I GZ 198/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 641/18 w zakresie odmowy przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadnione postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 641/18 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie uznania za nieuzasadnione zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. W dniu [...] czerwca 2018 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącej M. P. wniósł do WSA w Łodzi skargę na postanowienie organu z dnia [...] maja 2018 r. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca ww. postanowienie organu została doręczona pełnomocnikowi skarżącej w dniu [...] maja 2018 r., a powyższą okoliczność pełnomocnik skarżącej potwierdził na zwrotnym potwierdzeniu odbioru ww. przesyłki własnoręcznym podpisem. Oznacza to, że trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg od dnia [...] maja 2018 r., a upływał w dniu [...] czerwca 2018 r. Skarżąca złożyła skargę w dniu [...] czerwca 2018 r., a więc jeden dzień po upływie terminu do jej wniesienia. WSA w Łodzi postanowieniem z dnia 20 lutego 2019 r. odrzucił skargę M.P. z powodu niezachowania terminu do jej wniesienia. We wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, pełnomocnik skarżącej M. P. podniósł, że okolicznością wskazującą na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi jest jej podeszły wiek i stan jej zdrowia (niepełnosprawność w stopniu znacznym). Sąd I instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo szczególne do reprezentowania skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym przez M. P. w formie aktu notarialnego sporządzone w dniu [...] sierpnia 2011 r. Pełnomocnictwo wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu [...] lutego 2017 r. Zatem organ egzekucyjny był zobligowany do doręczania decyzji (postanowień) ustanowionemu pełnomocnikowi zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. Doręczone pełnomocnikowi skarżącej postanowienie zawierało jasne w swojej treści i jednoznaczne pouczenie o terminie do wnesienia skargi. Jak wskazał Sąd I instancji zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi w postępowaniu sądowym obejmuje swym zakresem także winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności. Podmiot reprezentowany przez pełnomocnika nie może zatem skutecznie podnosić braku swojej winy w uchybieniu terminowi, które zostało spowodowane (nastąpiło z winy) przez przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Nie jest okolicznością wskazującą na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi podeszły wiek i stan jej zdrowia (nawet niepełnosprawność w stopniu znacznym), skoro to pełnomocnik uchybił terminowi do wniesienia skargi. Wniosek skarżącej o przywrócenie terminu, któremu uchybił pełnomocnik procesowy, musiał wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu ze strony właśnie pełnomocnika (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 601/08). W przypadku bowiem, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika nie może skutecznie podnosić braku swojej winy w uchybieniu terminu przez tego pełnomocnika. Osoba działająca przez pełnomocnika działa bowiem tak, jakby sama dokonywała czynności procesowych. Dlatego też odpowiedzialność za działania i zaniechania pełnomocnika obciąża stronę. W ocenie Sądu I instancji pełnomocnik skarżącej nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, nie uprawdopodobnił bowiem, że uchybienie terminu do złożenia skargi nastąpiło z powodu ważnych i niezależnych od niego okoliczności. Niepełnosprawność, podeszły wiek, stan psychiczny, czy konieczność sprawowania stałej opieki nad matką, której jest jednym opiekunem i pełnomocnikiem nie jest okolicznością uprawdopodabniającą brak jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, w sytuacji gdy przesyłka zawierająca zaskarżone postanowienie wraz z pouczeniem zostało skutecznie doręczona pełnomocnikowi skarżącej. Stan zdrowia, niepełnosprawność, czy podeszły wiek mogłyby stanowić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi w sytuacji gdyby zaskarżone postanowienie zostało doręczone skarżącej. Powoływanie się przez pełnomocnika na stan psychiczny skarżącej, jej przewrażliwienie i ogromny stres, jakie wywołują przesyłki zawierające pisma urzędowe nie może prowadzić do uprawdopodobnienia braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Świadczy natomiast o braku dochowania przez pełnomocnika należytej staranności. W zażaleniu na powyższe pełnomocnik skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi i dalsze procedowanie w sprawie. Wskazał, że nie posiada wykształcenia prawniczego i dla pełnomocnika termin 30 dni był terminem miesięcznym. Natomiast swoją sytuację opisał szczegółowo we wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto wskazał, że Sąd nie przyznał skarżącemu prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd przywróci termin jeśli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym w terminie bez swojej winy. W art. 87 § 2 p.p.s.a. określono natomiast, że w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Treść powołanych przepisów wyraźnie wskazuje, że w sytuacji uchybienia terminu przez stronę w toku postępowania przed sądem i ubiegania się o jego przywrócenie, strona jest zobowiązana w piśmie zawierającym wniosek uprawdopodobnić okoliczności, które wskazywać będą na niezawinione uchybienie terminu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się bowiem, że brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 22 kwietnia 2010 r. II OZ 352/10; 7 sierpnia 2008 r. I OZ 581/08). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie i w doktrynie wskazuje się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności przez takiego pełnomocnika. W przypadku posługiwania się pełnomocnikiem procesowym jego błędy obciążają samą stronę (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 341/18, por. postanowienie NSA z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt II GZ 877/17). Przechodząc do rozpoznania wniesionego zażalenia należy podnieść, że wywody przedstawione przez stronę skarżącą w zażaleniu w istocie sprowadzają się do stwierdzenia, iż pełnomocnik skarżącej nie zawinił uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, ponieważ we wskazanym okresie wykonywał absorbującą jego czas opiekę nad skarżącą (jego matką), która jest osobą w podeszłym wieku i niepełnosprawną. Ponadto pełnomocnik skarżącej podniósł, że nie jest prawnikiem w związku z powyższym pouczenie wskazujące na termin 30 dni na wniesienia skargi było dla niego niejasne. Należy zauważyć, że skarżąca w rozpoznawanej sprawie działała przez ustanowionego pełnomocnika w osobie swojego syna M. P. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo szczególne do reprezentowania skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym przez M. P. w formie aktu notarialnego sporządzone w dniu [...] sierpnia 2011 r. Zatem w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, to przy ustalaniu winy w niezachowaniu terminu należy mieć na uwadze działania pełnomocnika, który dopuszczając się negatywnych zaniedbań oraz uchybień swoim działaniem działa bezpośrednio na szkodę mocodawcy. Obowiązkiem pełnomocnika strony postępowania jest takie zorganizowanie spraw osobistych, rodzinnych, zawodowych, aby interesy procesowe strony nie doznały uszczerbku. Dbający o interesy skarżącej pełnomocnik winien liczyć się z możliwością wystąpienia normalnych zdarzeń procesowych, takich jak np.: konieczność terminowego złożenia zażalenia, wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, tudzież – jak miało to miejsce w sprawie niniejszej – możliwość wniesienia skargi z zachowaniem przewidzianego na tę czynność ustawowego terminu. Tym samym pełnomocnik skarżącej powinien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw sądowych skarżącej. Niepodjęcie takich kroków zapobiegawczych bądź uczynienie tego nieudolnie, w konsekwencji może doprowadzić do uchybienia terminowi wyznaczonemu do dokonania określonej czynności procesowej i wina za powstałe uchybienie wywoła negatywne skutki procesowe dla strony postępowania. Przy ocenie winy pełnomocnika strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy zatem brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły pełnomocnikowi strony dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podnosi, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał należytej staranności wymaganej przy dokonywaniu czynności w imieniu skarżącej. W sytuacji, gdy pełnomocnik skarżącej całą swą uwagę koncentrował na opiece nad chorą matką nie może ujść uwadze, że mógł on zatem skorzystać z pomocy w zakresie swoich powinności procesowych. Tym samym zachowanie 30-dniowego terminu do wniesienia skargi było możliwe przy udziale innego członka rodziny, zamieszkującego wraz z nim lub innej zaufanej osoby, która mogła stronę wyręczyć w nadaniu przesyłki we właściwym terminie. Nie organizując swoich spraw życiowych w taki sposób, by żadna ze sfer życia nie doznała uszczerbku i by żadne ciążące na jednostce powinne zachowania nie zostały pominięte lub przeoczone, pełnomocnik skarżącej wziął na siebie ryzyko uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności procesowej. Mając na uwadze powyższe, w szczególności zaś obowiązek, jaki na stronę domagającą się przywrócenia terminu nakłada art. 87 § 2 p.p.s.a., za prawidłową należy uznać ocenę wniosku jakiej dokonał Sąd I instancji. Zdaniem NSA przedstawione przez pełnomocnika skarżącej okoliczności zarówno w postaci niezrozumienia pouczenia zawartego w treści postanowienia organu, jak i okoliczności związane z opieką nad chorą matką, przyczyniają się do uznania, że zwłoka w dokonaniu czynności procesowej, tj. w terminowym wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, nie nastąpiła bez winy pełnomocnika skarżącej. W świetle przedstawionych okoliczności stwierdzić zatem należy, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o interesy strony skarżącej. W niniejszej sprawie należy wskazać, że argumentacja przedstawiona przez skarżącego zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu nie uprawdopodabnia braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, a tym samym nie stanowi podstawy do jego przywrócenia. Tym samym stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu, a zażalenie jako niezasadne podlegało oddaleniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji