IV SA/Wa 546/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska, sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu" lub "organ II instancji") z [...]września 2019 r., [...] (dalej: "zaskarżona decyzja") utrzymująca w mocy decyzję Wojewody L.(dalej: "Wojewoda" lub "organ I instancji") z [...] marca 2018 r., [...] orzekającą o odmowie udzielenia I.K.(dalej: "skarżący" lub "cudzoziemiec") zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. II.1. W dniu 26 kwietnia 2017 r. skarżący, obywatel [...], wystąpił do Wojewody z wnioskiem o udzielenie mu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powołując się na swoje polskie pochodzenie. Uzasadniając przedmiotowy wniosek cudzoziemiec stwierdził m.in., że dziadek ze strony ojca skarżącego był obywatelem Polski. W domu rodzinnym cudzoziemca zawsze są pielęgnowane i szanowane tradycje i zwyczaje Polski. Skarżący planuje osiedlić się w Polsce na stałe, w kraju swoich przodków, wraz z rodziną oraz pracować tutaj. II.2. Wojewoda decyzją z [...] marca 2018 r., [...] orzekł o odmowie udzielenia skarżącemu zezwolenia na pobyt stały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji argumentując swoje rozstrzygnięcie, wskazał że cudzoziemiec nie udokumentował, iż jedno z jego rodziców lub dziadków albo oboje pradziadków było narodowości polskiej. II.3. Odwołanie od decyzji Wojewody złożył skarżący. W trakcie postępowania odwoławczego pismem z dnia 2 sierpnia 2019 r. skarżący został poinformowany o zmianie przepisów dotyczących udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 35; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") oraz wezwany do dostarczenia do akt sprawy dokumentów potwierdzających posiadanie polskiej narodowości przez jednego z jego rodziców lub dziadków lub dwojga pradziadków oraz potwierdzających jego pokrewieństwo z ww. osobami wraz z ich tłumaczeniem na język polski sporządzonym przez polskiego tłumacza przysięgłego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wpłynęło pismo pełnomocnika, w którym poinformowała, iż dokumenty, do których uzupełnienia do których uzupełnienia wzywa organ II instancji, zostały już dołączone do akt sprawy. II.4. Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji Wojewody, Szef Urzędu wskazał, że 1 maja 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 858), która m.in. uchyliła art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472; dalej: "ustawa o repatriacji") oraz zmieniła brzmienie art. 195 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach w ten sposób, że w zakresie ustalania polskiego pochodzenia odsyła wyłącznie do art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji. W konsekwencji okoliczność posiadania w przeszłości obywatelstwa polskiego lub też okoliczność posiadania wstępnych (co najmniej jednego z rodziców, co najmniej jednego z dziadków lub co najmniej dwojga pradziadków), którzy w przeszłości posiadaliby obywatelstwo polskie, przestała mieć znaczenie dla udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach. Wciąż znaczenie w tym postępowaniu może zaś mieć okoliczność posiadania wstępnych (co najmniej jednego z rodziców, co najmniej jednego z dziadków lub co najmniej dwojga pradziadków), którzy byli narodowości polskiej. Niezmiennie dla udzielenia zezwolenia na pobyt stały na podstawie art. 195 ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach należy wykazać związek z polskością. Dalej Szef Urzędu przywołał m.in. art. 195 ust. 1 u.o.c. oraz art. 5 ust. 1 ustawy o repatriacji oraz wskazał, że skarżący w celu potwierdzenia swojego polskiego pochodzenia w trakcie postępowania administracyjnego dołączył do akt sprawy: (i) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię duplikatu własnego aktu urodzenia nr[...] wydanego w dniu [...] marca 2000 r., z którego wynika, że jego rodzicami są pan M. K., syn M., posiadający narodowość [...] oraz pani O. K., córka P., posiadająca narodowość ukraińską wraz z tłumaczeniem ww. dokumentu na język polski dokonanym przez polskiego tłumacza przysięgłego; (ii) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię aktu urodzenia ojca cudzoziemca - pana M. K. nr [...]wydanego [...] października 1948 r., z którego wynika, że jego rodzicami są pan M. K., syn P., posiadający narodowość [...] oraz R. K., córka M., posiadająca narodowość [...] wraz z tłumaczeniem ww. dokumentu na język polski dokonanym przez polskiego tłumacza przysięgłego; (iii) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię dowodu tymczasowego dziadka cudzoziemca – M. K. nr [...] wydanego[...] kwietnia 1948 r., zawierającego zapis o jego [...] narodowości wraz z tłumaczeniem ww. dokumentu na język polski dokonanym przez polskiego tłumacza przysięgłego; (iv) niepoświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię decyzji Wojewody M. z [...] grudnia 2017 r., nr [...] stwierdzającej, że pan M. K.(dziadek cudzoziemca) posiadał obywatelstwo polskie 1 września 1939 r.; (iv) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię duplikatu świadectwa śmierci dziadka cudzoziemca – M. K. nr [...] wydanego[...] listopada 2017 r. wraz z tłumaczeniem ww. dokumentu na język polski dokonanym przez polskiego tłumacza przysięgłego - dokument ten nie zawiera zapisu o narodowości; (v) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię duplikatu świadectwa ślubu dziadków cudzoziemca ze strony ojca, tj. M. K. i Y. B. nr [...] wydanego [...] grudnia 1958 r. wraz z tłumaczeniem ww. dokumentu na język polski sporządzonym przez polskiego tłumacza przysięgłego - dokument ten nie zawiera zapisu o narodowości; (vi) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię poświadczonej za zgodność z oryginałem przez urzędnika [...] kopii księgi gospodarczej Nr [...] wsi S. za okres od dnia 4 stycznia 1941 r. do 23 lutego 1944 r. wraz z poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopią apostille, w której widnieje zapis o polskiej narodowości M.K., syna P. (ur. XI 1911 r.) oraz R. K., córki M. (ur. VIII 1914 r.) wraz z tłumaczeniem ww. dokumentów na język polski sporządzonym przez polskiego tłumacza przysięgłego; (vii) poświadczoną za zgodność z oryginałem kserokopię wypisu z księgi gospodarczej Nr 1 wsi S. za lata 1946-1949, w której widnieje zapis o polskiej narodowości M.K., syna P. (ur. 1911 r.) oraz R. K., córki M. (ur. 1914 r.) wraz z tłumaczeniem ww. dokumentów na język polski sporządzonym przez polskiego tłumacza przysięgłego. Szef Urzędu podzielił oceny Wojewody, że powyższe dokumenty nie potwierdzają w sposób jednoznaczny i nie budzący uzasadnionych wątpliwości polskiego pochodzenia wnioskodawcy. W szczególności nie można w sposób definitywny rozstrzygnąć rozbieżności w zapisach o narodowości dotyczących dziadków I. K., tj. R. ([...]) K. i M. K.. Abstrahując już nawet od nieścisłości w zapisach imienia babci bądź dając wiarę pisemnym wyjaśnieniom pełnomocnika, nie można nie zauważyć rozmijających się zapisów między narodowością przodków - podawaną najprawdopodobniej na ich własne życzenie - w dokumencie źródłowym dot. urodzenia ich syna, tj. ojca wnioskodawcy a księgą gospodarską. Szef Urzędu zauważył, że daty wydania obu dokumentów są bardzo do siebie zbliżone. Wypis z księgi gospodarskiej datowany jest na lata 1946-1948 r., zaś dokument źródłowy świadectwo urodzenia ojca wnioskodawcy wydany został [...] października 1948 r., czyli zaledwie pięć dni po jego narodzinach. Przyjmując zatem za pewnik, że rodzice dziecka w sposób niewymuszony i zgodny z własną wolą podali w dokumencie dane zgodne ze stanem faktycznym, Szef Urzędu uznał, że zarówno dziadek, jak i babcia wnioskodawcy w roku 1948 r. zadeklarowali w urzędowym dokumencie narodowość [...]. Szef Urzędu podkreślił, że moc dowodowa zagranicznych dokumentów urzędowych oraz zagranicznych dokumentów prywatnych nie została w k.p.a. uregulowana. Podlegają one wobec tego w pełni swobodnej ocenie dowodów dokonywanej przez organ orzekający, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Domniemanie dotyczące szczególnej mocy dowodowej dokumentów urzędowych odnosi się do polskich dokumentów urzędowych. Szef Urzędu zwrócił uwagę m.in. na problemy związane z weryfikacją danych zawartych w takich dokumentach, co dotyczy zwłaszcza przedłożonych ksiąg gospodarczych. Organ II instancji podkreślił również, że skarżący dołączył do akt tylko duplikat własnego aktu urodzenia. III.1. W skardze na decyzję Szefa Urzędu cudzoziemiec zarzucił naruszenie: - art. 5 ust. 1 i ust. 3 oraz art. 6 ust. 1 i 2 u.o.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, - art. 7, 7a § 1, 75 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz dokonanie jego dowolnej oceny, w szczególności przez uznanie, że dokument w postaci księgi gospodarczej nie potwierdza polskiej narodowości wstępnych mocodawcy, co miało istotny wpływ na treść decyzji; - art. 32 ust. 1 oraz art. 52 ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez pominięcie decydującego charakteru tych przepisów i preferencji, jakie dają cudzoziemcowi polskiego pochodzenia przy ubieganiu się o zezwolenie na osiedlenie się, jak również naruszenie zasady równego traktowania wszystkich podmiotów przez władze publiczne, polegające na nierównym potraktowaniu wnioskodawcy, przejawiające się w odmowie uznania za dokument potwierdzający polskie pochodzenie księgi gospodarczej, pomimo uznawania tego dokumentu za stwierdzający narodowość polską przy wydawaniu decyzji wobec innych wnioskodawców. Argumentując zasadność skargi, skarżący wskazał, że Szef Urzędu deprecjonuje wartość złożonych przez cudzoziemca dokumentów. Zdaniem skarżącego przedłożony do sprawy dokument w postaci księgi gospodarczej to nie kopia, a uwierzytelniona za zgodność z oryginałem kserokopia dokumentu źródłowego, sporządzonego w latach 1941-1949, uwierzytelniona przez organ administracji w którego zasobach dokument stale się znajduje. Ponadto, do uwierzytelnionego za zgodność z oryginałem dokumentu źródłowego wydane zostało zaświadczenie organu administracyjnego o posiadaniu ww. dokumentu źródłowego. Dodatkowo, skarżący oświadczył, że zaświadczenie dodatkowo zostało uwierzytelnione poprzez opatrzenie klauzulą apostille, nadaną przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych [...]. Podniósł dodatkowo, że księga po-gospodarcza to dokument znajdujący się w zasobach organu administracji lokalnej, odpowiednik polskiej książki meldunkowej. Dokument ten nie jest w żadnej sytuacji wydawany obywatelom. Stąd zarzut organu o posługiwaniu się kopią dokumentu jest zdaniem skarżącego niezasadny. W ocenie cudzoziemca, nie sposób więc mówić, jak czyni to organ, o kopii dokumentu, którego w żaden sposób nie można sprawdzić i którego wartość dowodowa w procesie jest wątpliwa. Wieńcząc, skarżący wskazał, że przedmiotowa księga po-gospodarcza nie została wytworzona na potrzeby niniejszego postępowania, bo data jej sporządzenia wskazuje na lata 1941-1949, a jedynie zaświadczenie o jej posiadaniu, opatrzone klauzulą apostille nosi znamiona dokumentu współczesnego. Dodatkowo, skarżący wskazał, że formalna autentyczność przedłożonych dokumentów nie została w postępowaniu administracyjnym zakwestionowana. III.2. W odpowiedzi na skargę z 9 marca 2020 r. Szef Urzędu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. IV.2. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że prawidłowo orzekające organy uznały, że do wniosku skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt stały, złożonego 26 kwietnia 2017 r., zastosowanie znajdują przepisy w brzmieniu obowiązującym od 1 maja 2017 r. (z tym dniem weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy o repatriacji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2017 r., poz. 858, która m.in. dokonała zmiany ustawy o repatriacji oraz u.o.c.). Istota tej zmiany polegała tym, że posiadanie przez przodków polskiego obywatelstwa przestało być już uznawane za równoznaczne z posiadaniem przez tych przodków polskiej narodowości. Zmiana ta była o tyle oczywista, że w okresie II Rzeczypospolitej obywatelstwo polskie zostało przyznane wszystkim osobom zamieszkałym na jej obszarze, niezależnie m.in. od narodowości (zob. art. 2 ustawy z dnia 20 stycznia z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego - Dz. U. nr 7 poz. 44). Ustawodawca w odniesieniu do wspominanej nowelizacji nie przewidział przy tym wyjątku od obowiązującej na mocy zasady legalizmu (art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP), reguły stosowania prawa obowiązującego w dacie orzekania przez organ (por. np. wyroki NSA z 24 stycznia 2019 r., II OSK 2699/18; 27 stycznia 2020 r., II OSK 2887/19 oraz z 30 stycznia 2020 r., II OSK 2938/19, CBOSA - CBOSA). W tym kontekście intertemporalnym należy jeszcze zaznaczyć, że sprawa niniejsza nie dotyczy kary administracyjnej ani nałożenia na skarżącego innego obowiązku, ale przyznania wnioskodawcy uprawnienia. IV.3. Zgodnie z art. 195 ust. 1 pkt 3 u.o.c., zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi na czas nieoznaczony, na jego wniosek, jeżeli jest osobą o polskim pochodzeniu i zamierza osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. W myśl zaś art. 195 ust. 2 u.o.c., do ustalenia polskiego pochodzenia osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 3, stosuje się przepisy art. 5 ust. 1 oraz odpowiednio przepisy art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.o.c., za osobę polskiego pochodzenia, w rozumieniu niniejszej ustawy, uznaje się osobę deklarującą narodowość polską i spełniającą łącznie następujące warunki: 1) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej; 2) wykaże ona swój związek z polskością. Z kolei art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o repatriacji stanowią: (1) Dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być dokumenty, wydane przez polskie władze państwowe lub kościelne, a także przez władze byłego [...], dotyczące wnioskodawcy lub jego rodziców, dziadków lub pradziadków, a w szczególności: 1) polskie dokumenty tożsamości; 2) akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu poświadczające związek z polskością; 3) dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; 4) dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej; 5) dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej. (2) Dowodami potwierdzającymi polskie pochodzenie mogą być również inne dokumenty, a w szczególności: 1) o rehabilitacji osoby deportowanej, zawierające wpis informujący o jej narodowości polskiej; 2) potwierdzające prześladowanie osoby ze względu na jej polskie pochodzenie. Odnosząc powyższe regulacje na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy trafnie uznały, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, że co najmniej jedno z dziadków skarżącego było narodowości polskiej. Mając na uwadze, że postępowanie w sprawie zezwolenia na pobyt stały dotyczy uprawnienia, a nie nałożenia obowiązku, nie znajdują w ogóle w sprawie zastosowania zasady rozstrzygania nie dających się usunąć wątpliwości co do treści normy prawnej oraz co do ustaleń faktycznych na korzyść strony (art. 7a oraz 81a k.p.a.). Trzeba przy tym mieć na uwadze, że surowe wymagania dowodowe w sprawach dotyczących zezwolenia na pobyt stały są uzasadnione charakterem uprawnienia, jakie jest przyznawane stronie. Chodzi tu w szczególności o bezterminowy tytuł pobytowy na terytorium RP, podlegający m. in. szczególnej ochronie w ramach instytucji zobowiązania do powrotu (zob. np. art. 303 pkt 6 oraz ort. 306 pkt1a u.o.c.). Zasadniczy problem w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom skargi, nie sprawdza się do zakwestionowania w ogóle mocy dowodowej odpisów z ksiąg gospodarczych (zdaniem Sądu, w świetle przytoczonego wyżej art. 6 ustawy o repatriacji, zawierającego katalog otwarty, dokumenty tego typu jak księgi gospodarcze mogą również stanowić środek dowodowy), ale do zagadnienia oceny tych dokumentów w świetle całokształtu zebranego materiału (art. 80 k.p.a.). Należy przy tym zaznaczyć, że w sprawie takiej jak niniejsza to przede wszystkim wnioskodawca winien przedłożyć odwody na okoliczności mające potwierdzić narodowość polską swoich przodków (zgodnie z powszechnie przyjętą zasadą prawa dowodowego, że dowód ma przeprowadzić ten, kto twierdzi, a nie ten, kto zaprzecza - ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat). Jest to o tyle oczywiste na gruncie sprawy takiej jak niniejsza, gdzie dowody znajdują się z reguły poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. W skardze nie wykazano przy tym, aby prowadzące postępowanie organy zaniechały przeprowadzenia określonych czynności dowodowych zawnioskowanych przez stronę albo takich czynności, które organ winien podjąć z urzędu. Trafnie zwróciły uwagę orzekające organy na rozbieżności między miedzy zebranymi dokumentami co do narodowości dziadków skarżącego. I tak, z tymczasowego dowodu osobistego dziadka skarżącego (M.K.) wydanego 7 kwietnia 1948 r. wynika, że był on narodowości [...] (k. 9). Z kolei z pochodzącego z 8 października 1948 r. aktu urodzenia ojca skarżącego wynika, że jego rodzice byli narodowości [...] (k. 8). Ocena dowodów dokonana przez organy nie narusza w takim przypadku zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego. Trzeba zaznaczyć, że obowiązujące przepisy nie kreują swoistego domniemania posiadania przez przodków wnioskodawcy polskiej narodowości. Domniemanie takie nie wynika w szczególności z powołanego w skardze art. 52 ust. 5 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, osoba, której pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą, może osiedlić się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na stałe. Konstytucja RP formułuje zatem warunek stwierdzenia polskiego pochodzenia (zgodnie z zasadami języka polskiego, czasownik "stwierdzić coś" oznacza m. in. przekonać się o czymś, uznać coś za pewne – zob. np. https://sjp.pwn.pl/slowniki/stwierdzi%C4%87.html), a nadto Konstytucja RP odsyła tu do ustawy zwykłej. Reasumując, zdaniem Sądu fakt polskiego pochodzenia przodków musi być udowodniony ponad uzasadnione wątpliwości. Opisane wyżej rozbieżności miedzy dokumentami, wzmocnione dodatkowo tym, że narodowość [...] dziadków skarżącego została ujawniona w dokumentach o wysokim stopniu wiarygodności (akt stanu cywilnego, ówczesny dokument tożsamości), nie pozwalają na przyjęcie faktu narodowości polskiej dziadków za udowodnioną. Bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia art. 32 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji. Skarżący ogólnikowi powołuje się tylko na inne decyzje "wobec innych wnioskodawców". W aktach administracyjnych znajduje się natomiast decyzja w sprawie w sprawie potwierdzenia poosiadania przez dziadka skarżącego polskiego obywatelstwa, ale okoliczność ta, po zmianie prawa obowiązującej od 1 maja 2017 r., nie ma już przesądzającego znaczenia w sprawie zezwolenia na pobyt stały. Podobnie bezzasadne jest odwoływanie się przez skarżącego do art. 5 ust. 3 ustawy o repatriacji. Również ten zarzut nie został szerzej uzasadniony w skardze. Należy podkreślić, że po zmianie dokonanej wspominaną wyżej nowelizacją obowiązującą od 1 maja 2017 r., art. 195 ust. 2 u.o.c. nie odsyła już do art. 5 ust. 1 – 3 ustawy o repatriacji, ale wyłącznie do art. 5 ust. 1 tej ustawy (na znaczenie tej zmiany zwrócił uwagę m. in. NSA w wyroku z 24 stycznia 2019 r., II OSK 2699/18, CBOSA). IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.