III SA/Po 489/19

Dnia 2 października 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2019 roku przy udziale sprawy ze skargi E. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.); dalej: u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w [...] z [...] grudnia 2018 r., którą Zakład - umorzył należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność ( płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia ) w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenie zdrowotne - odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że strona wniosła o umorzenie przedmiotowych należności. W dniach [...] listopada 2017 r. oraz [...] lutego 2018 r. wydano decyzje w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Na skutek skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 3 lipca 2018 r. uchylił obie decyzje ( sygn. akt III SA/Po 266/18 ), nakazując dokonać oceny materiału dowodowego sprawy w zakresie możliwości dokonania umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W decyzji wydanej w dniu [...] grudnia 2018 r. ZUS I Oddział w [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3 a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne umorzył skarżącej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność ( płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia ) w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 31 i art. 32 u.s.u.s. organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik skarżącej zaskarżył powyższą decyzję w części – w zakresie pkt. 2 sentencji. Jego zdaniem istnieją podstawy prawne do orzeczenia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika. Organ II instancji powołał się na art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ wyjaśnił dlaczego w sprawie nie zachodziły powyższe przesłanki dotyczące całkowitej nieściągalności. W szczególności wskazano, że istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżąca jest emerytką i pobiera świadczenie w kwocie [...]zł brutto miesięcznie. Posiada też nieruchomość – dom o pow. 120 m kw., na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek. Aktualnie jest prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego. Zdaniem organu, w sprawie nie zachodziła zatem żadna z przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. wobec należności z tytułu nieopłaconych składek za skarżącą jako osobę ubezpieczoną, będącą płatnikiem tych składek, jak i należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącą składek za zatrudnionych pracowników. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w powołanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wskazał, że w decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. stwierdzono, iż skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia postępowania należności uregulowane w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dotyczyło to należności z tytułu nieopłaconych składek ( składki i powstałe odsetki ) za skarżącą jako osobę ubezpieczoną będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Z kolei z jednoznacznego przepisu art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. nie wynika możliwość umorzenia na jego podstawie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. Dotyczy to składek oraz odsetek i innych należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona – reprezentowana przez pełnomocnika – wniosła o uchylenie decyzji organu II instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz o zobowiązanie organu do wydania decyzji w sposób wskazany. Decyzji zarzucono naruszenie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni. Zdaniem strony skarżącej przepis ten może być zastosowany w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne własne, jak i w zakresie odsetek od należności z tytułu składek za pracowników i innych należności ubocznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) zwanej dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. W decyzji wydanej w dniu [...] grudnia 2018 r. ZUS I Oddział w [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3 a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne umorzył skarżącej należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność ( płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenia ) w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenie zdrowotne. Z kolei na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 31 i art. 32 u.s.u.s. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]zł w tym ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem Sądu, organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że skarżąca spełnia przesłanki do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ( składki i powstałe odsetki ) za skarżącą jako osobę ubezpieczoną będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Natomiast w kwestii umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w sprawie zastosowanie mógł mieć jedynie przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. dotyczący całkowitej nieściągalności. Organ II instancji w uzasadnieniu swojej decyzji prawidłowo wskazał, dlaczego przesłanki, wskazane w tym przepisie, nie zachodziły w przedmiotowej sprawie. W szczególności, istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Skarżąca jest emerytką i pobiera świadczenie w kwocie [...]zł brutto miesięcznie. Posiada też nieruchomość – dom o pow. 120 m kw., na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek. Aktualnie jest prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego. Ponadto, organ zasadnie uznał, że do powyższych należności ( składki i odsetki ) nie mógł mieć zastosowania przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Jak wskazano powyżej, zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z samego literalnego brzmienia treści przepisu art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. wynika zatem, że możliwie jest umorzenie na jego podstawie jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, nie pozwala zaś na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek oraz odsetek za zwłokę finansowanych przez płatnika składek należnych od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników. Wymieniony przepis odnosi się więc jedynie do należności z tytułu składek ciążących na zobowiązanym, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Taka interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok SN z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06; wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., II GSK 451/07; wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r., II GSK 588/10 wyrok NSA z 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1687/18 ). W świetle powyższego, uznając, że zaskarża decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.