IV SAB/Wa 40/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 25 marca 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] na bezczynność Ministra Finansów w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości 1) zobowiązuje Ministra Finansów do rozpoznania wniosku Prezydenta Miasta [...] z 15 grudnia 2016 r. w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2) stwierdza, że Minister Finansów dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku, o którym mowa w pkt 1; 3) stwierdza, że bezczynność, o której mowa powyżej miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądza od Ministra Finansów na rzecz strony skarżącej Prezydenta Miasta [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 9 grudnia 2019 r. Prezydent Miasta [...] (dalej skarżący), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na bezczynność/ przewlekle prowadzenie postępowania przez Ministra Finansów (dalej organ) w sprawie prowadzonej pod znakiem [...]. Skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów pod znakiem [...] doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia sprawy przez organ 2. zobowiązanie Ministra Finansów do bezzwłocznego wydania decyzji w sprawie prowadzonej pod znakiem [...] dotyczącej przejścia współwłasności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 3. stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa 4. na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym 5. zasądzenie od Strony Przeciwnej na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pismem z dnia 9 grudnia 2016 r. znak: [...] wystąpił do Ministra Finansów z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania do udziałów następców prawnych B. i S. vel S. vel S. w nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Pismem dnia 7 marca 2019 r. o znaku [...] Minister Finansów zawiadomił o wszczęciu postępowania w tej sprawie. Był to jedyny znak aktywności organu, a do chwili obecnej skarżący nie został powiadomiony o jakichkolwiek czynnościach podjętych w sprawie. Postępowanie przed Ministrem Finansów trwa już blisko trzy lata, a przyczyny, które uzasadniałyby niezałatwienie sprawy w terminie wynikającym z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostały podane. Zdaniem skarżącego, niezałatwienie sprawy w terminie przewidzianym w kpa i przewlekłe prowadzenie postępowania narusza interes prawny Skarbu Państwa, polegający na tym, że istnieją przesłanki prawne do wpisania w księdze wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości. Wobec niemożności zabezpieczenia księgi wieczystej nieruchomości istnieje zawsze ryzyko obrotu nią w drodze zbycia odpłatnego, które uniemożliwi ujawnienie przysługującego Skarbowi Państwa prawa własności. Trwające postępowanie utrudnia nawet bieżące zarządzanie nieruchomością przez organy Gminy Miejskiej [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w stosunku do nieruchomości w [...] ul. [...], w zakresie udziału w prawie jej własności do którego to udziału uprzednio uprawnieni byli: M. G. i M. S., jako spadkobiercy B. S. (S.) i S. S. (S.) wykazało, że zostało już ono zakończone ostatecznym rozstrzygnięciem Ministra Finansów. Organ wyjaśnił, że decyzją ostateczną z dnia [...] lipca 2000 r. znak [...] Minister Finansów stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] objętej [...]w 12/192 częściach. W uzasadnieniu powołanego rozstrzygnięcia wskazano m. in., iż "Na podstawie dokumentacji przekazanej przez stronę [...] ustalono, że Komisja (...) decyzją nr [...] przyznała M. G. i M. S. - na podstawie Układu (...) - odszkodowanie za 12/192 części wymienionej w osnowie nieruchomości. Komisja uznała, że współwłaścicielami przedmiotowej realności w tej właśnie części byli B. i S. małż. S. których jedynymi spadkobiercami stali się wspomniani: M. G.oraz M. S.. (...) ". Ww. decyzja Ministra Finansów została również przywołana w ww. wniosku z dnia 15 grudnia 2016 r. znak [...] o wszczęcie przedmiotowego postępowania. W ocenie organu, wbrew twierdzeniom Prezydenta Miasta [...], Minister Finansów jest bezwzględnie związany ustaleniami Komisji w postępowaniu prowadzonym w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Ustalenia Komisji nie podlegają jego kontroli i weryfikacji. Minister Finansów jest tu bowiem związany orzeczeniem/rozstrzygnięciem Komisji. To na organie państwa obcego (w tym przypadku: [...]) spoczywał obowiązek gromadzenia odpowiednich wniosków, dokonywania ich właściwej oceny zarówno pod względem formalnym, jak i prawnym (oraz faktycznym) i zakończenie takiego postępowania wydaniem odpowiedniego aktu. Decydujące znaczenie ma tu bowiem okoliczność, czy to państwo obce uznało osobę występującą w trybie Układu z roszczeniem - za swojego obywatela, oraz czy przyznało jej z tego tytułu odszkodowanie. Z uwagi na powyższe, w przedmiotowej sprawie nie było wskazane podejmowanie przez Ministra Finansów działań zmierzających do realizacji złożonego przez skarżącego wniosku, tj. wydania decyzji deklaratoryjnej w sprawie pozostałych udziałów S. vel S. vel S. S. oraz B. vel B. S.. Podejmując takie czynności, organ mógłby się wręcz narazić na zarzut działania contra legem, bowiem wydanie (ponowne) decyzji w sprawie już rozstrzygniętej decyzją ostateczną Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2000 r. znak [...] skutkować by musiało jej nieważnością tej decyzji, co wynika wprost z treści art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, jak również stałoby w opozycji do zasady trwałości decyzji o której mowa w art. 16 § 1 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wniesienia skargi, warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi jest wyczerpanie środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie. W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, warunkiem formalnym jej dopuszczalności jest poprzedzenie jej wniesienia do sądu administracyjnego złożeniem zażalenia lub wezwania do usunięcia naruszenie prawa (w przypadku braku organu wyższego stopnia) w trybie art. 37 k.p.a. Nie ma przy tym znaczenia, czy zażalenie takie zostało rozpatrzone oraz stanowisko, jakie zajął w sprawie organ wyższego stopnia (por. wyrok WSA w Opolu z 22 grudnia 2014 r. sygn. akt II SAB/Op 38/14, publ.: cbois). W niniejszej sprawie powyższy wymóg został spełniony, a okoliczność ta nie jest sporna. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego skarżący poprzedził złożeniem do Ministra Finansów wezwania do usunięcia naruszenia prawa z dnia 8 listopada 2019 r. Przedmiotem skargi jest bezczynność w/w organ w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 9 grudnia 2016 r. znak: [...], którym Skarb Państwa-Prezydent Miasta [...] wystąpił do Ministra Finansów o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania do udziałów następców prawnych B. i S. vel S. vel S. w nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Dokonując oceny, czy w rozpoznanej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów procedury, Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że organ dopuścił się bezczynności. Formułując taką ocenę, Sąd miał na uwadze przede wszystkim, czy organ administracji podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy, wynikające z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 7 marca 2019 r. znak [...], Minister Finansów zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w tej sprawie, co w ocenie Sądu jednoznacznie określa tę okoliczność. Późniejsza korespondencja odbywała się drogą elektroniczną i wynika z niej, że - 17 stycznia 2017 r. - Minister Finansów prowadzi działania mające na celu ustalenie danych spadkobierców S. S., w celu doręczenia im korespondencji, w szczególności zawiadomienia o prawach strony w postępowaniu, a także prosi stronę o przekazanie wszelkich informacji o następcach prawnych S. S., w tym o adresie do doręczeń. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że możliwości Prezydenta Miasta [...] wykonywania czynności poza granicami kraju, są co najwyżej takie same – a w ocenie Sądu mniejsze - jak możliwości Ministra Finansów w tym zakresie. Wobec faktu, że skarżący pozyskał i dostarczył organowi akt urodzenia i dane teleadresowe jednego ze spadkobierców, R. S., podobnych osiągnięć można wymagać również od organu. Wskazać należy, że zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej mają obowiązek działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 i § 3 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Wnosząc do organu administracji publicznej żądanie określonej treści, strona może domagać się rozstrzygnięcia o swoich prawach i obowiązkach na podstawie i w granicach zakreślonych obowiązującymi przepisami prawa, przy zachowaniu ogólnych zasad regulujących problematykę terminów załatwiania spraw administracyjnych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z przewlekłością postępowania organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ nie prowadzi faktycznie postępowania lub prowadzi je w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności z nieuzasadnionym opóźnieniem oraz czynności pozornych, które powodują, że formalnie organ nie jest bezczynny lub gdy podejmowane czynności nie mają istotnego znaczenia w sprawie. Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich przyczyn akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana - w sposób zawiniony lub też nie – przez organ. Przepis art. 149 p.p.s.a. zawiera normę, wedle której uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania polega nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania aktu w określonym terminie, ale także na rozstrzygnięciu, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce oraz czy nastąpiły z rażącym naruszeniem prawa. Analiza treści art. 149 § 2 p.p.s.a. i użytego tam wyrazu "jednocześnie" wskazuje, że uwzględnienie skargi może polegać na stwierdzeniu, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub nie mimo że istnieją podstawy do umorzenia postępowania z uwagi na wydanie aktu jeszcze przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2012 r, sygn. akt. II OSK 1360/12 w CBONSA, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2626/12, Lex nr. 1247155). Za rażące naruszenie przepisów można uznać ich oczywiste niezastosowanie lub zastosowanie nieprawidłowe, jak również rażącą długotrwałość prowadzenia postępowania, czy brak jakiejkolwiek aktywności organu (por.: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Po 60/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt II SAB/Gd 30/11 - dostępne w: cbois). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dopuścił się bezczynności, która miała charakter rażący. Podstawą takiej oceny jest okoliczność, że od dnia złożenia wniosku w dniu 9 grudnia 2016r, do dnia wniesienia skargi do sądu administracyjnego tj. do dnia 9 grudnia 2019r., upłynęły równo 3 lata. Pozbawienie strony możliwości ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy we wskazanym okresie stanowi o rażącym naruszeniu prawa do rozpoznania jej w rozsądnym terminie. Zgodzić się należy z zarzutem skargi, że problemy organizacyjne, wskazywane przez organ jako przyczyny zwłoki w rozpoznaniu sprawy, nie mogą stanowić podstawy do działania wbrew regulacjom dotyczącym terminów załatwiania sprawy. W niniejszej sprawie żądanie skarżącego dotyczące rozpoznania wniosku z dnia 9 grudnia 2016 r. znak: [...] o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania do udziałów następców prawnych B. i S. vel S. vel S. w nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych nie zostało uwzględnione przez Ministra Finansów wobec czego należało orzec w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do jego rozpoznania. Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1-3 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 4 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., wliczając do nich kwotę wpisu sądowego od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym. ----------------------- 6