III FSK 2322/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej N.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 173/20 w sprawie ze skargi N.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od N.M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 21 kwietnia 2020 r. I SA/Gd 173/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę N.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 16 grudnia 2019 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.: 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i uznanie, że w niniejszej sprawie nie ma do czynienia z nadmiernie uciążliwym środkiem egzekucyjnym nie uwzględniając całokształtu okoliczności sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: (1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; (2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia przepisów postepowania, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego. Podobnie przy naruszeniu przepisów postępowania należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., podniosła jedyny zarzut, a mianowicie, że wyrok został wydany z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. i uznanie, że w niniejszej sprawie nie ma do czynienia z nadmiernie uciążliwym środkiem egzekucyjnym, nie uwzględniając całokształtu okoliczności sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. nie jest przepisem prawa materialnego lecz przepisem postępowania. Stanowi on, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Z zacytowanej treści ewidentnie wynika, że po pierwsze wskazuje on na odpowiednią procedurę postępowania administracyjnego (egzekucyjnego), a po wtóre dotyczy stricte okoliczności faktycznych, których ustalenie może doprowadzić do odpowiedniej konstatacji – ustalenia o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Stwierdzone uchybienie skutkuje kolejnym, a mianowicie niewykazaniem, że naruszenie tego przepisu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że obowiązkiem kasatora jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny (zob. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., I FSK 1414/17). Z najdalej posuniętej ostrożności Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. (I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, ten postulat spełni. Powszechnie akceptowana jest teza, że "uciążliwość" w świetle art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia, prowadzonej działalności, czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu zobowiązanego. Ocena zarzutu podniesionego na tej podstawie prawnej, tj. tego, czy w danych okolicznościach uciążliwość ta wykracza poza określone ramy (sam fakt prowadzenia egzekucji wiąże się już bowiem z pewną dozą uciążliwości), musi uwzględniać brzmienie art. 7 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przy czym zastosowanie środka najmniej uciążliwego dla zobowiązanego będzie mogło mieć miejsce jedynie wówczas, gdy w ogóle istnieje wybór w tym zakresie. Co więcej, przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. Również zobowiązany może wskazać inny środek egzekucyjny, o mniejszej w jego odczuciu uciążliwości. W sprawie niniejszej taka okoliczność nie zachodzi albowiem zobowiązany takiego środka nie wskazał, jak również organ egzekucyjny innego środka egzekucyjnego nie znalazł, nie ma więc możliwości odstąpienia od prowadzenia egzekucji administracyjnej w ogóle. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie może bowiem prowadzić do wstrzymania egzekucji, a co najwyżej skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2018 r., I SA/Gd 1530/17). Twierdzenia przedstawione w skardze kasacyjnej, jak również na etapie postępowania administracyjnego, świadczą o tym, że skarżąca, wniesionym środkiem prawnym - wbrew jego charakterystyce - dąży do tego, by organ egzekucyjny zaprzestał podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych w sprawie, co oczywiście jest niemożliwe. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).