I FZ 68/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 lutego 2021 r. sygn. akt I SPP/Op 71/20 odrzucające sprzeciw D. [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 31 grudnia 2020 r., sygn. akt I SPP/Op 71/20, w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt I SPP/Op 71/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił sprzeciw D. [...] sp. z o. o. sp. k. z siedzibą w G. (dalej: "Spółka", "Skarżąca") na postanowienie starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 31 grudnia 2020 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wymienionego orzeczenia z dnia 17 lutego 2021 r. wynika, że odpis postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy został doręczony pełnomocnikowi Skarżącej na podany przez niego adres elektroniczny i pod tym adresem został odebrany przez pełnomocnika w dniu 18 stycznia 2021 r. Pismem z dnia 20 stycznia 2021 r. pełnomocnik Spółki wniósł za pośrednictwem platformy e-PUAP sprzeciw na w/w postanowienie referendarskie. Podpisem elektronicznym zostało opatrzone jedynie pismo przewodnie przesłane przez pełnomocnika, natomiast sam sprzeciw (z uzasadnieniem), będący załącznikiem do pisma – podpisany nie został. W oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Spółka została wezwana do uzupełnienia sprzeciwu z dnia 20 stycznia 2021 r. w terminie 7 dni pod rygorem jego odrzucenia, poprzez nadesłanie egzemplarza sprzeciwu prawidłowo podpisanego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym, zgodnie z art. 46 § 2a w zw. z § 2b p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Doręczenie powyższego wezwania pełnomocnikowi nastąpiło 29 stycznia 2021 r., a 7-dniowy termin wyznaczony do uzupełnienia braku sprzeciwu upływał z dniem 5 lutego 2021 r. W dniu 10 lutego 2021 r. (data stempla pocztowego na kopercie) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przesłał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu (pocztową przesyłką poleconą) mylnie przesłane pismo pełnomocnika Spółki będące uzupełnieniem braków formalnych sprzeciwu, nadane przez stronę w placówce pocztowej w S. w dniu 4 lutego 2021 r. Według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w zaistniałej sytuacji należało przyjąć, że jeśli pismo wniesione zostało do niewłaściwego sądu lub organu, decydująca dla zachowania terminu jest data przekazania pisma przez niewłaściwy sąd lub organ, a ponieważ data ta przypadała na dzień 10 lutego 2021 r., uznać należało, że strona w wyznaczonym terminie nie uzupełniła braku sprzeciwu, co nakazywało jego odrzucenie na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła za pośrednictwem pełnomocnika zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie: art. 46 § 1 pkt 4 i § 2a oraz § 2b p.p.s.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów i uznanie, że wniesiony sprzeciw nie został podpisany podpisem elektronicznym; art. 295 § 2 p.p.s.a poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i uznanie, że złożony sprzeciw został złożony po terminie i posiadał braki formalne, których wnoszący nie uzupełnił; § 8 ust. 3 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 180) poprzez ich niezastosowanie. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., to jest wydanego na posiedzeniu niejawnym postanowienia o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Natomiast według art. 259 § 2 p.p.s.a., sprzeciw wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, a także sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, niezawierający uzasadnienia, sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Trzeba także odnotować, że pismo procesowe strony winno odpowiadać określonym wymogom, ażeby wywarło skutek w postępowaniu sądowym. Z przepisów art. 46 § 1 pkt 4 oraz § 2a i § 2b p.p.s.a. wynika, że każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, natomiast jeśli pismo strony jest wnoszone w formie dokumentu elektronicznego, powinno ponadto zawierać adres elektroniczny oraz zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Zasady podpisywania przewidziane w § 2a dotyczą także załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego. W przedmiotowej sprawie strona wniosła sprzeciw drogą elektroniczną, przy czym sprzeciw (wraz z uzasadnieniem) stanowił załącznik do pisma przewodniego opatrzonego tytułem "Sprzeciw" i zawierającego jedynie informację odnośnie kierowania do pełnomocnika korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Wskazany załącznik (sprzeciw wraz z uzasadnieniem) nie został podpisany, stąd prawidłowe było działanie Przewodniczącego, który wezwał stronę do uzupełnienia braku podpisu załącznika (sprzeciwu). W wyznaczonym terminie strona nie uzupełniała rzeczonego braku. Trzeba przypomnieć, że w sytuacji wnoszenia pisma w formie dokumentu elektronicznego, przepisy art. 46 § 2a oraz § 2b p.p.s.a. jednoznacznie formułują wymaganie, ażeby opatrzone podpisem elektronicznym zostały zarówno wnoszone pismo (w tej sprawie nazywane przewodnim), jak i załączniki do pisma. Tymczasem złożony przez pełnomocnika sprzeciw (z uzasadnieniem) nie został podpisany, jak również braku podpisu Spółka nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. W tym miejscu odwołać się należy do licznego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zostało zajęte stanowisko, że opatrzenie pisma przewodniego podpisem elektronicznym nie skutkuje podpisaniem całego dokumentu elektronicznego, w tym skargi bądź sprzeciwu, stanowiących załącznik do dokumentu. Brak technicznej możliwości podpisania załącznika z poziomu ePUAP nie wyklucza możliwości podpisania takiego dokumentu w innym miejscu, a następnie dołączenie go do korespondencji, ażeby uczynić zadość wymogom określonym w art. 46 § 2a i § 2b p.p.s.a. (postanowienia NSA: z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt I OZ 814/20, z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 884/20, z dnia 26 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 937/20, I OZ 938/20, I OZ 939/20, I OZ 940/20 i I OZ 987/20, z dnia 9 grudnia 2020 r., sygn. akt I OZ 1031/20, I OZ 1032/20, I OZ 1033/20 oraz I OZ 1034/20, z dnia 11 grudnia 2020 r. sygn. akt I OZ 1000/20, I OZ 1003/20, I OZ 1014/20, I OZ 1015/20 i I OZ 1022/20, z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OZ 1061/20 i I OZ 1062/20, z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt III OZ 19/21, z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GZ 99/21, a także z dnia 2 czerwca 2021 r,., sygn. akt I GZ 151/21). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie stanowisko to podziela. W przywołanych orzeczeniach zauważa się, że jakkolwiek platforma ePUAP nie pozwala technicznie na podpisywanie załączników do wysyłanej korespondencji, to w celu ich podpisania możliwe jest skorzystanie z zewnętrznego narzędzia (tzw. Podpisywarka), do którego odwołuje się sam ePUAP. Mianowicie użytkownik przed zalogowaniem otrzymuje informację: czy chce zalogować się na swoje konto, czy też podpisać plik. W sensie informatycznym ePUAP posługuje się określonym formatem pisma (pismo ogólne – w realiach niniejszej sprawy odpowiednik pisma przewodniego). Użytkownik może w takim piśmie zawrzeć swoje stanowisko i z poziomu ePUAP podpisać to pismo podpisem zaufanym czy podpisem kwalifikowanym. W przypadku dodania do tego pisma załącznika, z poziomu platformy ePUAP nie da się tego załącznika podpisać – należy wcześniej skorzystać ze wskazanego rozwiązania, czyli Podpisywarki. Z uwagi na zaznaczone uwarunkowanie związane z wykorzystaniem platformy ePUAP ustawodawca w art. 46 § 2b p.p.s.a. nałożył obowiązek podpisywania załączników. Zaakcentować należy, że przepisy art. 46 p.p.s.a. rozróżniają podpisywanie dwóch elementów korespondencji elektronicznej: podpisywanie pisma wnoszonego w formie dokumentu elektronicznego (§ 2a) oraz podpisywanie załączników wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego (§ 2b), których dotyczą zasady podpisywania przewidziane w art. 46 § 2a p.p.s.a. Ponadto trzeba wskazać, że Spółka wnosząc sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego miała sposobność zawrzeć treść swojego żądania w piśmie ogólnym (tzw. przewodnim), nie zaś w postaci dołączonego do pisma osobnego pliku. W sumie więc zarzut naruszenia art. 46 § 1 pkt 4 i § 2a oraz § 2b p.p.s.a. okazał się bezzasadny. Nie miała racji Spółka wskazując na naruszenie art. 295 § 2 p.p.s.a. Poza sporem pozostaje okoliczność, że pełnomocnik błędnie zaadresował przesyłkę zawierająca podpisany odręcznie sprzeciw, kierując ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Tymczasem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, na który powołał się Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji wniesienia pisma, dla którego ustalony został termin, do niewłaściwego sądu administracyjnego (bądź organu), datą wniesienia pisma jest data jego przekazania (nadania) przez niewłaściwy sąd (lub organ) do sądu właściwego (zob. postanowienia NSA: z dnia 25 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 536/10, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 59/15, z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt II FZ 718/18). Z uwzględnieniem daty doręczenia wezwania do uzupełnienia braku sprzeciwu, wyznaczony termin upływał z dniem 5 lutego 2021 r., podczas gdy przesyłka zawierająca podpisany sprzeciw została nadana przez WSA we Wrocławiu w dniu 10 lutego 2021 r., czyli już po upływie wyznaczonego 7-dniowego terminu. W efekcie więc zasadnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, że Spółka nie uzupełniła braku w wyznaczonym terminie. Oczekiwanego przez Skarżącą skutku nie mógł zapewnić zarzut naruszenia wskazanych w zażaleniu przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych, albowiem nie dotyczą one warunków, jakie powinno spełniać pismo procesowe w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co uregulowane jest w przepisach p.p.s.a. Ze wskazanych powyżej przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.