że nie pamięta, aby otrzymał taką decyzję, mimo że 18 kwietnia 2018 r. istotnie odbierał w K. w placówce pocztowej jakieś pismo. Pamiętał jedynie o tym, że udał się do mieszkania córki wraz z zakupami i dopiero córka uświadomiła mu, że pozostawił pod placówką pocztową, do której się udał, swój samochód. Obydwoje udali się po samochód, który rzeczywiście stał na parkingu w pobliżu placówki pocztowej. Skarżący podał, że nie wie co stało się z odebraną przez niego przesyłką. Wniosek ten został poparty dokumentacją lekarską oraz opinią psychologa klinicznego, który wykonał badanie skarżącego w dniu 25 maja 2018 r. i stwierdził, że z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, iż istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy objawami chorobowymi w postaci zdiagnozowanego zespołu wazowagalnego, a epizodem niepamięci wstecznej w następstwie omdlenia, wywołanego silną emocją, po zapoznaniu się z bardzo stresującą dla badanego treścią pisma. 3.3. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał właściwej oceny stanu faktycznego sprawy. Uprawnione jest bowiem przyjęcie w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, iż skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminowi, zaś czynności, których dokonał wskazują na dołożenie minimum należytej staranności w dbaniu o własne interesy. Podkreślenia wymaga, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności strony dbającej należycie o swoje interesy, a przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W orzecznictwie wobec tego wskazuje się, że a contrario przywrócenie może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1756/15, publ. CBOSA). Przede wszystkim nie ma podstaw, aby nie dawać wiary twierdzeniom skarżącego o stanie jego zdrowia, bowiem na jego chorobę wskazują dokumenty załączone do wniosku, a zmiany chorobowe mogą wywoływać tzw. amnezję wsteczną, będącą wynikiem omdleń, których przyczyną mogą być gwałtowne emocje, stres. Okoliczności tych nie kwestionuje zresztą w skardze kasacyjnej organ podatkowy. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w skardze kasacyjnej, że wystąpienie choroby, aby skutkowało brakiem winy w rozumieniu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej musi mieć charakter niespodziewany lub nagły. Taki sam bowiem charakter, a przejawiający się nagłą zmianą chorobową mogą mieć objawy, czy symptomy, które dotyczą już wcześniej występującej lub zdiagnozowanej u danej osoby choroby. Nie ulega wątpliwości w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej, o czym stanowi art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Nie można jednak zasadnie twierdzić, że w każdym przypadku choroby, w tym przede wszystkim o podłożu neurologicznym lub psychicznym, której przebieg jest niemożliwy do przewidzenia, strona postępowania podatkowego zobowiązana jest do ustanawiania pełnomocnika w celu zachowania obiektywnej staranności i dbałości o własne interesy. Do takiego twierdzenia w zasadzie sprowadzają się wywody uzasadnienia skargi kasacyjnej. Podkreślenia wymaga, że każda postać winy, czyli nawet nieumyślna w postaci niedbalstwa, do której nawiązuje regulacja z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, zakłada naruszenie obiektywnego miernika należytej staranności. Zauważyć jednak należy, że miernik ten nie ma charakteru uniwersalnego. Inne wymagania w zakresie zachowania należytej staranności kierowane powinny być do osób cierpiących na choroby przewlekłe, które nie charakteryzują się częstymi nawrotami ich ostrym przebiegiem, a inne wobec osób, które nie mają na co dzień objawów ograniczających ich aktywność życiową. Także sama świadomość posiadanych dolegliwości nie jest dostateczną przesłanką do przyjęcia obowiązku "wyręczenia się inną osobą". Przy dokonywaniu oceny uprawdopodobnienia przesłanek nie można każdorazowo winy strony upatrywać w tym, że miała świadomość toczącego się z jej udziałem postępowania i konieczności zabezpieczenia swoich interesów procesowych. Nawet przy świadomości istnienia choroby nie można było w stanie faktycznym oczekiwać od strony, aby już na etapie wszczęcia postępowania podatkowego miała ona obowiązek ustanowić pełnomocnika, który dopilnowałby za nią dokonania wszelkich czynności niezbędnych w sprawie, w tym dotyczących dochowania terminów ustawowych. W świetle niniejszej sprawy i towarzyszących jej okoliczności, brak ustanowienia pełnomocnika nie mógł automatycznie zamykać skarżącemu drogi i możliwości dochodzenia swych praw w postępowaniu odwoławczym. 3.4. Nie wiadomo w czym autor skargi kasacyjnej dopatruje się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z związku z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, gdyż zarzuty te nie zostały uzasadnione. Wymaga jedynie podkreślenia, że dla przywrócenia terminu wystarczające jest uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, a nie udowodnienie tej okoliczności. Uprawdopodobnienie jest zaś środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) wystąpienia określonej okoliczności. Jest zatem środkiem zwolnionym od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, iż uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie, a ciężar takiego uprawdopodobnienia spoczywa na stronie, która wywodzi skutki prawne ze swoich twierdzeń (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 3010/15, publ. CBOSA). W realiach rozpatrywanej sprawy strona nie tylko przedstawiła własne twierdzenia co do przyczyny uchybienia terminu, lecz również przedstawiła na tę okoliczność stosowne dokumenty. 3.5. Nie wyjaśniono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej także w czym strona ją wnosząca upatruje naruszenia art. 133 § 1, art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., co uniemożliwia ich merytoryczne rozpatrzenie, gdyż wyrok w sprawie został wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, co w sprawie było dopuszczalne i zostało wyjaśnione na stronie 6 uzasadnienia wyroku. Sprawa została rozstrzygnięta w jej granicach, a uzasadnienie wyroku zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. 3.6. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie z art. 204 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).