I OZ 450/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 645/21 w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 645/21 odrzucił skargę W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2021 r., nr [...] i przyznało skarżącemu zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 w miesiącu marcu 2021 r. w kwocie 400 zł. W okresie biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi na tę decyzję W.W. (dalej "skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 20 maja 2021 r. (sygn. akt II SPP/Lu 6891) przyznano wnioskującemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, w pozostałym zakresie umorzono postępowanie z uwagi na przedmiot sporu, który jest objęty ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych. Pismem z [...] czerwca 2021 r. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] poinformowała Sąd, że w niniejszej sprawie pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego wyznaczono adw. A.S. Następnie pismem z [...] lipca 2021 r. Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała Sąd, że pismo o wyznaczeniu ww. pełnomocnika zostało doręczone adw. A.S. [...] czerwca 2021 r. W dniu [...] lipca 2021 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącego wniósł skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, odrzucając skargę wskazał, że decyzja została doręczona skarżącemu [...] kwietnia 2021 r. w trybie art. 44 § 4 K.p.a. Trzydziestodniowy termin do złożenia skargi na decyzję SKO w [...] upłynął zatem [...] maja 2021 r. (koniec biegu tego terminu przypadał na niedzielę [...] maja 2021 r., który jest dniem ustawowo wolnym od pracy, a następujący po nim [...] maja 2021 r., również jest dniem ustawowo wolnym od pracy stąd, w myśl art 83 § 2 P.p.s.a., termin do wniesienia skargi upłynął następnego dnia - we wtorek [...] maja 2021 r.). Tymczasem skarga skarżącego została w niniejszej sprawie wniesiona dopiero [...] lipca 2021 r., a więc z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności. W ocenie Sądu, bez wpływu na ocenę zachowania tego terminu pozostawała okoliczność, że skargę w imieniu skarżącego wniósł pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy, który o wyznaczeniu go adwokatem skarżącego został zawiadomiony [...] czerwca 2021 r., czyli, już po upływie terminu do wniesienia skargi. Sąd podkreślił, że okoliczność złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (co dopuszcza przepis art. 243 § 1 P.p.s.a.) nie ma, w świetle dyspozycji art. 53 P.p.s.a., wpływu na bieg i upływ terminu do wniesienia skargi w sytuacji, gdy doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji. Art. 53 P.p.s.a. nie zawiera bowiem regulacji analogicznej do zawartej w art. 177 P.p.s.a., który określając termin do wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, stanowi, że w razie ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu już po wydaniu takiego orzeczenia, początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczy się od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Art. 3 P.p.s.a. w zakresie, w jakim odnosi się do decyzji administracyjnych, początek bieg terminu do wniesienia skargi bezwzględnie wiąże z dniem doręczenia decyzji skarżącemu. Sąd wskazał, że jeżeli strona, po doręczeniu jej decyzji ostatecznej, zwróci się do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia skargi na tę decyzję, natomiast okres realizacji tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do wyznaczenia pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do niesienia skargi, wówczas wyznaczony pełnomocnik, wnosząc skargę w imieniu strony już po upływie terminu, zmuszony jest jednocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, od uwzględnienia którego uzależnione jest nadanie skardze dalszego biegu. W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącego - wnosząc skargę nie zawarł w treści skargi wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Sąd zauważył, że w analogicznych sprawach skarżącego, oznaczonych sygn. II SA/Lu 643/20 oraz lI SA/Lu 644/20, w których skarżący również złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wniesieniem skargi do Sądu, pełnomocnicy wyznaczeni z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy, wraz z wniesieniem skargi do Sądu, które nastąpiło po terminie do jej wniesienia, złożyli wnioski o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Czynność ta pozwalała na konwalidację wadliwie dokonanej czynności procesowej. W okolicznościach niniejszej sprawy, pełnomocnik skarżącego z takim wnioskiem jednak nie wystąpił, co doprowadziło do stwierdzenia, że skarga jako złożona z uchybieniem terminu podlegała odrzuceniu. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożył skarżący reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżając je w całości zarzucił: 1. naruszenie art. 53 § 1 P.p.s.a. polegające na odrzuceniu skargi poprzez zastosowanie ww. przepisu również w stosunku do pełnomocnika ustanowionego z urzędu i wykładnię ww. przepisu polegającą przyjęciu, że termin do złożenia skargi od decyzji organu do WSA jest na podstawie ww. przepisu wiążący również dla pełnomocnika z urzędu ustanowionego w sprawie po upływie prawie trzech miesięcy od złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy ([...].04.2021 r.), przy jednoczesnym braku konkretnego przepisu, który jasno precyzowałby (tak jak w przypadku ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej - art. 177 P.p.s.a.) rozpoczęcie biegu terminu do złożenia skargi dla pełnomocnika z urzędu, co w oczywisty sposób narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa i prawo do sądu poprzez faktyczne skrócenie terminu do złożenia skargi dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu z 30 dni do 7 dni. 2. ponadto sprostował treść skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r. wniesionej [...] lipca 2021 r. w okresie 7 dni od daty zapoznania się z aktami sprawy [...] lipca 2021 (tj. w okresie 5 dni) w ten sposób, że obok wniosków w niej zawartych uzupełnił ją o wniosek o treści; "wnoszę o przywrócenie terminu do złożenia skargi od decyzji SKO w [...] z dnia [...] marca 2021 r., znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego, ze względu na fakt, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, które w całości znajdowały się przed organem pierwszej instancji, w dniu [...].07.2021 r.". 3. wniósł także o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] marca 2021 r., która została wniesiona za pośrednictwem SKO w [...] [...] lipca 2021 r. oraz 4. przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję SKO w [...] z [...] marca 2021 r., która została wniesiona za pośrednictwem SKO w [...] [...] lipca 2021 r., tj. w terminie 7 dni o daty zapoznania się z aktami sprawy przez pełnomocnika z urzędu. Biorąc pod uwagę powyższe skarżący wniósł o: – uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania sadowi I instancji; – w sytuacji uwzględnienia wniosków z pkt 2-4 zażalenia przywrócenie terminu do wniesienia skargi złożonej [...] lipca 2021 r. W uzasadnieniu podniesiono, że zawiadomienie o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu doręczone zostało pełnomocnikowi [...] czerwca 2021 r., natomiast z aktami sprawy pełnomocnik zapoznał się dopiero [...] lipca 2021 r. Wynikało to z faktu trudności w komunikacji ze skarżącym oraz prowadzeniem innych spraw w ramach indywidualnej kancelarii adwokackiej. Pozostałe wywody zażalenia zawierają stanowisko odnoszące się do załączonego do zażalenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję SKO w [...] oraz wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na ww. decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z kolizją środków prawnych wymienionych w art. 86 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), tj. wniosku o przywrócenie terminu, oraz w art. 194 P.p.s.a. - zażalenia. Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, w zażaleniu na postanowienie z 25 sierpnia 2021 r. sformułował bowiem jednocześnie odrębny wniosek procesowy o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r., który nie mógłby zostać rozpoznany w ramach środka odwoławczego od postanowienia o odrzuceniu skargi. Sąd I instancji prawidłowo w pierwszej kolejności nadał bieg zażaleniu. Podkreślić bowiem należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowany jest pogląd, że czynności procesowe polegające na złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest - na skutek upływu terminu - bezskuteczna. Takie stwierdzenie może zaś wynikać z prawomocnego orzeczenia o odrzuceniu pisma procesowego (zob. postanowienia NSA z 5 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OZ 315/19, 8 marca 2021 r., sygn. akr II OZ 152/21, CBOIS). Stosownie natomiast do treści art. 53 § 1 P.p.s.a., skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. konsekwencją uchybienia terminu do wniesienia skargi jest jej odrzucenie, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika bowiem z akt sprawy, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] marca 2021 r., znak: [...] została doręczona skarżącemu [...] kwietnia 2021 r., w trybie art. 44 § 4 K.p.a. (doręczenie zastępcze). Zatem trzydziestodniowy termin do złożenia skargi na powyższe rozstrzygnięcie upływał [...] maja 2021 r. Mając na uwadze datę złożenia skargi, tj. [...] lipca 2021 r., należy przyznać rację Sądowi I instancji co do tego, że skarżący uchybił terminowi do jej wniesienia. Za trafne należy uznać również stanowisko Sądu I instancji, że jeżeli strona, po doręczeniu jej decyzji ostatecznej, zwróci się z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia skargi na tę decyzję, natomiast okres realizacji tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do wyznaczenia pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do wniesienia skargi, wówczas wyznaczony pełnomocnik, wnosząc skargę w imieniu strony już po upływie terminu, zmuszony jest jednocześnie złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, od uwzględnienia którego uzależnione będzie nadanie skardze dalszego biegu. W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącego - wnosząc skargę w takich właśnie okolicznościach - nie zawarł wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wniosek taki zawarty został dopiero w zażaleniu na powołane na wstępie rozstrzygnięcie Sądu I instancji, a zatem po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi. Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał możliwości uwzględnienia podniesionej w zażaleniu argumentacji skarżącego, bowiem wskazane tam okoliczności pozostawały bez wpływu na ocenę zasadności zastosowania przez Sąd I instancji art. 58 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem Sąd I instancji zobowiązany był w okolicznościach niniejszej sprawy do odrzucenia skargi. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o przywrócenie terminu wskazać trzeba, że żądanie to stanowi, jak już wspomniano wyżej, odrębny wniosek procesowy, który nie mógł zostać rozpoznany w ramach niniejszego postępowania. Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest na skutek upływu terminu, bezskuteczna. Wniosek taki będzie podlegał rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Powoływane natomiast przez skarżącego w zażaleniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach o sygn. akt I OZ 211/12, II FSK 435/13, I OZ 725/10, II GZ 243/1 zapadły w odmiennych stanach faktycznych. Wskazanymi orzeczeniami rozpatrywano bowiem sprawy, w których wraz z dokonaniem czynności przez ustanowionego pełnomocnika składane były również wnioski o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności. W niniejszej sprawie taki wniosek, jak już wskazano powyżej, złożony został dopiero na etapie zażalenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.