VIII SA/Wa 298/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. o nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. Syg. akt VIII SA/Wa 298/20 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2020 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2018 roku, poz. 2096 ze zm. dalej jako kpa) po rozpatrzeniu odwołania M. O. od decyzji z dnia [...] stycznia 2020 roku, nr [...] wydanej przez Prezydenta Miasta R., odmawiającej M. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad ojcem K. O.– utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna. Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 roku Prezydent Miasta R. odmówił M. O. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. O.. W uzasadnieniu decyzji jako powód odmowy wskazano okoliczność, że M. O. nie sprawuje opieki nad ojcem w taki sposób, aby było to przeszkodą w podjęciu przez nią zatrudnienia. Zdaniem organu ojciec skarżącej przebywa całodobowo w hostelu fundacji pełniącym rolę noclegowni dla osób bezdomnych, z innymi osobami oraz obsługą. Wnioskodawczyni spędza z ojcem od 5 do 6 godzin dziennie. Okoliczność ta wskazuje, iż sprawowana opieka nie ma charakteru stałego, a ustalony jej wymiar czasowy nie pozbawia jej możliwości zarobkowania, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy. Istotne znaczenie ma również fakt, iż M. O. nie pracuje od 2007 roku z powodu kłopotów zdrowotnych. Organ podniósł, iż przy rozpatrywaniu wniosku pominięto zapisy art. 17 ust.1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, syg. akt K 38/13 uznany został za niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji RP. Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożyła M. O.. Podnosiła, iż jako osoba najbliższa musi wykonywać wszystko za ojca bo on nie kontroluje niczego dookoła siebie. Jej intencją nie jest wyciąganie środków finansowych z pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. zważyło co następuje: Skarżąca w dniu 4 listopada 2019 roku złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. O. ur. [...], rozwiedzionym. Został on uznany od sierpnia 2018 roku za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji - orzeczeniem z dnia [...] października 2018 roku. Skarżąca ma 46 lat, jest panną, nie pracuje od 2007 roku z powodu problemów zdrowotnych. Do października 2019 roku miała orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a obecnie stopień niepełnosprawności lekki. Mieszka w R. wspólnie z matką. Ojciec skarżącej mieszka w hostelu fundacji mieszczącym się w R. przy ul. W. [...], pełniącym funkcje noclegowni dla osób bezdomnych. Skarżąca opłaca pobyt ojca i posiłki w tej placówce. Ojciec ma ustalone prawo do emerytury. Skarżąca przychodzi do ojca i spędza od pięciu do sześciu godzin dziennie. Ojciec jest po udarze z afazją, nie może samodzielnie funkcjonować, nie wychodzi z budynku, ma trudności z wysławianiem się, nie kojarzy faktów. Skarżąca chodzi z ojcem na wizyty lekarskie, pomaga ojcu w myciu pod prysznicem, podaje posiłki, leki, zajmuje się sprzątaniem miejsca, które użytkuje w pokoju, robi ojcu zakupy. Organ odwoławczy wskazał, iż zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych( DZ.U z 2020 roku, poz. 111 dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 17 ust.1 i 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami – konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie organu odwoławczego aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne osoba wnioskująca musi spełnić łącznie wszystkie warunki. Organ wskazywał, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad rodzicem, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku dzieci względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Nie powinno być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej. W ocenie organu odwoławczego trafnie oceniono, że zakres i wymiar czasowy sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem, nie wyklucza podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia. Charakter i zakres sprawowanej opieki został potwierdzony w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a także wskazany przez skarżąca w jej oświadczeniu z dnia 4 listopada 2019 roku. W ocenie organu załatwianie spraw urzędowych, bankowych, regulowanie opłat, odbieranie przesyłek pocztowych, załatwianie spraw w ZUS, konsultacje i kontrole lekarskie, uzyskiwanie i realizowanie recept, robienie prania i zakupów nie są czynnościami jakie skarżąca musi wykonywać codziennie i mogą być wykonywane w dowolnym czasie. Takie czynności nie kolidują z wykonywaniem pracy przez osobę pozostającą w zatrudnieniu lub wykonującą inną pracę zarobkową. Zdaniem organu opieka sprawowana przez skarżącą nie ma charakteru opieki stałej. Większość czasu w ciągu dnia, a także w nocy ojciec skarżącej pozostaje pod opieką osób zajmujących się obsługą noclegowni. Zakres i wymiar czasowy opieki zdaniem organu nie wskazuje na konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia bądź uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła M. O.. Zaskarżonej decyzji zarzucała: - błędne ustalenia faktyczne poprzez brak sprawdzenia okoliczności i możliwości przy zaspokajaniu potrzeb osób uprawnionych do opieki tj. jej ojca; - art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji; - art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa wolności obywatela przez instytucje państwowe do swobodnego nie utrudnianego życia. W związku z powyższym wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi podnosiła, iż organy w dostatecznym stopniu nie wyjaśniły charakteru sprawowanej przez nią opieki nad ojcem K. O.. Organy nie wzięły pod uwagę faktu, iż jej ojciec przebywa w noclegowni dla osób bezdomnych bez sprawowania opieki przez wyspecjalizowaną kadrę. Nadto poza uwagą organów pozostała kwestia, iż jej ojciec z dniem [...] października 2018 roku został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji po przebytym udarze. W tej sytuacji wymaga on załatwiania za niego wszystkich spraw niezbędnych do normalnego funkcjonowania. Do skargi załączyła oświadczenie z którego wynika, iż w hostelu dla bezdomnych gdzie przebywa jej ojciec nie ma żadnej obsługi osobistej, w tym medycznej i pielęgniarskiej i każdy przebywający załatwia wszelkie sprawy we własnym zakresie. Załączyła również kserokopie wyroku Sądu Rejonowego w R.– [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie o ustalenie stopnia niepełnosprawności K. O.. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2018 roku wynika, iż K. O. jest od sierpnia 2018 roku niezdolny do samodzielnej egzystencji. Warunku ,, stałej ‘’ opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny, lecz ma być to opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością , a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka( por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 roku, syg. akt III SA/Kr 1164/19). Zatem istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust.1 ustawy jest nie tylko trwałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić( por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 roku, syg. akt II SA/Rz 535/19. Nadto należy mieć na względzie cel regulacji zawartej w powołanym przepisie art. 17 ust.1 ustawy , a więc przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad osobami bliskimi niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W związku z tym wykładnia celowościowa przepisów ustawy będzie miała pierwszeństwo przed wykładnią językową. Takie stanowisko ma oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wskazywał, iż przepisy art. 17 ust.1 ustawy należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażanych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań( por. wyrok NSA z 23 października 2018 roku, syg. akt I OSK 2397/18). Należy też zauważyć, iż przepis art. 17 ust.1 ustawy nie uzależnia otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osoba nad którą sprawowana jest opieka, ani też sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę( por. wyrok NSA z 18 czerwca 2020 roku, syg. akt I OSK 270/20). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy uznać, iż stanowisko organu, że skoro skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem tylko przez 5 -6 godzin, to nie ma ona charakteru stałej opieki i tym samym ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej jest poglądem błędnym. Należy zauważyć, iż ojciec skarżącej jest osobą, która jest niesamodzielna i na stałe wymaga całkowitej opieki przy wykonywaniu jakichkolwiek czynności życiowych. Z przedstawionego zaświadczenia z hostelu wynika, iż nie zapewnia się tam pensjonariuszom obsługi osobistej, lekarskiej. Z załączonego wyroku Sądu wynika, iż ojciec skarżącej jest osobą niepełnosprawną na stałe z kodem [...], co zgodnie z § 32 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności( DZ.U z 2015 roku, poz. 1110) oznacza osobę chorą na chorobę psychiczną. W tych okolicznościach wskazywanie, iż skarżąca może podjąć pracę zarobkową, a w godzinach po swojej pracy zająć się ojcem nie znajduje racjonalnych podstaw. Fakt, iż M. O. nie pracuje zawodowo od 2007 roku nie może a priori przesadzać, iż jej działania są ukierunkowane na uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu. Organ ponownie rozpoznając sprawę powinien ponownie dokonać analizy przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, przy uwzględnieniu stanowiska zajętego przez sąd administracyjny w niniejszym uzasadnieniu. Organ winien ponownie przeanalizować zasady pobytu ojca skarżącej w hostelu, jego stan zdrowotny, potrzebę wykonywania czynności opiekuńczo – egzystencjalnych nad ojcem, czas który na to trzeba poświęcić i dopiero wtedy wskazać, czy możliwym jest połączenie opieki z regularną pracą zawodową skarżącej. Nadto z wyjaśnień skarżącej wynika, iż w miejscu zamieszkania sprawuje opiekę nad starszą matką. Z uwagi na powyższe biorąc pod uwagę przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.