I OZ 9/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 529/19 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi D.R. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku z dnia [...]czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej nagany postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 529/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, odmówił D.R. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 19 września 2019 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 17 października 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu wniosku skarżącego, odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku wydanego w dniu 19 września 2019 r. Pismem z dnia 19 października 2019 r. skarżący zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wskazał, że o wyroku w sprawie dowiedział się z rozkazu personalnego z dnia 27 września 2019 r., który otrzymał 1 października 2019 r. Stąd wniosek o uzasadnienie złożył 10 października 2019 r. Po analizie rozkazu personalnego wnioskodawca zauważył, że Komendant powołuje się w nim na wyrok WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 529/19, którego nigdy nie otrzymał, ani na ePUAP, ani też pocztą. W związku z licznym sprawami przed WSA w Białymstoku, kilkoma odwołanymi rozprawami, wnioskodawca był przekonany, że jedną z odwołanych rozpraw jest rozprawa w tej sprawie. Wnioskodawca dodał, że będąc laikiem w dziedzinie postępowania przed sądami administracyjnymi, nie wiedział, że wyrok nie zostanie mu przesłany, gdyż do tej pory otrzymywał z Sądu wyroki na ePUAP lub pocztą. W związku z tym oczekiwał, że również w tej sprawie otrzyma wyrok. Wnioskodawca wskazał, że chce złożyć kasację w sprawie, gdyż Komendant wykorzystał wyrok w uzasadnieniu zwolnienia go ze służby. Dodał, że jest obecnie bezrobotny i drastycznie pogorszyły się widoki na przyszłość całej jego rodziny. Odmawiając przywrócenia terminu Sąd I instancji wskazał, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona uprawdopodobni brak swojej winy. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu. Nie daje pewności, a jedynie wiarygodność twierdzenia określonych faktów. Wymaga zatem wiarygodnej argumentacji wskazującej na istnienie niedającej się usunąć przeszkody w dochowaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi podlega natomiast ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wskazał konkretnych faktów lub okoliczności, które uprawdopodobniłyby brak jego winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. Za takie nie można uznać tych opisanych w rozpatrywanym wniosku. Na każdym etapie postępowania skarżący był informowany o swoich prawach i obowiązkach. Sąd zauważył, że w zawiadomieniu o terminie rozprawy skarżący został pouczony, że jego niestawiennictwo nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Poinformowano też skarżącego o treści art. 141 § 2 P.p.s.a. i skutkach złożenia po terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę. Zawiadomienie zostało skierowane do skarżącego za pomocą środków komunikacji elektronicznej i według UPD datą jego odbioru był 15 sierpnia 2019 r. (k. 41 i 43). Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący przed terminem rozprawy nadesłał pismo informujące o braku możliwości stawiennictwa, co dodatkowo potwierdza, że miał świadomość o tym, że rozprawa odbędzie się w wyznaczonym dniu (k. 47). Okoliczność, że skarżący dowiedział się o wyroku dopiero z rozkazu personalnego zwalniającego go ze służby oraz powołanie się na liczne sprawy, w których część rozpraw została odwołana, w ocenie Sądu I instancji, nie może uzasadniać przekonania skarżącego o odwołaniu rozprawy również w sprawie niniejszej, co miałoby uprawdopodobnić brak jego winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Również przekonanie skarżącego, że otrzyma wyrok w sprawie, opierane na tym, że dotychczas otrzymywał wyroki z Sądu za pośrednictwem ePUAP lub poczty, nie może stanowić o uprawdopodobnieniu braku jego winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. Wyrok oddalający skargę może być sporządzony i doręczony stronie jedynie na jej wniosek złożony w odpowiednim terminie, o czym skarżący został prawidłowo pouczony. Wśród przedstawionych we wniosku okoliczności brak jest zatem takich, które wskazywałyby, że w okresie biegu terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący nie mógł takiej prośby złożyć. Sąd I instancji dodał, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (zob. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2019 r. sygn. I GZ 198/19 oraz przywołane tam orzecznictwo, dostępne w CBOSA). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać również pod rozwagę okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 18 kwietnia 2008 r. sygn. II SA/Bk 73/08, dostępne w CBOSA). Takich działań ze strony skarżącego Sąd nie dostrzegł w analizowanym przypadku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 [w:] CBOSA). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10 [w:] CBOSA). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że okoliczności powołane przez skarżącego we wniosku - nie stanowią o braku winy w uchybieniu terminu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że okoliczności te nie ograniczały aktywności skarżącego w trakcie prowadzenia postępowania sądowego. Skarżący czynnie uczestniczył w postępowaniu składając liczne pisma procesowe. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że niezłożenie w wymaganym terminie przez skarżącego wniosku o sporządzenie uzasadnienia było spowodowane okolicznościami, za które ponosi on wyłączną odpowiedzialność. Skarżący został bowiem prawidłowo pouczony o trybie składania wniosku o sporządzenie uzasadnienia, a niewystąpienie z właściwym wnioskiem w prawidłowym terminie było wynikiem jego błędnych przypuszczeń co do wydania wyroku w sprawie, o której terminie został zawiadomiony. Zauważyć przy tym należy, że skarżący miał możliwość uzyskania telefonicznej informacji o wyniku rozprawy i podjęcia dalszych działań zgodnie z uzyskanymi informacjami. Oznacza to, że przy zachowaniu minimum staranności i wysiłku skarżący mógł terminowo wystąpić o sporządzenie uzasadnienia wydanego wyroku. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w orzecznictwie oraz w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Niezależnie od powyższych rozważań, wskazać należy, że za przeszkodę w dochowaniu terminu nie można również uznać trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, która była skarżącemu znana na etapie wnoszenia skargi. Podejmując się postępowania sądowego skarżący powinien w takiej sytuacji zapewnić sobie pomoc pełnomocnika, przewidując, że stan zdrowia może uniemożliwić mu dotrzymywanie terminów ustawowych. W tym miejscu należy wskazać, że strona skutecznie zwróciła się o przyznanie pełnomocnika z urzędu dopiero wnioskiem z dnia 27 października 2019 r. a więc już po uchybieniu terminu do dokonania czynności, które skutkowało wydaniem przez Sąd zaskarżonego postanowienia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.