II SA/Ke 541/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2020 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 29 kwietnia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 29 kwietnia 2020 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Stąporkowa z dnia 30 stycznia 2020 r. znak: [...], orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na I. B., na okres od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. oraz umarzającą postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na I. B., na okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 31 maja 2018 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), zwanej dalej "u.ś.r." i przedstawiło następujący stan faktyczny sprawy. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Końskich z 8 maja 2017 r. I. B. został zaliczony do osób niepełnosprawnych, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność ta istnieje od urodzenia. Orzeczenie zostało wydane do dnia 31 maja 2018 r. i utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach orzeczeniem z dnia 20 czerwca 2017 r. Powyższe orzeczenie, jak i wyrok Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 29 listopada 2017 r. sygn. akt IV U 645/17 zostały zmienione wyrokiem Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. akt V Ua 21/18. Sąd drugiej instancji orzekł, że I. B. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. Nadto, orzeczeniem z dnia 2 lipca 2018 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Końskich zaliczył I. B. do osób niepełnosprawnych, wskazując, że niepełnosprawność istnieje u niego od 6-go roku życia. Orzeczenie to zostało uchylone przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach orzeczeniem z dnia 20 sierpnia 2018 r., w którym stwierdzono, że niepełnosprawność istnieje u wyżej wymienionego od niemowlęctwa. Orzeczenie to zostało wydane do dnia 31 sierpnia 2020 r. Mając na uwadze ostatnie orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kielcach, Burmistrz Stąporkowa decyzją z dnia 21 września 2018 r. znak: SR.5211.ŚP.16.2018 przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wnioskowanego na I. B. na okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. Jak wskazało Kolegium, skarżąca w dniu 29 listopada 2019 r. złożyła do organu pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna za okres od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r., a zatem za okres, którego dotyczy orzeczenie o niepełnosprawności zweryfikowanego ostatecznie przez Sąd Okręgowy w Kielcach wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 28 czerwca 2019 r. Odnosząc się do powyższego Kolegium wskazało na treść art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. oraz powołując się na wyrok Naczelnego Sąd Administracyjny z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 3075/18 wyjaśniło, że w świetle powyższych przepisów należy mieć na uwadze, że od orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności służy odwołanie do sądu powszechnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, co wynika z art. 6c ust. 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W takim przypadku to wyrok sądu powszechnego ostatecznie rozstrzyga w przedmiocie niepełnosprawności. Jednak, aby wyrok sądu powszechnego - w zakresie jego treści - wywoływał skutek wiążący w stosunku do stron danego postępowania, innych sądów i organów, musi posiadać walor prawomocności, o czym wprost stanowi art. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem zawarte w art. 24 ust. 2a u.ś.r. sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" - w przypadku, gdy stopień niepełnosprawności ustala sąd powszechny - należy rozumieć jako dzień uprawomocnienia się wyroku sądu. W konsekwencji trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Kolegium podkreśliło, że w niniejszej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach został wydany w dniu 28 czerwca 2019 r. i jest to jednocześnie data uprawomocnienia tego wyroku. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna skarżąca złożyła w dniu 29 listopada 2019 r., a zatem po upływie trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna za okres od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. Zdaniem Kolegium, w związku z tym, że przepisy nie dopuszczają przyznania prawa do świadczenie za okresy wcześniejsze od wyżej wskazanych, zaś skarżąca wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła po upływie terminu 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach, brak jest możliwości przyznania prawa do świadczenia za wnioskowany okres. Kolegium podkreśliło, że w świetle przywołanych wyżej przepisów, jak i stanowiska orzecznictwa, organ nie był uprawniony do przyznania świadczenia. Ustawodawca nie wprowadził w zakresie ustalenia terminu, od którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych żadnych wyjątków, ani zasady uznaniowości, w związku z tym nie mogą odnieść zamierzonego skutku argumenty o sytuacji materialnej skarżącej. Okoliczności te nie mają bowiem wpływu na termin, od którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych, jedyną i decydującą okolicznością w tym przedmiocie jest data złożenia wniosku, w tym wypadku w powiązaniu ze złożeniem wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Nadto Kolegium podkreśliło, że niedopuszczalnym było powtórne przyznanie prawa do świadczenia za miesiące: kwiecień 2017 r. i maj 2018 r., za które świadczenie to zostało już przyznane. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji zasadnie umorzył postępowanie za powyższy okres, czego skarżąca nie kwestionuje. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Kolegium wniosła M. B. podnosząc, że nie zdawała sobie sprawy z konieczności złożenia do Sądu Okręgowego w Kielcach wniosku o doręczenie odpisu wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r., gdyż we wcześniejszych sprawach sądowych, które toczyły się przez okres dwóch lat otrzymywała odpisy orzeczeń bez składania wniosku w tym zakresie. Skarżąca wyjaśniła, że po kilku miesiącach oczekiwania na odpis wyroku, podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu uzyskała informację, że należy złożyć wniosek o doręczenie odpisu tego wyroku. Jak wskazała, wniosek taki złożyła 31 października 2019 r. do Sądu Rejonowego w Kielcach, ponieważ akta sprawy znajdowały się już w sądzie pierwszej instancji. Skarżąca podniosła, że nie była świadoma, iż w okresie trzech miesięcy od dnia wydania wyroku należy doręczyć jego odpis do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Stąporkowie, aby otrzymać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Nadto skarżąca podniosła, że odmowa przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na syna na okres od 1 maja 2017 r. do 30 kwietnia 2018 r. jest dla niej krzywdząca, gdyż przez cały ten czas (jak i we wcześniejszym oraz późniejszym okresie - do chwili obecnej) nieprzerwanie sprawuje nad nim stałą opiekę. Wskazała, że nie może podjąć żadnej pracy, a ponoszone w tym czasie koszty utrzymania czteroosobowej rodziny i koszty leczenia oraz rehabilitacji były znaczne. Skarżąca wniosła o rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z uwzględnieniem składanych przez nią wyjaśnień, co do przyczyn złożenia wniosku w terminie będącym podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez organy obu instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w powyżej zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej na wstępie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 i ust. 1b tej ustawy. Spór dotyczy natomiast tego, czy świadczenie to przysługuje skarżącej za okres objęty wnioskiem. Jak wynika z akt sprawy, Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt V Ua 21/18 zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Kielcach z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt IV U 645/17 i poprzedzające go orzeczenie o niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 czerwca 2017 r. w ten sposób, że stwierdził, iż I. B. wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r. Wnioskiem z dnia 29 listopada 2019 r. skarżąca wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za wskazany wyżej okres. W świetle powyższych okoliczności, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo powołało regulację zawartą w art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. oraz trafnie wskazało, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Niewątpliwie odstępstwem od wyrażonej powyżej zasady jest przyznanie świadczenia zgodnie z art. 24 ust. 2a u.ś.r., stosownie do którego jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Sąd w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że po upływie powyższego terminu zainteresowany traci, przyznane mu przez ustawodawcę, prawo uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r. termin trzymiesięczny jest terminem materialnoprawnym, co oznacza, że uchybienie temu terminowi powoduje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym, a organy administracji publicznej nie mają możliwości przywrócenia uchybionego terminu (por.m.in. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 69/11, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 229/17, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak słusznie wskazało Kolegium, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt I OSK 3075/18, termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określony w art. 24 ust. 2a u.ś.r., biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Konsekwencją powyższego jest konieczność dostrzeżenia różnicy między datą wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, które to orzeczenia są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany, od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności wydanego przez sąd powszechny, a które to orzeczenia (wyroki), nie są z urzędu doręczane stronom (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/18 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach, którym Sąd stwierdził, że I. B. wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 maja 2018 r., został wydany w dniu 28 czerwca 2019 r. i z tym też dniem stał się prawomocny. Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu 29 listopada 2019 r., a więc po upływie pięciu miesięcy od daty uprawomocnienia się tego wyroku. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, prawidłowo zarówno Kolegium, jak i organ pierwszej instancji przyjęły, że złożenie wniosku nastąpiło z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Należy podkreślić, że przepisy u.ś.r. regulujące zasady i tryb przyznawania świadczeń mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że organy zobligowane są ściśle przestrzegać ustawowych regulacji, w tym również tych, które określają termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. Termin ten, jak już wyżej wskazano, jest terminem prawa materialnego i nie jest dopuszczalne orzeczenie o jego przywróceniu, bez względu na podaną przez skarżącą przyczynę jego uchybienia. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że Kolegium, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji zasadnie przyjęło, że w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z żądaniem skarżącej. Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że w zakresie swej kognicji sąd administracyjny zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia zaskarżonego rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Poza sporem jest, że skarżąca w okresie objętym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym synem, co uniemożliwiało jej podjęcie zatrudnienia. Należy jednak zauważyć, że zaskarżona decyzja nie ma charakteru uznaniowego, a w związku z tym podnoszone przez skarżącą kwestie dotyczące trudnej sytuacji życiowej i finansowej jej rodziny nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.