II GZ 32/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1145/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi L. T. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z listy adwokatów postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 15 września 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1145/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej "ppsa"), odmówił L. T. (dalej zwanej "Skarżącą") przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wyroku tegoż Sądu z 21 lutego 2020 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1145/19), którym oddalono skargę Skarżącej na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z [...] marca 2019 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy skreślenia z listy adwokatów. W uzasadnieniu WSA stwierdził, że odpis wskazanego wyżej wyroku został doręczony pełnomocnikowi Skarżącej 11 maja 2020 r., czyli w trakcie okresu (14 marca - 23 maja 2020 r.), w którym bieg terminów sądowych i procesowych był zawieszony zgodnie z art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Termin na wniesienie skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg 24 maja 2020 r. i upływał 22 czerwca 2020 r. Natomiast skarga kasacyjna Skarżącej od powyższego wyroku została wniesiona drogą elektroniczną w dniu 23 czerwca 2020 r., czyli dzień po terminie. Z uwagi na to WSA postanowieniem z 18 sierpnia 2020 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1145/19) odrzucił skargę kasacyjną i zwrócił Skarżącej wpis od skargi kasacyjnej. Natomiast zażalenie Skarżącej na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 25 marca 2021 r. (sygn. akt II GZ 76/21). WSA wskazał, że pismem z 4 sierpnia 2021 r. Skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku wskazano, że złożenie skargi kasacyjnej po terminie wynikało z tego, że wówczas - z uwagi na pandemię Covid-19 - terminu procesowe uległy zawieszeniu, przez co rozpoczęcie biegu terminu na złożenie skargi kasacyjnej budziło u Skarżącej wątpliwości interpretacyjne. Zdaniem WSA, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony w terminie, ale nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu. WSA przedstawił uregulowania prawne, na podstawie których m.in. określono, że terminy procesowe i sądowe m.in. w postępowaniach sądowoadministracyjnych nie rozpoczynały się lub ulegały zawieszeniu z mocy prawa, a także uregulowania, na podstawie których bieg tych terminów rozpoczynał się od 24 maja 2020 r. WSA powtórzył, że termin na wniesienie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynął 22 czerwca 2020 r., natomiast skarga kasacyjna została wniesiona 23 czerwca 2020 r. WSA uznał, że wskazana przez Skarżącą przyczyna niewniesienia skargi kasacyjnej w terminie (wątpliwość interpretacyjna co do rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej) nie stanowi okoliczności uprawdopodabniającej brak winy w uchybieniu terminu. Dlatego nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżąca (zastępowana przez adwokata) złożyła zażalenie na postanowienie WSA. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu błędne ustalenie, polegające na przyjęciu, że wątpliwość interpretacyjna pełnomocnika Skarżącej, w zakresie terminu wniesienia skargi, co miało związek z zawieszeniem biegu terminów wiosną 2020 r., wynikającym z pandemii Covid-19, nie stanowi okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że z wniosku o przywrócenie terminu wynika, że wątpliwość interpretacyjna dotyczyła jednego dnia, przy czym wątpliwość ta nie zaistniała u pełnomocnika Skarżącej w typowym okresie, w którym należało wnieść skargę, lecz zaistniała w jedynej do tej pory sytuacji ,w której wprowadzono zawieszenie biegu terminów sądowych, co było sytuacją wyjątkową i wcześniej niespotykaną, a która finalnie wymagała wydania orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie poprawności liczenia terminów po wznowieniu biegu terminów. Zdaniem autora zażalenia, biorąc pod uwagę jednodniowe uchybienie w terminie, wyjątkowość sytuacji, która miała miejsce wiosną 2020 r. oraz wyższość praw przysługujących obywatelowi nad oczywistymi rozbieżnościami interpretacyjnymi dotyczącymi jednego dnia, należy uznać, że rozstrzygnięcie WSA w zakresie odmowy przyjęcia wniosku o przywrócenie terminu jest wyjątkowo surowe i niezasadne i jako takie nie może się ostać. W odpowiedzi na zażalenie Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej wniosło o oddalenie zażalenia. Stwierdziło m.in., że wątpliwości interpretacyjne nie stanowią przeszkody, która uniemożliwiałaby zachowanie terminu do wniesienia skargi, lecz są przejawem nienależytej reprezentacji własnych interesów. W piśmie z 13 grudnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącej podtrzymał stanowisko wyrażone w zażaleniu i wniósł o uwzględnienie zażalenia. Wskazał, że trudno uznać za niedostateczną staranność i niedbalstwo pełnomocnika strony sytuację, gdy wskutek niefortunnego wprowadzenia nowych przepisów doszło do błędu interpretacyjnego co do dnia doręczenia (niedziela). Pełnomocnik Skarżącej za błędne uznał stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu z 25 marca 2021 r., że nie ma przepisu, który zakazywałby rozpoczęcia biegu terminu w niedzielę, a więc dzień wolny od pracy. Pełnomocnik wskazał, że brak jest również przepisu, który nakazywałby pełnomocnikowi pracę w niedzielę, a więc przyjęcie doręczonego pisma. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 85 ppsa czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 ppsa warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu WSA zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Zdaniem WSA, przyczyna uchybienia terminowi wskazana we wniosku Skarżącej (wątpliwość interpretacyjna co do rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej) nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez WSA ocena okoliczności mającej uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej - była prawidłowa. Z art. 86 § 1 zdanie pierwsze ppsa wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp. W rozpatrywanym stanie faktycznym Skarżąca korzystała z usług profesjonalnego pełnomocnika, dlatego też to jego działanie bądź zaniechanie podlega ocenie pod kątem stwierdzenia braku winy, który jest konieczną przesłanką przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Podkreślić przy tym należy, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego (zob. m.in. postanowienia NSA: z 13 stycznia 2011 r. o sygn. akt II GZ 439/10; z 28 lipca 2016 r. o sygn. akt II GZ 741/16 - treść tych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że wątpliwość interpretacyjna co do przepisów dotyczących biegu terminu procesowego nie może być w okolicznościach tej sprawy uznana za okoliczność, która uprawdopodabnia brak winy w uchybieniu terminowi, skoro obowiązek interpretacji tych przepisów spoczywał na profesjonalnym pełnomocniku Skarżącej (adwokacie). Nie sposób przyjąć - jak podniosła Skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu - że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn, których strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych stosunkach wysiłku, bowiem istniały w tym zakresie od początku wątpliwości interpretacyjne. Skoro profesjonalny uczestnik obrotu prawnego w osobie pełnomocnika Skarżącej miał wątpliwości co do interpretacji przepisów, to powinien był złożyć skargę kasacyjną przed końcem niejednoznacznego (jego zdaniem) terminu, aby nie narażać mocodawcy na niekorzystne skutki prawne. W takich okolicznościach nie można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło na skutek okoliczności niezawinionych przez pełnomocnika Skarżącej. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w świetle deprecjonowanych przez pełnomocnika Skarżącej przepisów, na mocy których określono kwestię biegu terminów procesowych i sądowych w początkowym okresie pandemii Covid-19, faktycznie strony postępowań sądowoadministracyjnych (a w praktyce ich profesjonalni pełnomocnicy) mieli więcej czasu na sporządzenie skargi kasacyjnej. Zauważyć należy, że odpis wyroku WSA został pełnomocnikowi Skarżącej doręczony 11 maja 2020 r., zaś termin na wniesienie skargi kasacyjnej rozpoczął bieg dopiero 24 maja 2020 r. Nie jest przy tym przekonujące twierdzenie, że ustawodawca nakazywał pełnomocnikowi pracę w niedzielę 24 maja 2020 r. i przyjęcie tego dnia doręczonego pisma. Jak wskazano wyżej, pełnomocnik Skarżącej przesyłkę z odpisem wyroku WSA odebrał 11 maja 2020 r., zaś 24 maja 2020 r. z mocy prawa jedynie rozpoczął bieg termin na dokonanie czynności procesowej w postaci wniesienia skargi kasacyjnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa. PG