IV SA/Wr 542/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi A W-Ż. na decyzję Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu we W. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 22 lipca 2020 r. A W-Ż. złożyła do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. Śląskich wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką J.Ż. Do wniosku strona załączyła orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2018 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T., zaliczające J.Ż. do osób niepełnosprawnych wraz ze wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; utrzymujące je w mocy orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2019 r. Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...]; wyrok Sądu Rejonowego dla W. we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2020 r. sygn. akt [...], zmieniający powyższe orzeczenia i orzekający, że J. Ż. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; świadectwo pracy z dnia 20 lipca 2020 r., potwierdzające zatrudnienie w okresie od 13 lutego 2006 r. do 13 lipca 2020 r. oraz korzystanie z urlopu wychowawczego w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Burmistrz O. przyznał wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką w okresie od 14 lipca 2020 r. do 15 czerwca 2021 r. oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 14 lipca 2020 r. do 15 czerwca 2021 r., wskazując że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania tych świadczeń. W odwołaniu strona wniosła o zmianę decyzji organu pierwszej instancji w zakresie daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznanie go także za okres od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22, art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 5 k.c. oraz art. 7a k.p.a. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. przebywała na bezpłatnym urlopie wychowawczym, udzielonym na niepełnosprawne dziecko. Nie rozwiązała wówczas stosunku pracy z uwagi na posiadanie ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, mając na uwadze definicję zatrudnienia i innej pracy zarobkowej z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny osoba, która z tego powodu rozwiązuje stosunek pracy. Fakt korzystania przez stronę z urlopu wychowawczego wyklucza możliwość uznania, że przed dniem 13 lipca 2020 r. strona zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Okres korzystania z urlopu wychowawczego jest bowiem okresem pozostawania w zatrudnieniu. Urlop wychowawczy jest uprawnieniem ze stosunku pracy, które może być realizowane tylko w czasie jego trwania. Poza tym urlop wychowawczy nie jest uprawnieniem rodzicielskim, które w swej istocie ma na celu wsparcie pracowników wychowujących dzieci niepełnosprawne, lecz uprawnieniem, którego celem jest umożliwienie pracownikowi sprawowania osobistej opieki nad małym dzieckiem (art. 186 § 1 k.p.). Fakt niepełnosprawności dziecka wpływa wyłącznie na wymiar urlopu (art. 186 § 3 k.p.). Nadto w okresie korzystania z urlopu wychowawczego pracownik ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (art. 1862 k.p.). Może też skorzystać z innej formy sprawowania opieki i wychowywania dziecka, tj. ma możliwość złożenia wiążącego pracodawcę wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy (art. 1867 k.p.), a także ubiegania się o świadczenie pracy w formie telepracy. Tym samym, z uwagi na istotę urlopu wychowawczego oraz zasady korzystania z niego nie sposób przyjąć, że osoba wnioskująca o taki urlop czy też korzystająca z niego rezygnuje z zatrudnienia, a więc nie ma ani zamiaru ani perspektyw bycia aktywną zarobkowo. Wniosek ten potwierdzają również przepisy art. 3 pkt 23 lit. a i lit. c ustawy, z których wynika, że uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego nie jest równoznaczne z utratą zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie decyzji SKO i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22, art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 5 k.c., art. 18 Konstytucji RP oraz art. 7a k.p.a. Skarżąca wyjaśniła, że przebywała na urlopie wychowawczym udzielanym tylko rodzicom dzieci, legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jest to specjalny urlop, który ma pomóc rodzicom w opiece nad niepełnosprawnym dzieckiem. Skarżąca nie rozwiązała wtedy stosunku pracy, bo miałoby to negatywne skutki również dla dziecka (brak ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego). Matka dziecka nie może być zmuszana do rezygnacji z podlegającego szczególnej ochronie prawnej urlopu wychowawczego, którego sam pracodawca nie może rozwiązać, zwłaszcza jeżeli nie można przewidzieć ostatecznej decyzji Sądu, orzekającego w sprawie niepełnosprawności dziecka. Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego jest osobą, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zwróciła uwagę, że ze względu na wadliwe orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, nie ze swojej winy, nie mogła wcześniej złożyć wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ani też zrezygnować z pracy. Obecnie, próbuje się zabrać jej córce środki – wyrównanie świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały jej przyznane prawomocny wyrokiem sądu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa, w stopniu dającym podstawę do ich uchylenia. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, przyznająca świadczenie pielęgnacyjne skarżącej w związku ze sprawowaniem opieki nad córką, przy czym zagadnieniem spornym nie jest już przysługiwanie skarżącej prawa do tego świadczenia, lecz ustalenie okresu przysługiwania świadczenie z uwagi na przebywanie skarżącej na urlopie wychowawczym w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). Nie jest w sprawie sporne, że skarżąca złożyła wniosek w terminie przewidzianym w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Po uprawomocnieniu się wyroku Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] czerwca 2020 r. sygn. akt [...], zmieniającego orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2018 r. i [...] stycznia 2019 r. i orzekającego, że córka skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, skarżąca niezwłocznie w dniu 22 lipca 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże zdaniem organów orzekających w sprawie świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane skarżącej dopiero od dnia 14 lipca 2020 r., ponieważ w okresie od 24 grudnia 2018 r. do 13 lipca 2020 r. skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego, a więc nie zrezygnowała z zatrudnienia. Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r jedną z przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Definicja zatrudnienia została zamieszczona w art. 3 pkt 22 u.ś.r., zgodnie z którym zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową jest wykonywanie pracy na podstawie m. in. stosunku pracy. Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego oznacza utratę dochodu (art. 3 pkt 23 lit. a u.ś.r.), a zakończenie urlopu wychowawczego oznacza uzyskanie dochodu (art. 3 pkt 24 lit. a u.ś.r.). Należy zauważyć, że pracownik przebywający na urlopie wychowawczym, pomimo formalnego pozostawania w stosunku pracy, co do zasady nie wykonuje pracy i nie osiąga dochodu z tytułu zatrudnienia. Z woli ustawodawcy, korzystanie z urlopu wychowawczego jest zatem równoznaczne z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia Dodatkowo na spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia przez osobę korzystającą z urlopu wychowawczego wskazuje fakt, że pracownik przebywający na urlopie wychowawczym nie jest pozbawiony możliwości wykonywania pracy. Stosownie do art. 1862 § 1 Kodeksu pracy w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Natomiast w myśl art. 1867 § 1 Kodeksu pracy pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika. Z oczywistych względów znacznie ograniczoną możliwość podjęcia pracy zarobkowej u dotychczasowego lub innego pracodawcy oraz wnioskowania o obniżenie wymiaru czasu pracy ma osobą sprawująca opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. Należy zaznaczyć, że ustawodawca przewidział też wprost możliwość przyznania na podstawie przepisów u.ś.r. świadczenia, osobie przebywającej na urlopie wychowawczym, tj. dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 u.ś.r. Stosownie do art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Pracownik, przebywający na urlopie wychowawczym uprawniony jest zatem do podjęcia zatrudnienia oraz równoczesnego otrzymywania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jeżeli nie uniemożliwia to sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jak już wyżej powiedziano, znacznie ograniczoną możliwość skorzystania z tych uprawnień ma osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem niepełnosprawnym. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym zazwyczaj uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej i skłania rodzica dziecka do rezygnacji z zatrudnienia. Skoro ustawodawca przyznał dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w tym legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności, to nie sposób przyjąć, aby celem ustawodawcy było doprowadzenie do rozwiązania stosunku pracy przez matkę ubiegającą się o świadczenie w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Prawodawca obejmuje świadczeniami przewidzianymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych również osoby korzystające z urlopu wychowawczego. Brak jest podstaw prawnych, aby rodzic korzystający z urlopu wychowawczego mógł pobierać dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, a nie mógł korzystać ze świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej sprawie, skarżąca po przejściu na urlop wychowawczy w dniu 24 grudnia 2018 r., zrezygnowała z zatrudnienia i pracy zarobkowej u dotychczasowego pracodawcy. Dodatkowo na zamiar dłuższej rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia wskazuje rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia stron z dniem 14 lipca 2020 r., po uzyskaniu przez skarżącą korzystnego wyroku Sądu w dniu [...] czerwca 2020 r. Wobec powyższego, w ocenie Sądu należy uznać, że skoro skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 24 grudnia 2018 r. to spełniła przesłankę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie rezygnacji z zatrudnienia od dnia 24 grudnia 2018 r. Przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 14 lipca 2020 r. organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pogląd wyrażony w niniejszym orzeczeniu został zaprezentowany również w wyroku NSA z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1867/15 oraz w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 1204/19. Wskazania co do dalszych czynności organu sprowadzają się do ponownego rozpatrzenia żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem powyższych uwag Sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.