II SAB/Go 106/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi P.K. na bezczynność Dyrektora Gminnego Domu Kultury w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Dyrektora Gminnego Domu Kultury do rozpoznania wniosku z dnia [...] r., II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, III. zasądza od Dyrektora Gminnego Domu Kultury na rzecz skarżącego P.K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. P.K. w dniu 23 grudnia 2020 r. przesłał do Gminnego Dom Kultury (dalej jako GDK) mail na adres [...], w którym zwrócił się o podanie informacji czy w związku z nadejściem Bożego Narodzenia osoby niższego personelu (sprzątacze, konserwatorzy) zatrudnione w jednostce otrzymały na jakiejkolwiek podstawie dodatki, a jeśli tak, ile osób i w jakiej wysokości każda z nich. W dniu 6 maja 2021 r. P.K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. ze skargą na bezczynność Dyrektora GDK, domagając się zobowiązania organu do udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem z dnia [...] grudnia 2020 r. oraz zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu tego pisma skarżący wskazał, iż nie doczekał się odpowiedzi na opisany na wstępie wniosek, który zawierał żądanie udostępnienia informacji prostej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wiadomość mailowa skarżącego wpłynęła o godz. 15.45, w przeddzień Wigilii Bożego Narodzenia, w czasie, gdy w GDK nie było nikogo, kto mógłby ją odczytać. Z uwagi na ograniczenie aktywności GDK w dniu 24 grudnia 2020 r. i następujące po tym dniu święta Bożego Narodzenia, możliwość odczytania korespondencji mailowej zaistniała dopiero po kilku dniach - w poniedziałek 28 grudnia 2020 r., kiedy - z oczywistych względów - skrzynka mailowa była wypełniona nieodczytaną korespondencją z kilku dni (w tym życzeniami świątecznymi itp.). Zrozumiałym jest zatem, że organ przeoczył korespondencję mailową z prywatnego adresu, zatytułowaną "informacja o dodatkach", nie powołującą się w żadnym razie na regulacje ustawy o dostępie do informacji publicznej. W ocenie organu przedmiotowy wniosek o udzielenie informacji publicznej stanowi przejaw nadużycia prawa do informacji publicznej. Trudno bowiem oprzeć się wrażeniu, że rzeczony wniosek nie został złożony ze względu na realną potrzebę pozyskania informacji publicznej, w kontekście celów realizowanych przez ustawę. Świadczy o tym cały szereg okoliczności. Po pierwsze, wniosek o informację złożony został przez osobę zamieszkałą w województwie [...], która - jak się zdaje - nie ma żadnych związków z Gminą. Po drugie, wniosek został zatytułowany i sporządzony w sposób, który sugeruje brak rzeczywistej woli pozyskania informacji (enigmatyczny tytuł informacji, lakoniczne zapytanie, brak odwołania do unormowań ustawy o dostępie do informacji publicznej, choć obecnie w skardze strona obszernie ją przytacza i wykłada przedmiot informacji, który trudno powiązać z realizacją celów ustawy o dostępie informacji publicznej, zważywszy kto i do kogo zwraca się o informację). Również sam termin wysłania zapytania – zdaniem organu - wydaje się nieprzypadkowy i wskazuje na swoistą "pułapkę" zastawioną na organ (informacja wysłana w przeddzień Wigilii Bożego Narodzenia, przed 16.00, faktycznie możliwa do odczytania już po świętach w dniu 28 grudnia 2020 r.). Zwrócono również uwagę na fakt, że wniosek o udzielenie informacji sporządzony jest w sposób wskazujący, iż mamy do czynienia z korespondencją seryjną (wniosek nie zawiera żadnego nawiązania do GDK i może być zaadresowany do każdego podmiotu publicznego w Polsce). Również sama skarga i jej uzasadnienie zdają się mieć charakter seryjny (nieliczne fragmenty indywidualizujące sprawę). Do odpowiedzi na skargę organ załączył wydruk maila z dnia [...] maja 2021 r. skierowanego do skarżącego, w którym udzielił odpowiedzi na wniosek z dnia [...] grudnia 2020 r., informując, iż pracownicy nie otrzymali dodatków z tytułu świąt Bożego Narodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – określanej dalej jako p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, wydawanej w indywidualnych sprawach. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Skarga w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności Dyrektora GDK w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z [...] grudnia 2020 r., opisanego na wstępie. Tryb i zasady rozpoznawania tego rodzaju wniosków określa ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2176, powoływana dalej jako u.d.i.p.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że skarga na bezczynność w zakresie udzielenia informacji publicznej jest dopuszczalna bez uprzedniego wzywania do usunięcia naruszenia prawa, aktualnie ponaglenia (por. wyroki NSA: z 21 lipca 2011 r., I OSK 678/11, z 24 maja 2006 r., I OSK 601/05, z 3 kwietnia 2014 r., I OSK 2603/13). Dla oceny, czy organ pozostaje w bezczynności w zakresie udzielenia informacji publicznej, czego dotyczy niniejsze postępowanie, istotne znaczenie ma ustalenie, iż dysponuje on informacją, która jest informacją publiczną w rozumieniu art. 6 u.d.i.p. oraz że jest on podmiotem zobowiązanym do udostępnienia tej informacji, przy czym, stosownie do treści art. 4 ust. 3 u.d.i.p., podmioty określone w ust. 1 i 2 tego artykułu są zobowiązane do udzielenia informacji, jeśli są w jej posiadaniu. W dalszej kolejności ustaleniu podlega, czy organ udostępnił żądaną informację (lub podjął inne ustawą określone czynności) we wskazanym ustawą terminie (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.). Nie ulega wątpliwości, że Dyrektor GDK jako organ jednostki organizacyjnej Gminy [...], realizujący zadania tej gminy wskazane w art. 7 pkt 9 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst. jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 713), stanowi podmiot zobowiązany do udostępniania informacji publicznych stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p. Zgodnie bowiem z tym przepisem obowiązane do udostępniania informacji publicznej są podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności podmioty reprezentujące państwowe osoby prawne albo osoby prawne samorządu terytorialnego oraz podmioty reprezentujące inne państwowe jednostki organizacyjne albo jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego. Analizując wniosek skarżącego z punktu widzenia przedmiotowego należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną. Tę ogólną definicję doprecyzowuje art. 6 ust. 1 u.d.i.p., który wymienia rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje o charakterze informacji publicznych, czyniąc to w sposób otwarty, czemu służy zwrot "w szczególności". Doktryna oraz orzecznictwo sądowe, w oparciu o ogólną formułę u.d.i.p., a także konstytucyjną konstrukcję prawa do informacji zawartą w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, przyjmuje szerokie rozumienie pojęcia "informacja publiczna". Za taką uznaje się wszelkie informacje wytworzone przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które wykonują funkcje publiczne lub gospodarują mieniem publicznym (komunalnym bądź Skarbu Państwa), jak również informacje odnoszące się do wspomnianych władz, osób i innych podmiotów, niezależnie od tego, przez kogo zostały wytworzone (por. wyrok NSA z 30 października 2002 r., II SA 181/02 wyrok NSA z 20 października 2002 r., II SA 1956/02 oraz wyrok NSA z 30 października 2002 r., SA 2036-2037/02, M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Toruń 2002, s. 28). Niewątpliwie żądane we wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r. informacje dotyczące wydatkowania środków publicznych przez jednostkę samorządu terytorialnego na wynagrodzenia pracowników, stanowią informację dotyczącą majątku tej jednostki, a w konsekwencji również informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c) u.d.i.p. W tych ramach można żądać szczegółowych danych dotyczących wydatkowania środków publicznych na wynagrodzenia konkretnej grupy pracowników zatrudnionych na określonym stanowisku, w tym nawet w stosunku do pracownika, który jako jedyny zajmuje określone stanowisko w ramach struktury organizacyjnej podmiotu publicznego. Dla uznania takich danych za informację publiczną nie ma znaczenia to, czy dotyczą one pracownika zatrudnionego na stanowisku pomocniczym związanym jedynie z obsługą urzędu, czy osoby pełniącej funkcję publiczną oraz to, czy żądana informacja pozostaje w związku z pełnieniem tej funkcji. Ma to bowiem znaczenie wyłącznie dla zakresu ochrony wynikającej z art. 5 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyroki NSA z 18 lutego 2015 r., I OSK 695/14 i I OSK 796/14 oraz z 5 grudnia 2019 r., I OSK 1783/18). Mając na uwadze, że postępowanie w przedmiocie udzielenia informacji publicznej jest postępowaniem odformalizowanym stwierdzić należy, że nie jest wymagane, by podmiot żądający udostępnienia informacji publicznej musiał wskazywać w swoim wniosku, iż żąda udostępnienia takiej informacji w trybie u.d.i.p. Tym samym kwestią decydującą o rozpoznaniu wniosku jest ustalenie, po pierwsze, czy podmiot, do którego zwrócono się z wnioskiem o udostępnienie informacji, jest podmiotem wymienionym w art. 4 ust. 1-3 u.d.i.p. (co nie budzi wątpliwości w kontrolowanej sprawie w świetle powyższych rozważań), po drugie, czy z wniosku wynika w sposób wystarczający, co jest jego przedmiotem. To przedmiot zapytania, wniosku decyduje o tym, czy w danej sprawie znajdzie zastosowanie u.d.i.p. O ile więc przedmiotem wniosku jest informacja publiczna – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - to organ administracyjny lub też inny podmiot zobowiązany do jego załatwienia winien rozpoznać go w trybie uregulowanym przepisami u.d.i.p. Tezy tej nie zmienia także okoliczność, że wnioskodawca w swoim wniosku nie wskazał podstawy prawnej żądania (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 września 2016 r., IV SAB/Gl 56/16, wyrok WSA w Białymstoku z 19 czerwca 2019 r., II SAB/Bk 33/19) Na gruncie u.d.i.p. przez bezczynność organu należy rozumieć sytuację, w której organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje. W sytuacji, gdy wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną, organ ma bowiem obowiązek: 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej, co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem (art. 13 ust.1 u.d.i.p.), 2) wydać, na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie lub 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji. W kontrolowanej sprawie Dyrektor GDK do dnia złożenia skargi nie udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego, tym samym wraz z upływem terminu wskazanego w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. popadł w bezczynność, która została usunięta dopiero w dniu [...] maja 2021 r., kiedy to przesłano skarżącemu odpowiedź na jego mail. W orzecznictwie trafnie podkreśla się, iż podmioty zobowiązane do udzielania informacji publicznej winny tak organizować obsługę techniczną poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienie NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15; postanowienie NSA z 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r., I OZ 1414/15; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania czy też nieodczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15). Zadaniem organu jest bieżące nadzorowanie i selekcjonowanie napływającej korespondencji, w tym także poczty elektronicznej. Stąd też tłumaczenia organu zawarte w odpowiedzi na skargę, wskazujące na okres świąteczny, dużą ilość wiadomości w skrzynce mailowej oraz przeoczenie maila skarżącego, nie mogą w żaden sposób go usprawiedliwiać w stopniu uzasadniającym oddalenie skargi na bezczynność. Odnosząc się do zarzutu nadużycia prawa do informacji publicznej to należy podkreślić, iż rzeczywiście zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie wskazuje się na możliwość stosowania konstrukcji nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej, które definiowane jest jako próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów (por. J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej [w:] J. Góral, R. Hauser i J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, W-wa, 2005r. s.146–147; wyrok NSA z 16 października 2015 r., I OSK 1992/14; wyrok NSA z 23 listopada 2016 r., I OSK 1601/15; wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., I OSK 2642/16). Przy czym odwoływanie się do tej konstrukcji możliwe jest jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w skrajnych przypadkach, gdy można to w sposób niebudzący wątpliwości stwierdzić, a nie gdy wynika to z subiektywnych ocen organu, jak w kontrolowanej sprawie, mających na celu obrócić powyższe rozumienie nadużycia prawa do dostępu do informacji publicznej, w sposób najbardziej dla niego korzystny w celu usprawiedliwienia swej bezczynności. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że organ nie załatwił wniosku strony. Dodatkowo okoliczności przedmiotowej sprawy nie wskazują na to, aby organ miał problemy uniemożliwiające rozpatrzenie wniosku w terminie. Dopiero istnienie tego rodzaju okoliczności, w połączeniu ze skonstatowaniem realizacji przez wnioskodawcę innego celu aniżeli troska o dobro publiczne, mogłyby usprawiedliwiać zastosowanie konstrukcji nadużycia prawa do informacji publicznej (por. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., I OSK 1917/18). Trzeba bowiem pamiętać, iż prawo do udostępnienia informacji publicznej zagwarantowanego jej konstytucyjnie (art. 61 Konstytucji RP) i ustawowo (art. 2 ust. 1 i 2 u.d.i.p.) bez konieczności wykazywania swojego interesu prawnego czy faktycznego, bądź interesu publicznego i ewentualnych intencji związanych ze złożeniem wniosku. Celem konstytucyjnego zagwarantowania obywatelom dostępu do informacji o działaniach organów władzy publicznej jest zapewnienie transparentności w działaniach tychże organów (lub innych podmiotów zobowiązanych), w szczególności wiążących się z wydatkowaniem środków publicznych. Prawo dostępu do informacji publicznej ma charakter powszechny, bowiem jest przyznane każdemu (art. 2 ust. 1 u.d.i.p.). Nie wymaga się zatem od osoby wykonującej to prawo wykazania interesu prawnego lub faktycznego za wyjątkiem sytuacji, gdy informacja publiczna jest informacją przetworzoną, a w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z takim rodzajem informacji. Stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w dniu wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec udzielenia odpowiedzi zgodnej z treścią wniosku skarżącej już po wniesieniu skargi, odpadła przesłanka wydania przez Sąd orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec powyższego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] grudnia 2020 r. (pkt I wyroku). Udostępnienie informacji publicznej po wniesieniu skargi, a przed jej rozpoznaniem, nie zwalnia sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi (por. postanowienie NSA z 26 lipca 2012 r., II OSK 1360/12; wyrok NSA z 15 stycznia 2013 r., II OSK 2390/12). W związku z powyższym Sąd – na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – ustalił, iż organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie Sąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1 a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, LEX nr 1218894). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zważyć bowiem należy, iż natychmiast po złożeniu skargi organ udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego. Nie bez znaczenia było również to, iż mamy do czynienia z małą jednostką. Zaniechanie organu nie było celowym działaniem, nie nosiło cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych przez u.d.i.p. Z tych samych powodów Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. Powyższe środki mają charakter fakultatywny, a wobec postawy organu, który udostępnił informację publiczną zastosowanie wobec niego dolegliwości pieniężnej nie jest uzasadnione. Jako, że skarga została uwzględniona Sąd – na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. - zasądził od organu na rzecz skarżącego poniesione przez niego koszty postępowania, które sprowadzają się do: - wpisu od skargi uiszczonego w wysokości 100 zł, wynikającej z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz. U z 2021 r., poz. 535); - wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 480 zł, ustalonego zgodnie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265), - opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.