I GZ 39/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 7/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skarg "[A.] Sp. z o.o. w S., A. M., B. K., E. S., Syndyka Masy Upadłości [B.] Sp. z o.o. w upadłości w K. na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] października 2018 r. nr[...]; nr[...] .; nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 7/19 po rozpoznaniu wniosku z dnia 18 lutego 2020 r. E. S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 7/19 postanowił odmówić przywrócenia terminu. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że ze względu na chorobę psychiczną nie był w stanie dotrzymać terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku w jego sprawie. Podkreślił, że w okresie ostatniego roku przebywał w szpitalu psychiatrycznym i z uwagi na swój stan zdrowia ma problemy z codziennym funkcjonowaniem i nie jest w stanie dokonywać zwykłych czynności. O wyrokach w sprawach których złożył skargi dowiedział się 15 lutego 2020 r. Do wniosku dołączył historię choroby z okresu od października 2012 r. do maja 2013 r., zaświadczenie lekarskie o chorobie [...] z dnia 22 listopada 2018 r., zaświadczenie o pobycie w Szpitalu [...] z dnia 6 marca 2019 r. oraz opinię biegłych sądowych z dnia 11 marca 2019 r. Sąd I instancji działając na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku ponieważ stwierdził, że skarżący do wniosku nie dołączył aktualnej dokumentacji medycznej pozwalającej przyjąć, że jego stan nagle pogorszył się i uniemożliwił mu złożenie wniosku w przewidzianym prawem terminie. Tymczasem na skarżącym ciąży obowiązek wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Nie każda choroba może stanowić przesłankę uzasadniającą wniosek o przywrócenie terminu. Jest nią z reguły nagła choroba, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. Natomiast przewlekłe schorzenie na które cierpi i powołuje się skarżący (leczy się psychiatrycznie) same w sobie nie stanowią przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu, bowiem osoba dotknięta przewlekłym schorzeniem jest świadoma swego stanu zdrowia, choroba nie stanowi dla niej zaskoczenia, nie skutkuje niespodziewaną dysfunkcją aktywności życiowej i społecznej. Zachowanie należytej staranności w przypadku osoby przewlekle chorej wyraża się w takim planowaniu wykonania swych obowiązków, w tym podejmowania czynności procesowych, by wkomponować je w tok codziennych czynności, w tym leczniczych. Dopiero, gdy schorzenie doprowadzi do nagłego zakłócenia biegu czynności życiowych, wówczas można mówić o tym, że pojawiają się okoliczności niespodziewane, które mogą po spełnieniu innych warunków ustawowych uzasadniać przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, lecz wystąpienie tego rodzaju sytuacji strona jest zobowiązana uprawdopodobnić. Sam zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej. Zatem wskazane przez skarżącego okoliczności nie mogły być traktowane jako świadczące o braku winy w uchybieniu terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył E.S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sytuacji gdy skarżący choruje na chorobę psychiczną w postaci [...], która powoduje, iż bez własnej winy skarżący nie dochował terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że choroba na którą cierpi powoduje, iż nie jest on w stanie dokonywać zwykłych czynności dnia codziennego jak również nie jest w stanie przewidzieć kiedy i na skutek jakich okoliczności nastąpi jej nasilenie się, tym samym nie ma wpływu na wystąpienie swojej choroby i nie jest w stanie jej zapobiegać. Skarżący we wniosku powołał okoliczności swojej choroby, przedstawił stosowna dokumentację medyczną, w tym również opinię psychiatryczną z dnia 11 marca 2019 r. z treści której wynika, iż dopiero kolejną ocenę stanu zdrowia proponuje się za 12 miesięcy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozważań wskazać należy, że stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Podkreślić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany w kontekście wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zgodnie zaś z przepisem art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie zawierającym wniosek o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie - jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie - jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. postanowienia NSA: z 20 lutego 2012 r., II FZ 145/12; z 24 listopada 2011 r., II FZ 711/11). W piśmiennictwie uprawdopodobnienie określane jest jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastka dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (za: M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 75) (podobnie wskazano w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2012r., sygn. akt II FZ 142/12). Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do realiów rozpoznawanej sprawy należy podzielić przedstawioną przez skarżącego argumentację wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 6 lutego 2020 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji analiza stanu faktycznego, że skarżący nie uprawdopodobnił przesłanek braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest nieprawidłowa. Jak wynika z okoliczności sprawy u skarżącego zdiagnozowano chorobę afektywną dwubiegunową mającą charakter przewlekły z zaostrzeniami co wynika z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] listopada 2018 r. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wskazał, że ze względu na stwierdzoną chorobę psychiczną nie był w stanie dotrzymać terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku w jego sprawie. Jednocześnie skarżący podkreślił, że choroba ta powoduje, iż nie jest w stanie dokonywać zwykłych czynności dnia codziennego jak również nie jest w stanie przewidzieć kiedy i na wskutek jakich okoliczności nastąpi reemisja choroby. Wskazał, że w okresie ostatniego roku przebywał w szpitalu psychiatrycznym. O wyrokach w sprawach w których złożył skargi dowiedział się 15 lutego 2020 r. Do wniosku dołączył historię choroby z okresu od października 2012 r. do maja 2013 r., zaświadczenie lekarskie o chorobie [...] z dnia 22 listopada 2018 r., zaświadczenie o pobycie w Szpitalu [...] z dnia 6 marca 2019 r. oraz opinię biegłych sądowych z dnia 11 marca 2019 r. Z opinii psychiatrycznej z dnia 11 marca 2019 r. wynika, że w aktualnym stanie psychicznym skarżący wymaga leczenia farmakologicznego i oddziaływań psychoterapeutycznych w warunkach Szpitala Psychiatrycznego a następnie kontunuowania leczenia w warunkach ambulatoryjnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie i doręczenie wyroku, potwierdzona załączoną do tego wniosku dokumentacją lekarską - zaświadczeniami lekarskimi oraz kartami historii zdrowia i choroby, opinią psychiatryczną– wbrew stanowisku Sądu I instancji – stanowi uprawdopodobnienie okoliczności, że skarżący w niniejszej sprawie bez swojej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o uzasadnieniu wyroku. Należy podkreślić, że skarżący nie ma realnego wpływu na wystąpienie swojej choroby, tym samym nie jest wstanie jej zapobiegać. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z argumentacją Sądu pierwszej instancji, że jedynie nagła choroba może stanowić okoliczność stanowiącą o braku winy w uchybieniu terminowi, a w konsekwencji, że choroba, na którą cierpi skarżący, z uwagi na jej przewlekłość, nie usprawiedliwiała złożenia wniosku po terminie. O ile pogląd ten, powszechnie akceptowany w orzecznictwie należy podzielić, to nie jest on adekwatny w stosunku do chorób psychicznych, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i szczególnej ostrożności przy dokonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 945/16). Konieczna jest zatem ocena, czy strona, przy dochowaniu najwyższej staranności, mogła dokonać czynności procesowej w terminie przepisanym prawem. Jak podkreśla się w orzecznictwie kryterium należytej staranności może być zawodne przy ocenie zachowania osoby chorej psychicznie (por. wyroki NSA z 21 lipca 2016 r. sygn. akt II FSK 1784/14, z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I FSK 1756/15, z 27 października 2017 r. sygn. akt I FSK 233/16, wyrok WSA w Gliwicach z 28 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 916/17, orzeczenia nsa.gov.pl). Skarżący we wniosku powołała okoliczności swojej choroby, przedstawiła stosowne zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza psychiatrę (specjalisty w tej dziedzinie choroby), tym samym brak jest podstaw do założenia, iż w omawianym okresie choroba u skarżącego nie nasiliła się. Wbrew stanowisku Sądu wobec powyższego nie było niezbędne wykazanie tej okoliczności aktualną dokumentacją medyczną. Jeszcze raz należy podkreślić, że skarżący nie ma realnego wpływu na wystąpienie swojej choroby, tym samym nie jest wstanie jej zapobiegać. Zatem w mniejszym stanie faktycznym zdaniem NSA brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie dołożył należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. W oparciu o powyższe okoliczności stwierdzić należy, że skarżący wykazał łączne spełnienie wymienionych na wstępnie okoliczności uzasadniających przywrócenie jemu wnioskowanego terminu. W tym stanie sprawy, Sąd I instancji, niesłuszne odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z 188 p.p.s.a. art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.