I SA/Sz 942/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alicja Polańska,, Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi P. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 sierpnia 2019 r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. w W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] r., znak [...], [...], utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r., znak [...] [...], w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec "E. " Sp. z o.o. (dalej: "spółka") na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S., występujący w roli organu egzekucyjnego, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec "E." Sp. z o.o. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., o ww. numerze, wystawionego przez wierzyciela - P. . Tytuł obejmował należność z powodu nienależnie pobranego dofinansowania do wynagrodzenia pracowników niepełnosprawnych oraz obowiązkowych opłat na PFRON. Odpis tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej spółce [...] r. W toku postępowania organ egzekucyjny, w dniu [...] r., zajął rachunek bankowy prowadzony dla spółki w Banku [...] Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono spółce w dniu [...] r. Następnie, w dniu [...] r., organ zajął wierzytelności z rachunków bankowych w [...] Bank S.A. oraz w [...] Bank S.A., jednak oba banki poinformowały o braku środków pieniężnych na rachunkach spółki. W dniu [...] r. sporządzono raport o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych w sprawie, bowiem Spółka nie prowadziła działalności i nie posiadała majątku pod wskazanym adresem. W związku z powyższym organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu bezskuteczności postępowania. Z uwagi na brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanej spółki, w dniu [...] r., zawiadomiono wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł. Na wniosek Prezesa [...] organ wydał postanowienie z dnia [...] r. o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, na które wierzyciel wniósł zażalenie, wnioskując o jego uchylenie w całości. Wskazał na naruszenie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej: "u.p.e.a.") poprzez niezastosowanie wskazówek interpretacyjnych wynikających z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Postanowienie organu odwoławczego z dnia [...] r., znak [...], utrzymujące w mocy ww. postanowienie z dnia [...] r. zostało zaskarżone przez wierzyciela do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Sąd wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 688/18, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego dotyczące kosztów egzekucyjnych. Sąd wskazał na konieczność udokumentowania kosztów poniesionych przez organ poprzez wskazanie konkretnych czynności dokonanych w sprawie oraz nakładu pracy organu. Sąd zalecił przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, aby organ egzekucyjny uwzględnił stopień skomplikowania podejmowanych w sprawie czynności, efektywność egzekucji oraz nakład pracy organu w związku z prowadzeniem postępowania, jak również treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Organ egzekucyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] r., znak [...], określił koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego w wysokości [...] zł. W oparciu o dane zawarte w sprawozdaniu z wykonania budżetu zadaniowego (BUZA) na rok [...], organ wyliczył średnią wartość 1 czynności egzekucyjnej podejmowanej na 1 etacie w komórce zajmującej się postępowaniem egzekucyjnym w zakresie zaległości podatkowych i niepodatkowych podległej I. A. S. w S., w czasie trwania jednego miesiąca. Następnie, posiłkując się materiałem dowodowym zebranym w sprawie, zsumował wartości wszystkich podjętych czynności uzyskując wskazaną powyżej kwotę. Organ podniósł również argument, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie wskazano metody dokonywania kalkulacji opłat egzekucyjnych, w związku z czym nie sposób przyjąć prawidłowego i jednolitego sposobu ich naliczania. Takich regulacji nie zawiera również uchylający zaskarżone postanowienie wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z dnia [...] r. Prezes [...] złożył zażalenie. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny podjął środki mające na celu wyegzekwowanie dochodzonego obowiązku od zobowiązanej. Organ zajął rachunki bankowe zobowiązanej spółki, na których brak jednak było środków pieniężnych. W niniejszej sprawie zaistniała zatem niemożność ściągnięcia całości kosztów od zobowiązanej, przez co wystąpiła przesłanka do obciążenia nimi wierzyciela, bez względu na okoliczność, że jest on organem administracji publicznej. Organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny wykonując zalecenia sądu co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy, podjął próbę wyliczenia kosztów w tej sprawie na podstawie posiadanych danych obejmujących całą Izbę Administracji Skarbowej. Organ jest w stanie precyzyjnie określić jedynie niewielką cześć kosztów prowadzonego postępowania np.: koszty usług pocztowych. Większość jednak kosztów stanowią wspólne wydatki całej Izby Administracji Skarbowej. Aby jednak nie opierać wyliczenia w dużej mierze na nieprecyzyjnych szacunkach, zaskarżone postanowienie uwzględnia średnią wartość czynności obliczoną przy pomocy m.in. kwoty bazowej pochodzącej ze sprawozdania z wykonania budżetu zadaniowego (BUZA), ilości etatów funkcjonujących w egzekucji administracyjnej oraz czynności podjętych w obszarze właściwości Izby Administracji Skarbowej. Organ odwoławczy wskazał, że słusznie, w jego ocenie, organ I instancji do wyliczenia wartości etatu przyjął kwotę wynikającą ze sprawozdania z wykonania budżetu zadaniowego, prawidłowo określił ilość etatów funkcjonujących w komórkach egzekucyjnych na obszarze właściwości Izby, średni miesięczny koszt funkcjonowania etatu w komórce egzekucyjnej, następnie ustalił nakład pracy mierzony ilością podjętych czynności. Biorąc pod uwagę, że w niniejszej sprawie podjęto 13 czynności w ramach opłaty manipulacyjnej oraz 6 czynności w odniesieniu do opłaty za czynności, wskazał, że koszty kształtują się następująco: opłata manipulacyjna wynosi [...] zł, a opłata za zajęcie [...] zł. Organ dodał, że zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie sposobu ustalania i dokumentowania wydatków egzekucyjnych, organ egzekucyjny słusznie przypisał wydatek za dojazd w kwocie [...]zł. W związku z powyższym, łączna kwota kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie wyniosła [...] zł, natomiast po zaokrągleniu do pełnych dziesiątek groszy - zgodnie z art. 27a u.p.e.a. - wyniosła ona [...] zł. Zobowiązana spółka nie podzieliła stanowiska organów egzekucyjnych i w skardze wniesionej do sądu, zarzuciła: 1) Naruszenie przepisów procesowych, tj.: - naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie przez organ kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych pomimo iż nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środków, co oznaczało, że organ nie zajmując żadnej wierzytelności przysługującej skarżącej wobec banków, nie powinien ustalić z tego tytułu kosztów egzekucyjnych; - naruszenie art. 9 § 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej poprzez obciążenie wierzyciela kosztami utrzymania administracji urzędu Naczelnika Urzędu Skarbowego wynikające z obliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego, - błędną interpretację pojęcia czynności egzekucyjnych wskazanych w art. 1a pkt 2 u.p.e.a; - naruszenie zasady wyrażonej w art. 139 K.p.a. które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uwzględnienie przez sąd skargi na ww. postanowienie i w konsekwencji uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W przypadku uwzględnienia skargi, skarżąca wniosła o zasądzenie od organu na rzecz wierzyciela zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór w sprawie dotyczył wysokości kosztów egzekucyjnych, a przedmiotem skargi jest postanowienie organu nadzoru nad organem egzekucyjnym utrzymujące w mocy postanowienie tegoż organu wydane w sprawie obciążenia wierzyciela - Prezesa [...], tj. skarżącego, kosztami postępowania egzekucyjnego, przeprowadzonego wobec zobowiązanego "E." Sp. z o.o. w wysokości [...] zł obejmującego: [...] zł opłaty manipulacyjnej, [...] zł opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych i innych wierzytelności oraz [...] zł wydatków egzekucyjnych. Z uzasadnienia skargi wynika, że dla skarżącego rozstrzygnięcia wymaga jedynie kwestia, czy opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, czy też jej pobranie dopuszczalne jest także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Mając na uwadze tak zarysowany spór przypomnieć należy, że na gruncie niniejszej sprawy zapadł wyrok zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. I tak, wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 688/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił postanowienie Dyrektora [...] z dnia [...] r., nr [...]; [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r., nr [...], którym obciążono wierzyciela, kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec "E." S.. z o.o. z siedzibą w S. na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] Następnie, Naczelny Sąd Administracyjny, nie uwzględniając skargi kasacyjnej wniesionej od ww. wyroku WSA w Szczecinie przez organ odwoławczy, wyrokiem z 9 maja 2019 r., sygn. akt I GSK 312/19, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, co w rozpatrywanym przypadku nie miało miejsca. Sąd wskazał, że w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł przyzwolenia na pobieranie stosownych opłat egzekucyjnych także wtedy, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było środków finansowych. Sąd poparł też twierdzenia Sądu I instancji w zakresie wskazań z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Mając na uwadze taką istotę sporu należy wskazać na uregulowania prawne znajdujące zastosowanie w sprawie. Po pierwsze, rozpoznając sprawę po raz kolejny organ związany był wskazaniami zawartymi w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I GSK 312/19. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Po drugie, zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i pkt 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym powyżej orzeczeniu (a także wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15 oraz z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I GSK 2863/18, z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I GSK 2905/18) opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobierana wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Z kolei w wyroku o sygn. akt II FSK 693/15 wskazano, że we właściwym odczytaniu przywołanego powyżej przepisu wystarczające jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia więc wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie, w tym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. W doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianej regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat, a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Takie też stanowisko zaprezentowano w wyroku z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I GSK 2863/18, które to orzeczenie, dotyczyło tego samego wierzyciela i zobowiązanego (Prezesa [...] i "E." S.. z o.o.) i zostało przywołane w uzasadnieniu wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt I GSK 312/19. Mając na uwadze powyższe wskazać należy że organ powinien uwzględnić pogląd wyrażony w przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ponownie wydając rozstrzygnięcie w sprawie obciążenia wierzyciela, tj. skarżącego, kosztami postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego wobec zobowiązanego. Wskazać należy, że postulaty - po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał stwierdził, że: "Art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP" - dostrzeżone zostały przez ustawodawcę, bowiem w art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553), która wejdzie w życie 20 lutego 2021 r. [z wyjątkami wskazanymi w art. 15 pkt 1 i pkt 2 ] przewidziano w zmienionym art. 64 § 4 maksymalną wysokość opłaty manipulacyjnej w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych (...) nie więcej niż [...] zł. Zatem odczytać to należy tak, że, to nie samo zajęcie rachunku bankowego, lecz wysokość "wyegzekwowanych środków pieniężnych" będzie stanowić o należnym organowi egzekucyjnemu wynagrodzeniu, uzależnionym od swego rodzaju "skuteczności" podejmowanych czynności egzekucyjnych. Powyższa nowelizacja wskazuje zatem, że także przed wejściem jej w życie, przepis art. 64 § 4 u.p.e.a. należy odczytywać jako odnoszący się do "wyegzekwowanych środków pieniężnych". W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej spółki w trzech bankach, tj. w Banku [...] w [...] Bank S.A. oraz w [...] Bank S.A., jednakże w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych w postaci zajęcia wierzytelności nie uzyskano żadnej kwoty. Inne czynności egzekucyjne nie doprowadziły również do wyegzekwowania zaległości. Z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego - na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a., stanowiącego, że wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego - organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W przepisie tym nie wskazano przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżniono także powodów faktycznych i prawnych. W takiej sytuacji, wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też, oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien był wziąć pod uwagę, czy w sprawie w ogóle wyegzekwowano jakąkolwiek należność. Ww. okoliczności organ nadzoru nie wziął pod uwagę. Mając na uwadze powyższe zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, jak również do zasadności i prawidłowości dokonanego przez organy wyliczenia kosztów egzekucyjne powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 688/18. Z powołanych powodów, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 134 i art. 135 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd wskazuje, aby organy w dalszym postępowaniu uwzględniły ww. wykładnię prawa przedstawioną w wyroku w kwestii opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynności egzekucyjne. O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 209 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325). Zasądzona kwota obejmuje: uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł (ustalony na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego skarżącego w kwocie [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego w postępowaniu sądowym. Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.