II SA/Kr 367/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Joanna Tuszyńska SWSA Joanna Człowiekowska SWSA Agnieszka Nawara-Dubiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. N. i J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., znak [...] w przedmiocie nakazu podłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej skargę oddala. Wójt Gminy M. decyzją z dnia 7 grudnia 2020 r. znak: [...] nakazał J. N. i B. N. - właścicielom nieruchomości położonej przy ul. [...] w miejscowości M. wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu tej nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego od tej decyzji przez B. N. i J. N. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 stycznia 2021 r., znak [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano 5 ust. 7 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jednolity Dz.U. z 2020 r., poz. 1459) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o czystości i porządku w gminach "Właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych." Z kolei ust. 7 tego artykułu stanowi, że w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1-4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. W niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a organ I instancji ustalił, że nieruchomość położona w M. przy ul. [...] nie została przyłączona do sieci kanalizacyjnej. Ustalono, że nieczystości ciekłe są zbierane w zbiorniku bezodpływowym. Powyższa okoliczność jest niesporna. Również w odwołaniu przyznano, że nieruchomość nie jest przyłączona do kanalizacji, a na nieruchomości znajduje się zbiornik na nieczystości ciekłe. Sporne jest natomiast to, czy możliwe jest nałożenie obowiązku z sytuacji, gdy przyłącz kanalizacyjny, który należy poprowadzić po nieruchomości jest dla właścicieli nieruchomości inwestycją zbyt kosztowną. W odwołaniu wskazano na fragment przepisu, który mówi, że w wypadku, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona dopuszcza się wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy. Jak wynika z analizy przywołanego przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o czystości i porządku w gminach zwolnienie z obowiązku dokonania przyłączenia do istniejącej sieci kanalizacyjnej następuje jedynie w sytuacji, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Celem takiego uregulowania jest utrzymanie czystości i porządku w gminie. Gmina zaś ma obowiązek zapewnić mieszkańcom i właścicielom nieruchomości na jej terenie warunki niezbędne do realizacji tego celu. W niniejszej sprawie Gmina zapewniła właścicielom nieruchomości położonych przy ul. [...] możliwość usuwania nieczystości ciekłych poprzez podłączenie się do sieci kanalizacyjnej. Z zebranych dokumentów wynika, że było to w roku 2016. Istnieje też techniczna możliwość przyłączenia się do tej sieci, co z kolei wynika z pisma Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych w M. z 1 października 2020 r. Brak jest zatem przeszkód zarówno faktycznych jak i prawnych do przyłączenia działki należącej do B. N. i J. N. do sieci kanalizacyjnej. Zgłaszane przez odwołujących argumenty dotyczące trudności i konieczność poniesienia kosztów wykonania przyłączenia do kanalizacji nieruchomości nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ nie mają prawnego znaczenia. Obowiązek, o którym mowa w art. 5 ustawy ma charakter bezwzględny i jedynie wskazane wyżej okoliczności mogą z niego zwalniać. Dla przykładu jedynie Kolegium wskazuje również na stanowisko sądów administracyjnych wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 września 2019 r. sygn. II SA/Wr 256/19: "W świetle art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. jeżeli istnieje sieć kanalizacyjna w otoczeniu nieruchomości oraz istnieje techniczna możliwość przyłączenia nieruchomości do tej sieci, to istnieje obowiązek przyłączenia nieruchomości. Względy ekonomiczne i wysokość kosztów wykonania przyłącza z uwagi na jego długość, wynikającą z powierzchni nieruchomości i usytuowania budynku i miejsca wpięcia w znacznei odległości od sieci doprowadzonej jedynie do granicy nieruchomości, nie stanowią okoliczności, które mogłyby poważyć ten obowiązek. Kwestia technicznego wykonania przyłączenia ustalana jest bowiem w warunkach technicznych wydawanych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne" - publ. w CBOSA. W konsekwencji zatem zarzuty odwołania nie mogą spowodować uchylenia decyzji jako prawidłowej i należało utrzymać ja w mocy. W postanowieniu z 18 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze sprostowało oczywistą omyłkę w tej decyzji w zakresie adresu nieruchomości (ul. [...], a nie [...]) Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie B. N. i J. N., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1 i art. 107 § 3 ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego (zwanej dalej KPA) poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy. Na podstawie tych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że budynek położony przy ul. [...] w M. , usytuowany na działce ewidencyjnej nr [...], wyposażony w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych, został oddany do użytkowania na kilkanaście lat przed wejściem w życie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej u.u.c.p.g). Budynek położony jest poniżej drogi, którą stanowi działka nr [...]. Różnica poziomów pomiędzy powierzchnią drogi a powierzchnią gruntu w miejscu wyprowadzenia rury kanalizacyjnej z budynku wynosi około 3,5 m. Samo wyprowadzenie rury kanalizacyjnej z budynku znajduje się około 2,5-3 metrów poniżej poziomu gruntu (czyli około 6 - 6,5 metra poniżej poziomu drogi). Opisane powyżej usytuowanie wyprowadzenia rury kanalizacyjnej z budynku wyklucza tym samym zwykłe grawitacyjne podłączenie budynku do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Według wiedzy skarżących sieć kanalizacyjna położona w obrębie działki [...] (pomimo dużego spadku terenu) znajduje się tylko około 3 metrów poniżej poziomu drogi. Sudzienka sieci kanalizacyjnej została usytuowana prawie centralnie na wprost bramy wjazdowej na teren działki nr [...]. Teren działki [...] przylegający do działki nr [...] (drogi) z uwagi na to, że obejmuje wjazd na teren posesji został w znacznym stopniu zagospodarowany. Ze względu na duży spadek terenu i niebezpieczeństwo osunięcia ziemi wybudowano mury oporowe z kamienia na głębokim fundamencie oraz schody, a na całej powierzchni ułożono kostkę brukową na wzmocnionym podkładzie betonowym (umożliwiającą wjazd na teren posesji ciężkich samochodów ciężarowych wywożących nieczystości ciekłe, czy też dowożących drewno do kominka). Pod wjazdem usytuowane są rury doprowadzające wodę do budynku oraz przewody doprowadzające prąd. Stan zagospodarowania działki nr [...] pokazują załączone do odwołania złożonego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego fotografie (na fotografiach tyczka z białą chustą wskazuje miejsce wyprowadzenia rury kanalizacyjnej z budynku). Podłączenie budynku do istniejącej sieci kanalizacyjnej mogłoby nastąpić jedynie poprzez wybudowanie przydomowej przepompowni. Z uwagi na to, że teren działki [...], na którym należałoby przeprowadzić prace jest w znacznym stopniu zagospodarowany, prace wymagałyby wyburzenia, a następnie kosztownego odtworzenia elementów betonowych, kamiennych oraz kostki brukowej - koszt przekraczający około 80.000,00 zł. Do powyższych wydatków należy dodać jeszcze usunięcie dwukomorowego bezodpływowego zbiornika nieczystości ciekłych oraz zasypanie powstałego po usunięciu otworu w ziemi – koszt około 20.000,00 zł. Zdaniem skarżących są to wydatki całkowicie ekonomicznie nieuzasadnione. Decyzja wydana przez Wójta Gminy M. z dnia 07/12/2020 r, nakazująca wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu nieruchomości położonej przy ul. [...] w miejscowości M. do istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej została wydana bez uwzględnienia powyżej opisanych szczególnych warunków położenia i zagospodarownia naszej działki. Podkreślić należy, że wszystkie prace mające na celu zapobieganie osuwaniu się ziemi z uwagi na stosunkowo duży spadek terenu zostały wykonane kilkanaście lat wcześniej i pochłonęły dużo środków finansowych. Skarżący podkreślili, że nie są przeciwnikami przyłączenia się do sieci kanalizacyjnej, ale w obecnym jej przebiegu jest to przedsięwzięcie niewspółmiernie kosztowne, a wyburzanie solidnie wykonanych elementów z betonu i kamienia wydaje się przeczyć zdrowemu rozsądkowi. Wójt Gminy M. poza wydaniem decyzji nakazującej, niestety nie wskazał ewentualnych źródeł finansowania takiego przedsięwzięcia, czy też pomocy finansowej w tym zakresie, ani innych alternatywnych rozwiązań, a takowe istnieją. W niektórych gminach udzielana jest bezzwrotna dotacja na prace związane z budową przyłączy kanalizacyjnych. W Gminie M. brak jest takiej dotacji. W przypadku przyłącza grawitacyjnego do sieci kanalizacyjnej koszt ogranicza się tak naprawdę do zakopania kilku, kilkunastu czy nawet kilkudziesięciu metrów rur kanalizacyjnych. Jest to koszt stosunkowo niski. Na działce położonej poniżej nieruchomości skarżących, jej właściciel rozpoczął prace zmierzające do wytyczenia drogi i działek budowlanych. Prawdopodobnie w niedalekiej przyszłości również i tam zostanie poprowadzona sieć kanalizacyjna. W przypadku nieruchomości skarżących będzie zatem możliwe grawitacyjne podłączenie do niej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze całkowicie zignorowało wskazany przez skarżących wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 17.04.2014 r. II SA/Sz 1467/13 (LEX 1460313) z którego wynika, że art. 5 ust. 1 pkt 2 u.u.c.p.g. zwalnia z obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, gdy jest to technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnione, jednak okoliczności te, jako wyjątki od reguły, powinny być interpretowane ściśle, jako sytuacje szczególne, w razie których koszty przyłączenia byłyby niewspółmiernie wysokie. W przypadku skarżących właśnie taka szczególna sytuacja ma miejsce. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia dzisiejszego stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3). Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 maja 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tak określonych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych". Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że w przypadku wybudowania sieci kanalizacji właściciele nieruchomości (dotychczas korzystający ze zbiornika bezodpływowego) są zobowiązani do przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Jedynym wyjątkiem od tego obowiązku jest wyposażenie nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków. W niniejszej sprawie poza sporem pozostają ustalenia faktyczne dotyczące wybudowania sieci kanalizacyjnej m. in. na działce [...]. Przedsiębiorstwo Usług Komunalnych w M. potwierdziło, że istnieją techniczne możliwości podłączenia nieruchomości skarżących do sieci kanalizacji. Podłączenia takiego skarżący nie wykonali, korzystając w dalszym ciągu ze zbiornika bezodpływowego. Te okoliczności faktyczne są wystarczające – w świetle cytowanego wyżej art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach – do wydania decyzji nakazującej przyłączenie się do sieci kanalizacji. Rozumiejąc, że wykonanie zaskarżonej decyzji pociągnie za sobą znaczne koszty z uwagi na położenie działki skarżących, Sąd zgadza się ze stanowiskiem Kolegium, że okoliczności te pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności żaden przepis nie daje podstaw do "ważenia" kosztów i utrudnień dla właścicieli nieruchomości oraz korzyści wynikających z podłączenia do sieci kanalizacyjnej i rozstrzygania, które z tych wartości przeważa. Zatem niezależnie od kosztów i utrudnień skarżący zobowiązani są – w świetle obowiązujących przepisów - do przyłączenia nieruchomości do nowopowstałej sieci kanalizacji. W powołanym przez skarżących wyroku WSA w Szczecinie z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. II SA/Sz 1467/13 oddalono skargę na decyzję nakazującą przyłączenie do istniejącej sieci kanalizacyjnej, a twierdzenia skarżących, jakoby Sąd dopuścił w nim możliwość zwolnienia z obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej są wyrwane z kontekstu. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano: "Na aprobatę nie zasługuje również argumentacja skarżącego sprowadzająca się do wykazania utrudnień (nieuzasadnione koszty, zrywanie chodnika) związanych z wykonaniem przyłącza. W ocenie składu orzekającego niewątpliwie przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy zwalnia z obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, gdy jest to technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnione, jednak okoliczności te, jako wyjątki od reguły powinny być interpretowane ściśle, jako sytuacje szczególne, w razie których koszty przyłączenia byłyby niewspółmiernie wysokie. Okoliczności wskazane przez skarżącego są normalnymi utrudnieniami związanymi z koniecznością wykonania określonych robót budowlanych. Nadto ustawodawca nie uzależnił przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji od posiadania środków finansowych na ten cel". Z kolei NSA – oddalając skargę kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku – w sprawie sygn. II OSK 2276/14 (wyrok z 30 maja 2016 r.) stwierdził: "Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, żaden z przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie zwalnia z obowiązku przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, gdy jest to technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnione. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach odnosi się do przypadku, kiedy budowa sieci kanalizacyjnej (a nie przyłącza) jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona. Z przepisu tego wynika, że w takiej sytuacji zapewnienie porządku i czystości przez właściciela nieruchomości będzie spełnione poprzez wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Nie kwestionowanym jest, że w rozpoznawanej sprawie sieć kanalizacyjna została wybudowana. Zarzut braku przeprowadzenia dowodów na okoliczność braku uzasadnienia ekonomicznego wybudowania przyłącza jest więc nieuzasadniony". Sąd całkowicie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione w cytowanym wyroku i stwierdza, że zarzuty skarżących nie mogą odnieść skutku. Z powyższych względów skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu – na podstawie art. 151 p.p.s.a.