II OSK 314/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędziowie sędzia NSA Leszek Kiermaszek sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 732/20 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 732/20, oddalił skargę J. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższą decyzją organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwana dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2019 r. poz. 1397), utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2019 r., nr [...], orzekającą o wymeldowaniu J. S. z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. R. w J. Sąd I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przywołał treść art. 25 ust. 1, art. 33 i art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie pozwalał organom przyjąć, w sposób nie budzący wątpliwości, że J. S. trwale i dobrowolnie opuścił dom nr [...] przy ulicy R.w J. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący nie mieszka pod adresem stałego zameldowania co najmniej od sierpnia 2006 roku, kiedy to na mocy ugody sądowej podzielono nieruchomość przy ulicy R. [...] w J[...], a otrzymanej przez skarżącego działce (wyodrębnionej w ewidencji gruntów jako działka [...]) nadano odrębny numer porządkowy – [...]. Po podziale nieruchomości J. S. nie przemeldował się pod nowo nadany adres wydzielonej na jego własność nieruchomości, a co więcej do chwili złożenia wniosku o wymeldowanie nie rościł sobie pretensji do budynku nr [...]. Próby wykazania naruszenia jego praw do lokalu należy łączyć z pozwem o naruszenie posiadania, który został złożony 16 listopada 2018 r., a więc na długo po tym jak skarżący opuścił nieruchomość usytuowaną przy ulicy R. w J.. Sąd podniósł, w odniesieniu do okoliczności, iż wnioskodawczynie zmieniły zamek w drzwiach wejściowych lokalu przez co uniemożliwiły dostęp skarżącego do lokalu i korzystanie z niego w "dotychczasowy" sposób, że twierdzenie to jest oderwane od czasu, w którym opuszczenie lokalu faktycznie nastąpiło, a po wtóre, według oświadczenia skarżącego zamki te zostały zmienione po śmierci K. S., a więc dopiero we wrześniu 2018 roku. Dodatkowo, Sąd podkreślił, że z treści pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania nie wynika wola ponownego zamieszkiwania lokalu, ale to, że wolą J. S. jest posiadanie dostępu do domu nr [...] przy ulicy R. w J. i całej położonej tam nieruchomości. Ponadto, Sąd Wojewódzki wskazał, że z dokumentacji zaliczonej przez organy w poczet materiału dowodowego w postaci deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z dnia 28 sierpnia 2013 r., decyzji Burmistrza Miasta [...] nr [...] z dnia [...] października 2018 r. oraz informacji nadesłanej z Komisariatu Policji z [...], wynika w sposób niebudzący wadliwości, że w okresie od sierpnia 2013 roku do 26 września 2018 roku na nieruchomości przy ulicy R. [...] w J. mieszkał wyłącznie K. S. Powyższą okoliczność potwierdzają przeprowadzone przez organ I instancji oględziny ww. miejsca oraz zeznania przesłuchanych w sprawie świadków: A. C., B. P. oraz A. P.. Ponadto z powyższym materiałem dowodowym korespondują oświadczenia składane w toku postępowania przez wnioskodawczynię E. K.. W świetle powyższych ustaleń, w ocenie Sądu, nie może być mowy o tym, że opuszczenie miejsca zameldowania przez J. S. nastąpiło niedobrowolnie. Materiał dowodowy pozwala przyjąć, że opuszczenie miejsca meldunkowego przez skarżącego nastąpiło w wyniku realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Sąd I instancji nie stwierdził naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., jak również art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W jego ocenie, nie doszło także do naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., albowiem toczące się przed Sądem Rejonowym w [...] postępowanie o przywrócenie naruszonego postępowania nie jest zagadnieniem wstępnym, którego zaistnienie warunkuje zawieszenie postępowania administracyjnego. Co prawda okoliczności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez J. S. miały w sprawie istotne znaczenie, niemniej jednak ustalenia w tym zakresie organ rozpoznający sprawę mógł poczynić samodzielnie, bez konieczności oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy procedowanej w trybie cywilnym, co zresztą wykorzystując prawnie dostępne mu środki uczynił prawidłowo. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), skargę oddalił. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. S., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, iż organ administracji orzekając o wymeldowaniu bada wyłącznie fakt niezamieszkiwania w lokalu bez uwzględnienia woli zameldowanego dotyczącej miejsca zamieszkania oraz okoliczności związanych z opuszczeniem przez niego lokalu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Wyjaśnił, że aż do podjęcia przez wnioskodawczynie czynności uniemożliwiających użytkowanie spornej nieruchomości, skarżący kasacyjnie swobodnie korzystał z lokalu. Nadal są tam rzeczy będące jego własnością. Organy administracji, a za nimi Sąd skoncentrowały się na zdarzeniach sprzed ponad 15 lat, wiedzę o okresie poprzedzającym bezpośrednio śmierci K. S. czerpiąc w zasadzie wyłącznie z oświadczeń wnioskodawczyń, które w zasadzie nie dysponują żadnymi informacjami, nie utrzymywały z dziadkiem prawie żadnych kontaktów i nie bywały w domu przy ul. R. w J.. Skarżący podkreślił, że konsekwentnie zaprzeczał, aby towarzyszył mu zamiar przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, ta okoliczność w ogóle nie została wzięta przez Sąd pod uwagę, a to z kolei wskazuje na nieprawidłowe zastosowanie przepisów ustawy o ewidencji ludności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną E. K. i P. S. wniosły o jej oddalenie, podnosząc m.in., że wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2020 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w [...] oddalił powództwo J. S. o przywrócenie posiadania (wyrok nie jest prawomocny). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą. Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Na wstępie zauważyć należy, że rozpoznawana skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie stawia zarzut naruszenia art. 35 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, iż organ administracji orzekając o wymeldowaniu bada wyłącznie fakt niezamieszkiwania w lokalu bez uwzględnienia woli zameldowanego dotyczącej miejsca zamieszkania oraz okoliczności związanych z opuszczeniem przez niego lokalu. Skoro wniesiony środek odwoławczy nie zawiera zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania, to oznacza to, że przyjęty przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, a ponadto, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla dokonania kontroli zaskarżonych rozstrzygnięć w zakresie zastosowania przepisów prawa materialnego. Przechodząc zatem do oceny jedynego zredagowanego zarzutu stwierdzić należy, iż Sąd Wojewódzki dokonał właściwej wykładni ww. przepisów prawa. Zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Dla wystąpienia określonej w art. 35 ustawy przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia. Ustalając "trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu" nie można wyłącznie poprzestawać na twierdzeniach (oświadczeniach) osoby zainteresowanej rozpatrzeniem sprawy. Trzeba zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych. W tym celu nieodzowne jest zbadanie m.in. tego, czy po stronie adresata decyzji o wymeldowaniu, istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (lokalu). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także jednolity pogląd, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (zob. wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 251/17; z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 380/18; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 3702/18). Jak wynika z niepodważonych skutecznie ustaleń, J. S. nie mieszka pod adresem stałego zameldowania co najmniej od sierpnia 2006 roku, kiedy to na mocy ugody sądowej podzielono nieruchomość przy ulicy R. [...] w J., a otrzymanej przez skarżącego działce (wyodrębnionej w ewidencji gruntów jako działka [...]) nadano odrębny numer porządkowy – [...]. Po podziale nieruchomości J. S. nie przemeldował się pod nowo nadany adres wydzielonej na jego własność nieruchomości, a co więcej do chwili złożenia wniosku o wymeldowanie (15 października 2018 r.) nie rościł sobie pretensji do budynku nr [...]. Próby wykazania naruszenia jego praw do lokalu należy łączyć z pozwem o naruszenie posiadania, który został złożony w dniu 16 listopada 2018 r., a więc na długo po tym jak skarżący opuścił nieruchomość usytuowaną przy ulicy R. [...] w J.. Pozew został wniesiony po śmierci K. S. (zmarł w dniu 26 września 2018 r.), jedynego mieszkańca posesji przy ul. R. [...] w J. oraz w związku z wymianą zamków w drzwiach wejściowych do lokalu znajdującego się na ww. nieruchomości. Jak wynika z pisma pełnomocnika skarżącego z dnia 16 listopada 2018 r. zmiana zamków uniemożliwiła skarżącemu "korzystanie domu w dotychczasowy sposób. J. S. zwrócił się do wnioskodawczyń o udostępnienie lokalu, jednak jego wezwanie nie przyniosło spodziewanego rezultatu. W związku z tym wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] z pozwem o przywrócenie utraconego posiadania". W ww. piśmie wskazano także, iż toczy się postępowanie spadkowe po K. S. oraz że skarżący należy wraz z bratem do kręgu spadkobierców. Z treści pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania nie wynika wola ponownego zamieszkiwania lokalu, ale to, że wolą J. S. jest posiadanie dostępu do domu nr [...] przy ulicy R. w J. i całej położonej tam nieruchomości. Można więc przyjąć, że wniesienie pozwu miało związek z toczącym się postępowaniem spadkowym. W tym miejscu należy dodać, że z pisma z dnia 21 stycznia 2021 r., stanowiącego odpowiedź na skargę kasacyjną, wynika, że Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia [...] sierpnia 2020 r., sygn. akt [...], oddalił powództwo J. S. (wyrok nie jest prawomocny). Ponadto, w toku postępowania, skarżący nie zanegował podnoszonej przez stronę wnioskującą okoliczności, iż zamieszkuje on wraz z żoną przy ul. Z. [...] w W.. A to, że wyłącznym mieszkańcem posesji przy ul. R. [...] w J. był K. S., wynika z dokumentacji zaliczonej przez organy w poczet materiału dowodowego w postaci deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z dnia [...] sierpnia 2013 r., decyzji Burmistrza Miasta [...] nr [...] z dnia [...] października 2018 r., informacji nadesłanej z Komisariatu Policji z [...], a także przeprowadzonych organ I instancji oględziny ww. miejsca oraz zeznań przesłuchanych w sprawie świadków: A. C., B. P., A. P., P. S., E. K.. Skarżący kasacyjnie nie wykazał, aby lokal w budynku nr [...] przy ul. R. w J., w konkretnie wskazanym przez niego okresie, był miejscem jego stałego pobytu, przez które należy rozumieć miejsce, w którym osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności: mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję, ani także tego, iż chce w ww. lokalu zamieszkiwać. Na marginesie, jak wynika z akt sprawy (księga wieczysta [...]), nie posiada on żadnego tytułu prawnego do ww. nieruchomości. W świetle powyższych rozważań i ustaleń faktycznych sprawy, co należy jeszcze raz zaakcentować, nie podważonych przez autora skargi kasacyjnej, nie doszło do naruszenia art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. Nie sposób jest uznać, aby Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni przepisu stanowiącego podstawę prawną do wymeldowania skarżącego kasacyjnie z pobytu stałego. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.