II OSK 176/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej O. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1156/20 w sprawie ze skargi O. H. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę kasacyjną. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 września 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1156/20 oddalił skargę O. H.(dalej: skarżący) na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z [...] stycznia 2020 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd I instancji podzielił stanowisko Szefa Urzędu, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do uzupełniania braków formalnych wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy nastąpiło bez jego winy. Wezwanie z [...] kwietnia 2019 r. zostało skierowane na aktualny (na dzień [...] kwietnia 2019 r.) adres zamieszkania skarżącego. Przesyłka była dwukrotnie awizowana i po upływie ustawowego czternastodniowego terminu pozostawienia w placówce pocztowej została zwrócona do nadawcy. Na przesyłce znajdują się stosowne pieczęcie i podpisy potwierdzające daty prób doręczenia przesyłki oraz okres pozostawania przesyłki w placówce pocztowej. W orzecznictwie sądów administracyjnym wskazuje się, że wszelkie adnotacje na zwróconej przesyłce (zamieszczone na kopercie lub na zwrotnym potwierdzeniu odbioru), opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami, mają walor dokumentu urzędowego i stanowią dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu do uzupełniania braków formalnych wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy, co skutkowało odmową przywrócenia terminu na podstawie art. 58 § 1 i § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej: Kpa). Zaskarżone postanowienie jest więc zgodne z prawem i nie ma podstaw do jego uchylenia. Dlatego też wniesiona skarga jest bezzasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. 2. Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania: a) art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej Ppsa) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, w zw. z art. 58 § 1 Kpa, poprzez niezasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżący uprawdopodobnił, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, b) art. 151 Ppsa, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, w zw. z art. 7 Kpa oraz art. 77 § 1 Kpa, poprzez zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pominięcia przez organ przy ocenie materiału dowodowego przedłożonych oświadczeń sąsiadów i siostry skarżącego, a wskazujących na adres, pod którym zamieszkiwał skarżący i pod który powinna być doręczana korespondencja, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. 3.2. Wobec tego, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, na podstawie art. 182 § 2 Ppsa, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym 3.3. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji. 3.4. Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela stanowisko Sądu I instancji, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z wyłącznej winy skarżącego i brak było podstaw do jego przywrócenia. Zgodnie z art. 58 Kpa w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W świetle poglądów prezentowanych zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym, kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku, wiąże się z obowiązkiem strony dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W konsekwencji o braku winy można mówić tylko w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Stan faktyczny niniejszej sprawy jednoznacznie wskazuje, że taka sytuacja nie miała miejsca. 3.5. Sąd Wojewódzki trafnie ocenił, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dawały podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego doręczenie skarżącemu wezwania do uzupełnienia braków formalnych podania nastąpiło na gruncie postępowania prowadzonego w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasadą wynikającą z art. 42 i art. 43 Kpa jest doręczenie pisma adresatowi, a – w przypadku jego nieobecności – dorosłemu domownikowi. W sytuacji, w której nie można doręczyć pisma w sposób wskazany w tych przepisach, zastosowanie ma kluczowy w niniejszej sprawie art. 44 § 1 pkt 1 Kpa, zaś operator pocztowy przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia. Z kolei art. 44 § 4 Kpa stanowi, że pismo doręczone w ww. trybie pozostawia się w aktach sprawy, a doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Doręczenie to opiera się na domniemaniu prawnym, że przesyłka dotarła do rąk adresata (wyroki NSA: z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 186/18, z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1160/20). Uznanie przesyłki za doręczoną w trybie art. 44 Kpa jest uwarunkowane łącznym spełnieniem przesłanek określonych w tym przepisie. Po pierwsze, niemożnością doręczenia pisma adresatowi pod prawidłowo oznaczonym adresem jego miejsca zamieszkania, jego dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy. Po drugie, pozostawieniem przesyłki dla adresata w oddawczym urzędzie pocztowym i dwukrotnym umieszczeniem zawiadomienia o dacie i miejscu pozostawienia przesyłki w skrzynce na korespondencję lub w innych miejscach wskazanych w art. 44 § 2 Kpa. Po trzecie, upływem czternastodniowego terminu przechowywania pisma w placówce pocztowej oraz udokumentowaniem powyższego w materiale dowodowym sprawy, zwłaszcza zaś w tzw. zwrotnym potwierdzeniu odbioru dołączonego do doręczanej przesyłki (wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2171/19). 3.6. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie zakwestionował skutecznie domniemania prawnego doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Obalenie tego domniemania w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie może nastąpić poprzez oświadczenie osoby trzeciej. Należy bowiem podkreślić, że zakwestionowanie fikcji doręczenia powinno nastąpić w przewidzianym do tego trybie wynikającym z art. 92 ustawy z 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1041). Zgodnie z tym przepisem, zakwestionowanie poprawności doręczenia przesyłki przez operatora pocztowego musi zostać dokonane poprzez zgłoszenie temu operatorowi reklamacji. Reklamacja może zostać wniesiona nie później niż w terminie 12 miesięcy od dnia nadania przesyłki pocztowej. Dopiero rozpatrzenie reklamacji przez operatora pocztowego, który to podmiot w przeciwieństwie do organu administracji dysponuje danymi pozwalającymi na odniesienie się do zgłoszonych zarzutów, pozwoli ustalić, czy domniemanie doręczenia przesyłki zostało skutecznie zakwestionowane. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela przy tym pogląd NSA zawarty w postanowieniu z 4 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 3019/14, zgodnie z którym właściwym sposobem podważenia skuteczności doręczenia (czy też wyjaśnienia jego okoliczności) powinno być postępowanie reklamacyjne przeprowadzone w urzędzie pocztowym. W ocenie NSA, w razie ewentualnej niemożności ustalenia skuteczności podwójnej awizacji w trybie przewidzianym w art. 92 Prawa pocztowego, organ byłby dopiero uprawniony do oceny, na podstawie innych środków dowodowych, czy doręczenie należy uznać za skuteczne. 3.7. Z sytuacją taką nie mamy jednak do czynienia w przedmiotowej sprawie. Z reklamacji udzielonej przez Urząd Pocztowy [...], wynika że Poczta Polska S.A. nie widzi podstaw do reklamacji, bowiem list został dwukrotnie awizowany i zwrócony do nadawcy. Zatem przedstawione przez skarżącego dowody w postaci oświadczeń sąsiadów i siostry skarżącego mogłyby zostać uznane za skuteczne tylko wtedy, gdyby strona wyczerpała uprzednio obowiązujący tryb postępowania reklamacyjnego i postępowanie to nie pozwoliłoby na jednoznaczną ocenę trafności zarzutów wnioskodawcy w zakresie prawidłowości doręczenia. Wówczas organ byłby uprawniony, a wręcz zobowiązany, do oceny przedstawionego oświadczenia i ewentualnego sięgnięcia po inne środki dowodowe. W niniejszej sprawie nie było jednak do tego podstaw. W ocenie NSA, Sąd I instancji oraz organy administracyjne słusznie więc uznały, że o braku winy skarżącej nie mogą świadczyć powoływane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności. Za nieuzasadniony należało zatem uznać zarzut naruszenia art. 151 Ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, w zw. z art. 58 § 1 Kpa. 3.8. W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 151 Ppsa, w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, w zw. z art. 7 Kpa oraz art. 77 § 1 Kpa. Organy prawidłowo ustaliły bowiem stan faktyczny sprawy, który wskazuje na dokonanie doręczenia w trybie art. 44 Kpa. 3.9. Zarzuty skargi kasacyjnej są niezasadne. 3.10. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji.