V SA/Wa 1090/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych; 1. uchyla decyzję w zaskarżonej części, tj. w zakresie umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od [...] czerwca 2015 r. do [...] marca 2018 r.; 2. zasądza od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz W. R. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi W.R.(dalej: strona lub skarżąca) jest decyzja Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: KRRiT lub organ) z [...] kwietnia 2019 r. ([...] ), którą w pkt 1 umorzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r.; w pkt 2 umorzyła zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. w wysokości 94,60 zł wraz z odsetkami w wysokości 5,56 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Pismem z 1 marca 2019 r. strona zwróciła się do KRRiT o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych w łącznej kwocie 879,90 zł, powstałych za okres od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że spełnia przesłanki do zwolnienia z opłat abonamentowych wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1801, dalej: ustawa o opłatach abonamentowych). Wskazaną powyżej decyzją KRRiT w pkt 1 umorzyła postępowanie w części dotyczącej okresu od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r.; w pkt 2 umorzyła zaległości w płatności opłat abonamentowych za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. w wysokości 94,60 zł wraz z odsetkami w wysokości 5,56 zł. W uzasadnieniu organ przytoczył art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych wskazujący na przesłanki do umorzenia należności. KRRiT podała, że obowiązki związane z pobieraniem opłat abonamentowych oraz kontrolą wykonywania rejestracji odbiorników RTV wykonuje Poczta Polska S.A. i KRRiT nie legitymuje się uprawnieniem do naliczania wierzytelności w opłatach abonamentowych. Czynności związane z ewidencjonowaniem okresu i kwoty zaległości figurujących na indywidualnym numerze identyfikacyjnym abonenta podejmuje Poczta Polska S.A. Organ wyjaśnił, że dnia [...] kwietnia 2019 r. został poinformowany przez Pocztę Polską S.A., iż strona posiada objęte żądaniem wniosku zaległości w płatności opłat abonamentowych rtv za okresy od 1 kwietnia 2018r. do 30 kwietnia 2018r., od 1 maja 2018r. do 31 sierpnia 2018r. W związku z powyższym organ stwierdził, że zaległości objęte wnioskiem o umorzenie za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r. wygasły, gdyż zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2018 r. nr [...] . W ocenie organu w tym zakresie odpadła podstawa do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony. Wyegzekwowanie przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej uczyniło niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. Dlatego też organ na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: kpa) orzekł jak w pkt 1 decyzji. Wyjaśnił, że brak zaległości stanowi o bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania administracyjnego w części, w której zobowiązanie wygasło. W zakresie pkt 2 decyzji przywołał § 1 uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nr 279/2018 z dnia 22 listopada 2018 r. w sprawie przesłanek umarzania lub rozkładania na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetek za zwłokę w ich uiszczaniu, opłat za stwierdzenie używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i odsetek za zwłokę w jej uiszczaniu i stwierdził, że w wyjątkowych sytuacjach, przesłanką umorzenia zaległości, o której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych jest niedopełnienie formalności przewidzianych w art. 4 ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych przez osoby wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Organ wskazał na wysokość emerytury strony, która nie przekracza kryterium uprawniającego do zwolnienia z opłat abonamentowych i wskazał, że strona spełnia przesłanki do umorzenia, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Pismem z 24 maja 2019 r. strona złożyła skargę na ww. decyzję wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej pkt 1, tj. w części umarzającej postępowanie administracyjne dotyczące umorzenia należności za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych polegającą na uznaniu, że przymusowe wyegzekwowanie opłaty abonamentowej wraz z odsetkami w toku postępowania egzekucyjnego w administracji po złożeniu wniosku o umorzenie zaległości abonamentowych wyłącza konieczność merytorycznego rozpoznania tego wniosku, podczas gdy przymusowe wyegzekwowanie zaległości abonamentowej nie powoduje utraty uprawnienia do umorzenia zaległości w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia przesłanki określone w treści tego przepisu; 2) następujących przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 7, 77 § 1 kpa polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa, w szczególności poprzez zaniechanie oceny wpływu przymusowej realizacji obowiązku zapłaty w toku postępowania egzekucyjnego na ekonomiczny interes skarżącej w umorzeniu zaległości abonamentowych, b) art. 105 § 1 kpa polegające na uznaniu, że przymusowe wyegzekwowanie opłaty abonamentowej wraz z odsetkami w toku postępowania egzekucyjnego w administracji powoduje bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu, podczas gdy zaspokojenie zaległości w toku egzekucji administracyjnej powoduje wygaśnięcie przedmiotu sprawy wyłącznie w sferze faktycznej, ale nie pozbawia strony postępowania interesu prawnego w merytorycznym rozpatrzeniu wniosku. W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę KRRiT wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest częściowo zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, iż umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy. Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13). Natomiast sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając niniejszą sprawę w zaskarżonym zakresie sąd stwierdził, że organ bezpodstawnie umorzył postępowanie administracyjne w części opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu i dotyczącej okresu od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r. Z akt sprawy wynika, że wniosek o umorzenie zaległości został złożony przez skarżącą do KRRiT pismem z 1 marca 2019 r., nadanym w dniu 6 marca 2019 r. Z informacji uzyskanej przez sąd od pełnomocnika organu (patrz karta 23 akt sądowych) wynika, że należności za okres od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r. zostały wyegzekwowane w terminach 19 lutego 2019 r. (412,16 zł), 19 marca 2019 r. (476,93 zł) oraz 18 kwietnia 2019 r. (94,41 zł), a więc co najmniej częściowo po złożeniu wniosku o umorzenie. W tym miejscu sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w przytoczonym przepisie, oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty. Jednakże w ustalonym stanie faktycznym sprawy, przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie może być postrzegane, jako podstawa do wydania decyzji o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia wspomnianej należności pieniężnej na podstawie art. 10 ust.1 ustawy o opłatach abonamentowych. Zdaniem sądu organ powinien przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec, co do istoty sprawy. Przez orzeczenie, co do istoty w tym przypadku należy rozumieć merytoryczne odniesienie się kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Sąd podkreśla, że wniosek o umorzenie należności został złożony co do części należności, które dopiero po jego złożeniu zostały wyegzekwowane, a więc należności te w dacie złożenia wniosku nie wygasły poprzez zapłatę (przymusowego ściągnięcia - egzekucję). Wbrew twierdzeniom organu, zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w orzecznictwie nie dominuje pogląd o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie udzielenia ulgi, w sytuacji, gdy po dniu złożenia wniosku dojdzie do przymusowego wyegzekwowania należności objętej wnioskiem. Wręcz przeciwnie, w wielu orzeczeniach, które sąd podziela, podkreśla się, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Na przykład w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie z 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 1972/95 (wszystkie powołane wyroki dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym. Innymi słowy zapłata należności (także przymusowa) po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni postępowania w przedmiocie umorzenia należności bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia (por. także wyrok NSA z 9 października 2006r. sygn. akt I FSK 1/06). W orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do praktycznego uniemożliwienia korzystania przez zobowiązanego z możliwości określonych w tym przepisie, tj. wydania decyzji o umorzeniu zaległości o charakterze publicznoprawnym, a ponadto o bezprzedmiotowości postępowania decydowałyby okoliczności przypadkowe, jak w tym wypadku sprawność postępowania egzekucyjnego, czy też sprawność postępowania w sprawie udzielenia ulgi. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA o/z w Gdańsku z 8 sierpnia 1997 r., sygn. I SA/Gd 514/96, w którym stwierdzono, że "nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się w trybie art. 31 ust. 1 u z.p. (ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, kiedy zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika" (POP z 1999 r., nr 4, poz. 102). Pogląd ten mimo, że został wyrażony na gruncie podatkowym, to wobec faktycznej tożsamości stosowanych regulacji przystaje do przedmiotowej sprawy W ocenie sądu, to wniosek o umorzenie zakreślił granice orzekania przez organ i jeżeli w dacie złożenia wniosku istniały zaległości, to organ winien toczyć postępowanie w przedmiocie umorzenia należności istniejących w dniu złożenia wniosku, a nie w dniu wydania decyzji. Zasada istnienia zaległości podatkowej w dniu składania wniosku o jej umorzenie była i jest akceptowana także w orzecznictwie. W wyroku z 19 października 2000 r. w sprawie III SA 2246/99, (LEX nr 47091) stwierdzono, że "W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony jest jednolity pogląd, iż organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową lub odmówić jej umorzenia tylko wówczas gdy zaległość ta istnieje w chwili złożenia wniosku. Jeżeli zaległość nie istnieje w tym momencie, to organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe". W dacie złożenia wniosku o umorzenie należności musi istnieć zaległość i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej (tak NSA w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1413/07). Ocena istnienia zaległości podatkowej musi więc odnosić do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie. Podsumowując, skarżącej przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, a wyegzekwowanie opłaty abonamentowej w przedstawionych wyżej okolicznościach, nie powodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie jej umorzenia. Zatem KRRiT miała obowiązek orzec w przedmiocie żądania strony, co do kwot wyegzekwowanych po dacie złożenia wniosku. KRRiT mogła jedynie umorzyć postępowanie w zakresie kwoty wyegzekwowanej przed złożeniem wniosku o umorzenie należności. Wobec powyższego, w ocenie sądu, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 105 § 1 kpa), które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w tej części. Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu KRRiT - mając na uwadze wskazania sądu - winna poddać analizie sytuację życiową i materialną skarżącej w zakresie należności, które w dacie złożenia wniosku o umorzenie jeszcze nie wygasły na skutek zapłaty (przymusowego ściągnięcia). Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi. Na zakończenie sąd wyjaśnia, że musiał uchylić cały zakres objęty punktem 1 decyzji, gdyż w tym punkcie organ posłużył się okresem czasu, tj. od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2018 r. i nie wskazał konkretnych kwot właściwych tym okresom. Natomiast z pisma organu z 29 listopada 2019r. wynikają jedynie kwoty, bez wskazania okresu, za który zostały one zaliczona. Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa uchylił decyzję organu w zaskarżonej części, tj. w zakresie dotyczącym umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od 01.06.2015 r. do 31.03.2018 r. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa i w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Na łączną kwotę 680 zł składają się: stały wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł.