II SA/Łd 859/19

Dnia 15 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Daria Przybylska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego W. B. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania W. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r., poz. 670 ze zm. – dalej jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. o odmowie umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, iż po rozpatrzeniu wniosku W. B., Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] r. odmówił umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz R. B. i A. B.. Organ I instancji analizując zgromadzony materiał dowodowy stwierdził, iż również w okresie poprzedzającym wypadek samochodowy, który spowodował znaczne pogorszenie stanu zdrowia, wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Organ przyznał, iż wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji, jednakże nie widzi zasadności umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od decyzji organu I instancji W. B. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy oraz błąd w ustaleniach faktycznych, iż wniosek dotyczy tylko i wyłącznie umorzenia zaległości w całości, podczas gdy dotyczył on także umorzenia w części, umorzenia odsetek w całości i w części lub umorzenia odsetek w całości lub w części oraz zaprzestanie naliczania dalszych odsetek. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzieliło ustalenia i ocenę organu I instancji. Przytaczając zapis art. 27 ust. 1, 1a i 2 oraz art. 30 ust. 1, 2 i 3 ustawy Kolegium przypomniało, iż na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, iż W. B. przebywa wraz z żoną na terenie Wielkiej Brytanii. Jak wynika z pisma pełnomocnika strony oraz załączonych do niego dokumentów, w tym tłumaczonymi przez tłumacza przysięgłego języka angielskiego, małżonkowie W. B. oraz D. J. B. utrzymują się z "zapomogi chorobowej" W. B. w wysokości ok. 229,20 funtów miesięcznie, zapomogi socjalnej D. J. B. w wysokości ok. 1224,68 funtów miesięcznie oraz zapomogi chorobowej D. J. B. w wysokości ok. 433,00 funtów miesięcznie. Do stałych wydatków W. B., według dołączonego oświadczenia, związanych z utrzymaniem mieszkania należą: opłata za wynajem mieszkania w wysokości 745,00 funtów miesięcznie, opłata za energię elektryczną oraz opłata za gaz w wysokości ok. 150,00 funtów miesięcznie, a także podatek gminny w wysokości 840 funtów rocznie. Z oświadczenia W. B. z dnia 27 maja 2019 r. wynika, iż w 2011 r. uległ on wypadkowi samochodowemu, w wyniku którego doznał następujących urazów zdrowia: utrata równowagi przez rozerwanie organów równowagi po stronie prawej i lewej, utrata słuchu w 37 %, tinitus (szumy uszne) w 42%, utrata koncentracji w 52%, trwałe uszkodzenie przysadki mózgowej i układu nerwowego z mózgu do więzła kręgosłupa co spowodowało wysokie ciśnienie w głowie/mózgu co nie pozwala na podróże samolotem oraz długotrwałe podróżowanie pojazdami mechanicznymi, trwałe PTSD (zespół stresu pourazowego), zawroty głowy oraz powypadkowe migreny, niedotlenienie układu krążenia, chorobę niedokrwienną serca, częściową utratę władności po lewej stronie ciała, częściową utratę koordynacji wzroku oraz depresję. Ponadto, jak wskazuje W. B. w piśmie z dnia 1 marca 2019 r., żona od 2006 r. cierpi na stwardnienie rozsiane. Kolegium zwróciło uwagę, iż bezspornym jest fakt, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone na skutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji na rzecz osób uprawnionych. Stosownie do art. 133 § 1 ustawy z dnia 25-02-1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 682) zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny. Obowiązek alimentacyjny obciąża zatem rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale także wówczas gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Jak dostrzegł organ I instancji, ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, iż również w okresie poprzedzającym wypadek samochodowy, który to spowodował znaczne pogorszenie stanu zdrowia wnioskodawcy nie wywiązywał się on z obowiązku alimentacyjnego na rzecz dzieci. Organ zaznaczył, iż żądanie zwrotu kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość czy kara, ale jako prosty zwrot kwoty świadczeń wypłaconych na rzecz osób uprawnionych przez organ właściwy wierzyciela, powstałych wskutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji. Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, iż umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego strony wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej oznaczałoby obarczenie wszystkich podatników osobistym długiem odwołującego. W ocenie organu brak podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości łącznie z ustawowymi odsetkami pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Niemniej strona może wystąpić do organu I instancji z wnioskiem o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, który to wniosek będzie przedmiotem kolejnych rozważań organu administracji. Oczywiście kwota raty zaproponowana przez stronę musi być do zaakceptowania przez organ biorąc pod uwagę wysokość zadłużenia wnioskodawcy-75.724,17 zł. W skardze wniesionej na powyższą decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik W. B. zarzucił naruszenie: - przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz niepodjęcie działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, polegające w szczególności na wybiórczej i dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, analizie jedynie tych dowodów, które popierały tezę, iż skarżący jest w stanie spłacać kwotę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w sytuacji gdy z prawidłowej analizy załączonego do sprawy materiału dowodowego wynika, iż skarżący nie jest w stanie ponieść w/w kosztów; - przepisów prawa materialnego, w szczególności poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych przepisach prawa, co tym samym uzasadnia ich uchylenie w całości. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest, wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. o odmowie umorzenia w całości kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną wydanej w kontrolowanej sprawie decyzji stanowił art. 30 ust. 2 wskazanej na wstępie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Analiza powołanego art. 30 ust. 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot: "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jakiejkolwiek dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Liczne orzeczenia sądów administracyjnych ukształtowały pogląd, iż umorzenie na podstawie powołanego wyżej przepisu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ją podejmujący ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu sprawy i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona ze szczególnie skrupulatnym uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło (por. wyroki NSA: z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2604/16; z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18; z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2043/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 604/19 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaznaczyć nadto trzeba, iż kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. W świetle powyższych uwag, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy co najmniej przedwcześnie wydały zaskarżone decyzje, nie rozważyły bowiem w pełni materiału dowodowego sprawy. Organ nie pochylił się nad rozważeniem realnej możliwości rozpoczęcia pracy zarobkowej przez skarżącego, w szczególności w kontekście stanu zdrowia, który uległ znaczącemu pogorszeniu na skutek wypadku samochodowego, okoliczności obiektywnej niezależnej od woli strony. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy odzwierciedla ciężki stan zdrowia strony jak i małżonki, również sytuację finansową rodziny, osiągany dochód i wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, zobowiązania i zadłużenie strony. Jednakże organy odstąpiły w istocie od jego analizy. Przywołując w uzasadnieniu jedynie suche fakty wywiedzione z przedłożonych przez stronę dokumentów podsumowały, iż sytuacja strony jest trudna, ale nie uzasadnia uwzględnienia wniosku. Organy nie poddały analizie całokształtu sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącego w jakiej się znalazł pod kątem ustalenia, czy sytuacja dochodowa zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący na przyszłość nie pozwala na wywiązanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku, wynikającego z treści art. 27 ust. 1 ustawy. Lektura uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie wskazuje, aby taka analiza poprzedzała ich wydanie. Nie ustalone zostało czy, a jeżeli tak, to jakie możliwości zarobkowe ma skarżący. Wśród dokumentów sprawy odnaleźć można zaświadczenie o niezdolności do pracy żony skarżącego, tożsamego dokumentu dotyczącego strony nie ma. Skarżący był wyzwany do uzupełnienia materiału sprawy m.in. o takie zaświadczenie o niezdolności do pracy. Fakt, iż w uzupełnieniu materiału takowego nie przedłożył nie uzasadniało jeszcze oceny, iż strona jest w stanie podjąć zatrudnienie, z którego uzyska dochód. Podobnie nie uzasadniało wywodu, iż takowego zatrudnienia nie jest w stanie podjąć właśnie z uwagi na stan zdrowia. Organy administracji nie pochyliły się nad tą kwestią, niewątpliwie istotną z punktu widzenia istoty sprawy. Organy uzasadniają, iż sytuacja strony nie odbiega w znaczący sposób od sytuacji dochodowej innych dłużników alimentacyjnych, jednak nie wskazują argumentów potwierdzających podjęte rozstrzygnięcie. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Z uwagi na powyższe Sąd uznał zaskarżoną decyzję organu oraz decyzję ją poprzedzającą za przedwczesną, wydaną bez należytego rozpatrzenia sprawy. Nadto w ocenie Sądu, w toku kontrolowanego postępowania organy administracyjne naruszyły przepisy regulujące zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego, zawarte w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Niewyjaśnienie i nierozważenie powyżej wskazanych okoliczności faktycznych stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny właściwie zebrać i ocenić materiał dowodowy pozwalający na odtworzenie sytuacji życiowej i zdrowotnej skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 480 zł oraz opłata za pełnomocnictwo w wysokości 17 zł. A. P.