I SA/Sz 631/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2020 r. sprawy ze skargi [...] Spółka cywilna B. N.-S., A. S., J. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] 2020 r. nr [...] B. N.-S., A. S. i J. S., będący wspólnikami spółki cywilnej Ś. R. w S., zaskarżyli do sądu decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia ich wniosku z dnia 7 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. Skarżący 7 kwietnia 2020 r. złożyli do organu wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku, organ wydał - na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.); dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu COVID-19" - ww. decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Skarżący złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że za wspomniany okres rozliczeniowy została złożona deklaracja ZUS DRA oraz korekta deklaracji ZUS DRA. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z dnia 7 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że deklaracja rozliczeniowa za maj 2020 r. została złożona drogą elektroniczną 10 lipca 2020 r., a następnie 15 lipca 2020 r. wpłynęła korekta ww. deklaracji. Tym samym, jako płatnik składek skarżący nie złożyli deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. w terminie wyznaczonym ustawą, tj. do 30 czerwca 2020 r. Brak wskazanej deklaracji rozliczeniowej uniemożliwił dokonania zwolnienia z opłacania składek na zasadach, o których mowa w ustawie o przeciwdziałaniu COVID-19. Skarżący wnieśli skargę do sądu, zaskarżając w całości ww. decyzję organu oraz zarzucając nieuwzględnienie okoliczności, które miały istotny wpływ na przebieg sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd, w celu uzupełnienia akt sprawy, wezwał stronę skarżącą do nadesłania aktualnego wydruku potwierdzenia wysłania zestawu dokumentów DRA za maj 2020 r., zaś organ do uzupełnienia odpowiedzi na skargę poprzez ustosunkowanie się do załączonego do skargi zrzutu ekranu programu Płatnik. Strony wykonały wezwania sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 31zt ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, obsługa przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31zo, realizowana jest w trybie umorzenia składek, za właściwy więc do rozpoznania sprawy - na podstawie § 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym spraw z zakresu działania Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1773), który stanowi, że rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28 i art. 29 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę - jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, gdyż skarżący mają siedzibę na terenie właściwości tego sądu. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy na wstępie wskazać warunki zwolnienia z opłacania składek, które zostały wprost unormowane w ustawie o przeciwdziałaniu COVID-19. Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, za marzec, kwiecień i maj 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 - za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie także z art. 31zq ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Na podstawie zaś art. 31zq ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8 należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. do dnia 31 października 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zgodnie także z art. 31zq ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Natomiast, przepis art. 31zo ust. 7 ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19 przewiduje, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji. Zgodnie także z art. 104 § 1 k.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji, a - zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania jest więc orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno więc być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt IV SA 1634/96; niepubl.), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 689/07). Głównym problemem interpretacyjnym jest zakres pojęcia bezprzedmiotowości, która często jest mylona z bezzasadnością. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego żądanie wnioskodawcy może być bezzasadne, ale nie jest to równoznaczne z bezprzedmiotowością. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09). Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 461/13). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje na szczególne znaczenie odróżnienia przypadków bezprzedmiotowości postępowania od braku przesłanek do uwzględnienia żądania strony. Bezzasadność żądania strony musi być wykazana co do zasady w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, gdyż będzie to niezgodne z prawem uchylanie się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku deklaracji rozliczeniowej płatnika za maj 2020 r. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zq ww. ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. Powód umorzenia postępowania przez organ mógł być zatem jedną z przesłanek do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, z uwagi na brak spełnienia przez skarżących warunków uprawniających do zwolnienia, które zostały wskazane w art. 31zq ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Jednak, jak wynika z uzasadnienia skargi skierowanej do sądu, skarżący kwestionują okoliczność niezłożenia w terminie deklaracji rozliczeniowej płatnika za maj 2020 r. Nadto, sąd w celu uzupełnienia akt sprawy wezwał stronę skarżącą do nadesłania aktualnego wydruku potwierdzenia wysłania zestawu dokumentów DRA za maj 2020 r., zaś organ do uzupełnienia odpowiedzi na skargę poprzez ustosunkowanie się do załączonego do skargi zrzutu ekranu programu Płatnik. Strony wykonały wezwania sądu. Zatem, także uzupełniony materiał dowodowy potwierdza, że sprawa nie była bezprzedmiotowa, gdyż istniał spór co do zasadniczej kwestii, tj. czy skarżący w terminie do 30 czerwca 2020 r. złożyli deklarację rozliczeniową płatnika za maj 2020 r., która to okoliczność ma istotny wpływ na uprawnienie skarżących do uzyskania zwolnienia z opłacania składki za maj 2020 r. W tej sytuacji należało ocenić, że organy obu instancji naruszyły przepis postępowania, tj. art. 105 § 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. - sąd orzekł jak w sentencji. Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.