V SA/Wa 837/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, , Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych uchyla zaskarżoną decyzję w części umarzającej postępowanie administracyjne (pkt 1 decyzji). Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (dalej także jako: organ, KRRiT) decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] wydaną wobec Z. S. (dalej także jako: strona, skarżący, wnioskodawca): 1. umorzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od 1 stycznia 2011 r. do 31 marca 2014 r.; 2. umorzyła zaległość w płatności opłaty abonamentowej za okresy od 1 kwietnia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. i od 1 maja 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w wysokości 425,45 zł wraz z odsetkami w wysokości 132,51 zł; W uzasadnieniu powyższej decyzji przywołano m.in. następujące okoliczności faktyczne i prawne: Zgodnie z normą art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub wypadki losowe, KRRIT może umorzyć tub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę za używanie niezarejestrowanego odbiornika oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczaniu. Obowiązki związane z pobieraniem opłat abonamentowych oraz kontrolą wykonywania rejestracji odbiorników RTV wykonuje Poczta Polska S.A. (operator wyznaczony). Zatem Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nie legitymuje się uprawnieniem do naliczania wierzytelności w opłatach abonamentowych. Czynności związane z ewidencjonowaniem okresu i kwoty zaległości figurujących na indywidualnym numerze identyfikacyjnym abonenta podejmuje Poczta Polska S.A. Dnia [...] marca 2019 Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji została poinformowana przez Pocztą Polską S.A. Dział Obsługi Abonamentu RTV w [...], iż Abonent – S. Z. z przypisanym indywidualnym numerem identyfikacyjnym [...] posiada objęte żądaniem wniosku zaległości w płatności opłat abonamentowych rtv za okres/y/ od 1 kwietnia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r., od 1 maja 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. Organ wskazuje w związku z powyższym, iż zaległości objęte wnioskiem o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 marca 2014 r. zostały wyegzekwowane przez organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. Jako że, zobowiązanie z tytułu opłat abonamentowych wygasło w zakresie, w którym należność została wyegzekwowana odpadła podstawa do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w części objętej zaległością za ww. okres. Wyegzekwowanie przez organ egzekucyjny należności publicznoprawnej spowodowało, iż rzeczone postępowanie stało się bezprzedmiotowym (zgodnie z art. 105 § 1 KPA bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego zachodzi, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej). Nieistnienie zobowiązania wobec jego wygaśnięcia w drodze egzekucji rozstrzyga o niemożliwości merytorycznego rozpoznania w przedmiocie wniosku o umorzenie w zakresie, w jakim należność została wyegzekwowana. Brak zaległości wykazywanych przez Wierzyciela stanowi, zatem o bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania administracyjnego w części, w którym zobowiązanie wygasło. Niezależnie od powyższego organ podnosi, że strona spełnia przesłanki, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, wobec czego zasadne jest umorzenie zaległości objętej wnioskiem tj. za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r., od 1 maja 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w wysokości 425,45 złotych wraz z odsetkami w wysokości 132,51 złotych. Poza tym zgodnie z § 1 uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji nr 279/2018 z dnia 22 listopada 2018 r. w sprawie przesłanek umarzania lub rozkładania na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetek za zwłokę w ich uiszczaniu, opłat za stwierdzenie używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i odsetek za zwłokę w jej uiszczaniu w wyjątkowych sytuacjach, przesłanką umorzenia zaległości, o której mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych jest niedopełnienie formalności niezbędnych do uzyskania zwolnienia z opłat abonamentowych. Jak wynika z załączonych do wniosku dokumentów, Abonent jest członkiem rodziny po kombatancie wojennym lub wojskowym. Skargę na ww. decyzję wywiódł Z. S. kwestionując ją w części dotyczącej rozstrzygnięcia zawartego w pkt 1. Skarżący mimo wyegzekwowania należności za okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 marca 2014 r. wniósł o ich umorzenie. Podkreślił, że od momentu kiedy dowiedział się o istnieniu zaległości tj. w kwietniu 2016 r. zwracał się wielokrotnie do KRRiT, Poczty Polskiej, Urzędu Skarbowego i Izby Skarbowej o pomoc w umorzeniu czy anulowaniu naliczonych opłat abonamentowych. Informował nadto ww. organy że jego ojciec w latach 70-ych uzyskał status inwalidy wojennego i kombatanta wojennego, co uprawniało również jego do skorzystania z przysługującego zwolnienia z opłat abonamentowych. Skarżący podniósł, że dopiero w dniu [...] marca 2019 r. otrzymał odpowiedź z KRRiT że należności zostały ściągnięte z jego konta co uniemożliwia ich umorzenie, albowiem już nie istnieją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. skarżący oświadczył, że istotnie tytuł wykonawczy związany z płatnościami opłat abonamentowych został wydany z datą [...] lutego 2016 r. natomiast zajęcia miały miejsce (na podstawie zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2016 r.) w okresie od 1 lipca 2018 r. do 30 września 2018 r. Pierwszy wniosek o umorzenie zaległości został nadany do KRRiT w dniu 30 grudnia 2016 r. Z materiałów aktowych wynika natomiast, że wniosek ten był kilkakrotnie ponawiany m.in. 26 kwietnia 2018 r. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i ze względu na zakres zaskarżenia skutkowała koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji w części umarzającej postępowanie administracyjne (pkt 1 decyzji). Na wstępie Sąd przypomina, że zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie, czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, że w sprawie naruszono przepisy - czy to prawa materialnego, czy też postępowania - sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych, w wyjątkowych sytuacjach, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy społeczne lub przypadki losowe, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji może umorzyć lub rozłożyć na raty zaległości w płatności opłat abonamentowych, odsetki za zwłokę w ich uiszczaniu, opłatę, o której mowa w art. 5 ust. 3, oraz odsetki za zwłokę w jej uiszczeniu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że użyty w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych zapis "może" dowodzi tego, iż umorzenie należności nawet w przypadku zaistnienia okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości pozostawione jest swobodnemu uznaniu i ocenie KRRiT, która każdorazowo bada indywidualne okoliczności obrazujące sytuację wnioskodawcy. Organ administracji rozpatrując wniosek o umorzenie należności działa w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13). Natomiast sądowa kontrola legalności takich decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Rozpoznając niniejszą sprawę w zaskarżonym zakresie sąd stwierdził, że organ bezpodstawnie umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczeniu dotyczącej okresu od 1 stycznia 2011 r. do 31 marca 2014 r. Z akt sprawy wynika, że jeden z kolejnych wniosków skarżącego o umorzenie opłat abonamentowych nosi datę 26 kwietnia 2018 r. i wpłynął do organu zanim dokonane zostało pierwsze zajęcie. Niewątpliwie więc egzekucja należności z rachunku bankowego skarżącego miała miejsce nie tylko po tej dacie (tj. po dniu 26 kwietnia 2018 r.) ale i pomimo nierozpoznania jego wniosku o umorzenie opłat abonamentowych. Braku rozpoznania tego wniosku nie sposób czymkolwiek usprawiedliwić, a już z pewnością nie wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. (na którą powoływał się pełnomocnik organu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r.) a to chociażby dlatego, iż została wydana chronologicznie wcześniej. W tym miejscu sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w przytoczonym przepisie, oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjno-prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej, co do istoty. Jednakże w ustalonym stanie faktycznym sprawy, przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie może być postrzegane, jako podstawa do wydania decyzji o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia wspomnianej należności pieniężnej na podstawie art. 10 ust.1 ustawy o opłatach abonamentowych. Zdaniem sądu organ powinien przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec, co do istoty sprawy. Przez orzeczenie, co do istoty w tym przypadku należy rozumieć merytoryczne odniesienie się do kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Wbrew twierdzeniom organu, zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w orzecznictwie nie dominuje pogląd o bezprzedmiotowości postępowania w zakresie udzielenia ulgi, w sytuacji, gdy po dniu złożenia wniosku dojdzie do przymusowego wyegzekwowania należności objętej wnioskiem. Wręcz przeciwnie, w wielu orzeczeniach, które sąd podziela, podkreśla się, że nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Na przykład w wyroku z 27 sierpnia 1997 r. sygn. akt III SA 1972/95, NSA stwierdził, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych odsetek nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym. Innymi słowy zapłata należności (także przymusowa) po wszczęciu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości (szerzej po wszczęciu postępowania "ulgowego") nie czyni postępowania w przedmiocie umorzenia należności bezprzedmiotowym i nie daje podstaw do jego umorzenia (por. także wyrok NSA z 9 października 2006r. sygn. akt I FSK 1/06). W orzecznictwie podkreślano wielokrotnie, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do praktycznego uniemożliwienia korzystania przez zobowiązanego z możliwości określonych w tym przepisie, tj. wydania decyzji o umorzeniu zaległości o charakterze publicznoprawnym, a ponadto o bezprzedmiotowości postępowania decydowałyby okoliczności przypadkowe, jak w tym wypadku sprawność postępowania egzekucyjnego, czy też sprawność postępowania w sprawie udzielenia ulgi. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA o/z w Gdańsku z 8 sierpnia 1997 r., sygn. I SA/Gd 514/96, w którym stwierdzono, że "nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania z wniosku podatnika domagającego się w trybie art. 31 ust. 1 u z.p. (ustawy z 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami, w sytuacji, kiedy zaległość przestała istnieć tylko z tej przyczyny, że została wyegzekwowana od podatnika na drodze postępowania egzekucyjnego, bądź została uiszczona przez podatnika" (POP z 1999 r., nr 4, poz. 102). Pogląd ten mimo, że został wyrażony na gruncie podatkowym, to wobec faktycznej tożsamości stosowanych regulacji przystaje do przedmiotowej sprawy. W ocenie sądu, to wniosek o umorzenie zakreślił granice orzekania przez organ i jeżeli w dacie złożenia wniosku istniały zaległości, to organ winien toczyć postępowanie w przedmiocie umorzenia należności istniejących w dniu złożenia wniosku, a nie w dniu wydania decyzji. Zasada istnienia zaległości podatkowej w dniu składania wniosku o jej umorzenie była i jest akceptowana także w orzecznictwie. W wyroku z 19 października 2000 r. w sprawie III SA 2246/99, (LEX nr 47091) stwierdzono, że "W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony jest jednolity pogląd, iż organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową lub odmówić jej umorzenia tylko wówczas gdy zaległość ta istnieje w chwili złożenia wniosku. Jeżeli zaległość nie istnieje w tym momencie, to organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe". W dacie złożenia wniosku o umorzenie należności musi istnieć zaległość i zarazem w dacie tej nie może jeszcze dojść do wygaśnięcia zobowiązania wskutek zaistnienia któregokolwiek ze zdarzeń określonych w art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej (tak NSA w wyroku z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II FSK 1413/07). Ocena istnienia zaległości podatkowej musi więc odnosić się do stanu istniejącego w dacie zgłoszenia wniosku o jej umorzenie. Podsumowując stronie skarżącej przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, a wyegzekwowanie opłaty abonamentowej w przedstawionych wyżej okolicznościach, nie powodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie jej umorzenia. Zatem KRRiT miała obowiązek orzec w przedmiocie żądania strony, co do kwot wyegzekwowanych po dacie złożenia wniosku. KRRiT mogła jedynie umorzyć postępowanie w zakresie kwoty wyegzekwowanej przed złożeniem wniosku o umorzenie należności. Wobec powyższego, w ocenie sądu, w niniejszym postępowaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 105 § 1 k.p.a.), które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w tej części. Ponownie rozpoznając sprawę w zakresie wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu KRRiT - mając na uwadze wskazania sądu - winna poddać analizie sytuację życiową i materialną strony skarżącej w zakresie należności, które w dacie złożenia wniosku o umorzenie jeszcze nie wygasły na skutek zapłaty (przymusowego ściągnięcia). Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi. Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił decyzję organu w zaskarżonej części. O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd rozstrzygnie na posiedzeniu niejawnym.