I SA/Gd 1914/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2020 r. sprawy ze skargi I.C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto złotych) tytułem zwrotów kosztów postępowania. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku pani I. C. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 18 marca 2019 r. wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego i obejmujących podatek od towarów i usług. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego, w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze, zawiadomieniem z dnia 11 kwietnia 2019 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w A S.A. w W. Natomiast w dniu 23 kwietnia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności – B S.A. w C. (zawiadomieniem z dnia 11 kwietnia 2019 r.). Powyższe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej w dniu 29 kwietnia 2019 r. Zajęcie wynagrodzenia za pracę okazało się skuteczne, przy zajęciu rachunku bankowego pojawiła się przeszkoda w realizacji ze względu na brak środków pieniężnych. Z przedstawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego informacji wynika, że w wyniku zastosowanego środka egzekucyjnego (zajęcie wynagrodzenia za pracę) w dniu 29 kwietnia 2019 r. uzyskano kwotę 2.064,04 zł. Kolejne kwoty uzyskano w dniu 30 maja 2019 r. w wysokości 2.063,80 zł, w dniu 27 czerwca 2019 r. w wysokości 2.063,80 zł oraz 3.534,09 zł. W dniu 30 czerwca 2019 r. na rachunek depozytowy organu egzekucyjnego wpłynęła kolejna kwota w wysokości 7.769,91 zł w wyniku realizacji zajęcia rachunku bankowego w banku A S.A. w W. Pismem z dnia 6 maja 2019 r. zobowiązana wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego skargę na czynność egzekucyjną, w której - wnosząc o uchylenie zaskarżonych czynności oraz wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego - zarzuciła naruszenie przepisów art. 9 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1438 ze zm.; dalej określanej jako "u.p.e.a.") w związku z art. 871 Kodeksu pracy poprzez dokonanie zajęcia wynagrodzenia ponad kwotę wolną od egzekucji. Zarzuciła ponadto naruszenie art. 3 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 207 Ordynacji podatkowej poprzez egzekwowanie kwoty wynikającej z decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego. Przywołując treść art. 871 Kodeksu pracy zobowiązana wskazała, że organ egzekucyjny w kwietniu 2019 r. dokonał egzekucji z rachunku bankowego w kwocie 1.655,17 zł, następnie dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę do kwoty 2.024,04 zł, a na rachunek bankowy wpłynęła kwota 1.582,33 z. Zobowiązana zwróciła uwagę, że płaca minimalna od 1 stycznia 2019 r. wynosi 2.250,00 zł brutto, co daje około 1.634,00 netto. Zdaniem zobowiązanej organ zajął środki pieniężne ponad kwotę wolną od potrąceń. Zobowiązana, podważając również skuteczność doręczenia przez organ egzekucyjny decyzji z dnia 10 stycznia 2019 r., doszła do przekonania, że Naczelnik Urzędu Skarbowego naruszył jej prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania. W konsekwencji decyzje, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności nie są decyzjami w rozumieniu art. 207 Ordynacji podatkowej i art. 3 § 1 u.p.e.a., gdyż nie weszły do obrotu prawnego. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał skargę zobowiązanej za nieuzasadnioną oraz odmówił uchylenia zaskarżonych czynności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, przywołując m. in. treść art. 54 i art. 67 u.p.e.a. organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy wynika, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ egzekucyjny przesłał do dłużnika zajętej wierzytelności – B S.A. w C. -zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę, wzywając jednocześnie dłużnika, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanej, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23 kwietnia 2019 r. Jednocześnie organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązaną o zajęciu wierzytelności, doręczając jej odpis zawiadomienia w dniu 29 kwietnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zastosował środek egzekucyjny wskazany w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., tj.: egzekucja z wynagrodzenia za pracę. W ocenie Dyrektora w przedmiotowej sprawie w przedmiotowej sprawie nie zachodzą uchybienia formalne. Zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 11 kwietnia 2019 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. i zostało sporządzone według wzoru określonego w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1804). Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ egzekucyjny art. 9 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 871 Kodeksu pracy poprzez dokonanie przez organ egzekucyjny zajęcia wynagrodzenia ponad kwotę wolną od egzekucji Dyrektor wskazał, że z odpowiedzi dłużnika zajętej wierzytelności wynika, że miesięczne wynagrodzenie zobowiązanej wynosi 4.128,08 netto. Dyrektor wyjaśnił, że obowiązek przestrzegania przepisów wynikających z art. 871 Kodeksu pracy spoczywa na pracodawcy, który decyduje jaką kwotę "uwolni" dla organu egzekucyjnego celem zajęcia wynagrodzenia za pracę. Ograniczenia egzekucji służące realizacji zasady poszanowania minimum egzystencji polegają przede wszystkim na wyłączeniu z mocy prawa spod egzekucji między innymi kwot pieniędzy oraz wierzytelności i praw majątkowych. W tej grupie wyłączeń mieści się wynagrodzenie ze stosunku pracy, które - zgodnie z art. 9 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy. Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu egzekucji administracyjnej z wynagrodzenia za pracę ma zatem unormowanie zawarte w art. 87 Kodeksu pracy wskazujący rodzaje należności podlegających potrąceniu i kolejność dokonywania potrąceń oraz określający ich granice. W ocenie organu odwoławczego zarzut naruszenia art. 72 u.p.e.a. poprzez niesprecyzowanie w zawiadomieniu do pracodawcy zajmowanej z wynagrodzenia kwoty na poczet dochodzonej wierzytelności jest niezasadny. Organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, do którego stosowania upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępując do egzekucji stosuje środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Oznacza to, że organ egzekucyjny prowadząc postępowanie egzekucyjne winien stosować środki prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, organ egzekucyjny ma możliwość stosowania nie tylko jednego środka egzekucyjnego spośród całego katalogu przewidzianego w przepisach go obowiązujących, lecz również i innych, o ile prowadzą do wykonania obowiązku przez zobowiązanego. Tym samym twierdzenie, że zastosowane środki egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem prawa i były zbyt uciążliwe, nie znajduje uzasadnienia. Dyrektor wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 72 § 3 u.p.e.a. w stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu. Dyrektor zwrócił także uwagę, że również przy egzekucji z wierzytelności z rachunków bankowych ustawodawca przewidział kwotę wolną od egzekucji, w wysokości nieprzekraczającej 75% minimalnego wynagrodzenia miesięcznie (art. 54 Prawa bankowego). Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 3 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 207 Ordynacji podatkowej poprzez egzekwowanie kwoty wynikającej z decyzji z dnia 10 stycznia 2019 r., która nie weszła do obrotu prawnego, gdyż nie została skutecznie doręczona stronie Dyrektor wskazał, że w skardze na czynności egzekucyjne nie jest możliwe podnoszenie zarzutów, które mogą być przedmiotem innego środka zaskarżenia. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny - pomocniczy. Nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu. Dzięki skardze możliwe jest zakwestionowanie czynności egzekucyjnej dokonanej w danym postępowaniu i wyłącznie czynność ta podlega badaniu. Organ zwrócił jednocześnie uwagę, że strona pismem z dnia 6 maja 2019 r. wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego zarzuty. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych okoliczności będące podstawą wniesienia określonego środka zaskarżenia nie mogą być badane i oceniane w postępowaniu wszczętym innym środkiem zaskarżenia, co winno zapobiegać przypadkom powielania środka zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchamiania różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej sprawie. Dyrektor zwrócił nadto uwagę, że kwestie prawidłowości doręczenia decyzji z dnia 10 stycznia 2019 r. zostały rozpoznane przez organ odwoławczy w decyzji z dnia 18 czerwca 2019 r., wydanej w wyniku rozpatrzenia odwołania od rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Ustosunkowując się do wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia skargi Dyrektor wskazał, że w jego ocenie w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego oraz z wynagrodzenia za pracę ze względu na ważny interes skarżącej, wstrzymanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: - art. 9 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 871 Kodeksu pracy poprzez dokonanie zajęcia wynagrodzenia ponad kwotę wolną od egzekucji; - art. 3 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 207 Ordynacji podatkowej poprzez egzekwowanie kwoty wynikającej z decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego; - art. 56 u.p.e.a. poprzez dokonanie czynności egzekucyjnych na majątku, w stosunku do którego zawieszono postępowanie egzekucyjne prowadzone z innego tytułu. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem. W rozpoznawanej sprawie nie jest okolicznością sporną, że na rachunek bankowy skarżącej wpłynęła część wynagrodzeń w kwotach pozostałych po dokonaniu potrąceń w trybie egzekucji świadczenia pieniężnego z wynagrodzenia. Problemem spornym jest możliwość prowadzenia wobec przekazanych z tego tytułu przez pracodawcę pozostałych czynności wynagrodzenia egzekucji na podstawie przepisów dotyczących egzekucji z rachunku bankowego. Należy dostrzec, że zaistniała sytuacja konkurencji trybów egzekucyjnych jest związana z dyspozycją wpłat wynagrodzenia na rachunek bankowy. Sytuacja skarżącej została oceniona przez organ przez pryzmat technicznego sposobu przekazywania wynagrodzenia na rachunek bankowy, w oderwaniu od prawnego tytułu przelewu. Złożona w sprawie skarga na czynności egzekucyjne dotyczy okoliczności związanych z prawidłowością postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 1 u.p.e.a.). Skarżąca jednoznacznie sprecyzowała żądania obalenia konkretnych czynności egzekucyjnych, czyli dokonania egzekucji z rachunku bankowego z naruszeniem gwarancji kwoty wolnej od podatku. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, że zgodnie z art. 80 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma obowiązek zawiadomienia zobowiązanego o zastosowanym środku egzekucyjnym. Istotne obowiązki związane z wszczęciem przez organ egzekucyjny postępowania wynikają z przepisów art. 36 § 1 i § 1 c u.p.e.a. określających możliwość uzyskania informacji od banków oraz z przepisu art. 67a § 2 u.p.e.a. umożliwiającego organom egzekucyjnym żądanie od zobowiązanego wyjaśnień potrzebnych do dochodzenia należności pieniężnej. Prawne możliwości działania organu egzekucyjnego służą zapobieganiu niezgodnego z prawem zajęcia lub przekazania przez bank środków prawnych, które nie podlegają egzekucji. Dokonanie zajęcia powinno być poprzedzone uprzednim ustaleniem przez organ egzekucyjny, czy w danym stanie faktycznym część środków na rachunku bankowym jest wyłączona spod egzekucji (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 3034/18). W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że środki przekazane przez bank w wyniku dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia pochodzą z wynagrodzenia za granicą. Rzeczą organu egzekucyjnego było poczynienie ustaleń co do tytułu prawnego przelewów. Zdaniem Sądu organ nie może poprzestać na ogólnej wiedzy co do przedmiotu zajęcia w postaci środków pieniężnych z rachunku bankowego, lecz dokonując czynności egzekucyjnej wiedzę tę zweryfikować z uwzględnieniem ważnego interesu zobowiązanego. Wbrew stanowisku organu przedmiotem zajęcia z rachunku bankowego nie mogą być wierzytelności pieniężne bez względu na źródło ich pochodzenia. Skarga na czynność egzekucyjną powinna gwarantować stronie pełną i realną ochronę w razie wystąpienia nieprawidłowości w egzekucji administracyjnej, wobec czego organ nie może uchylać się od zapewnienia stronie możliwości dochodzenia swych praw w ramach tego środka, stwierdzając, że to wyłącznie bank ma świadomość pochodzenia wpływających na rachunek środków pieniężnych, a zatem to wyłącznie na nim spoczywa obowiązek oceny, czy środki pieniężne podlegają wyłączeniu spod egzekucji i związana z tym odpowiedzialność. Tryb egzekucji z rachunku bankowego wymaga uwzględnienia art. 9 § 1 u.p.e.a. oraz art. 871 Kodeksu pracy. Nie jest dopuszczalna egzekucja wierzytelności za pracę w części podlegającej ochronie umożliwiającej pozostanie w dyspozycji dłużnika środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Strona, której wynagrodzenie w części pozostałej po przeprowadzeniu egzekucji z wynagrodzenia za pracę, nie może być w sytuacji zróżnicowanej jedynie ze względu na sposób przekazywania tych kwot przez pracodawcę w formie przelewu na rachunek bankowy lub w formie wypłaty gotówkowej. W ocenie Sądu zasadny jest również zarzut zaniechania przez organ egzekucyjny wyjaśnienia zarzutu prowadzenia egzekucji na podstawie decyzji, która nie została prawidłowo doręczona. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd, że kwestia ta nie musi być weryfikowana wyłącznie przez organ podatkowy w ramach przesłanki wznowienia postępowania (art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej), lecz w razie stanu faktycznego pozwalającego na poczynienie ustaleń o charakterze formalnym obowiązki w tym zakresie spoczywają na organie egzekucyjnym (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 908/16, z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1600/16, z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt II FSK 1464/16, z 18 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 1775/16; M. Kwietko – Bębnowski "Niedoręczona decyzja podatkowa nie może być podstawą egzekucji – przełom w utrwalonej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego", Przegląd Podatkowy 4/2019, s. 45-47). Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona ustalenia, czy w stanie faktycznym sprawy egzekucja została przeprowadzona z uwzględnieniem kwoty wolnej od zajęcia, a w konsekwencji oceni konieczność dokonywania zwrotu zajętych niezgodnie z prawem wynagrodzeń za pracę na rachunek bankowy zobowiązanej. Organ obowiązany jest zająć stanowisko odnośnie zarzutu prowadzenia egzekucji na podstawie decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego. Z tych względów, stwierdzając, że naruszenie przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.