I SA/Kr 1384/19
WyrokWSA w Krakowie2020-06-25
Skład orzekający: Waldemar Michaldo, Piotr Głowacki, Jarosław Wiśniewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego określające wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, mimo podniesionych przez dłużnika zarzutów dotyczących niewymagalności wierzytelności, jej wygaśnięcia w drodze potrącenia oraz odmowy dopuszczenia przez organ odwoławczy kluczowych dowodów?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, uznając, że organ odwoławczy naruszył przepisy postępowania, w szczególności art. 7, 77 i 80 KPA, poprzez zaniechanie zebrania wyczerpującego materiału dowodowego i dowolną ocenę zgromadzonych dowodów. Odmowa dopuszczenia kluczowych dowodów na etapie postępowania zażaleniowego, bez należytego uzasadnienia i wbrew zasadom postępowania dowodowego, stanowiła rażące naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie wykazał, dlaczego dowody te miałyby być niewiarygodne lub spóźnione, a także nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w kwestii istnienia i wymagalności wierzytelności oraz skuteczności potrącenia.Stan faktyczny
Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne i dokonał zajęcia wierzytelności I. sp. z o.o. wobec M. B. Dłużnik zajętej wierzytelności odmówił przekazania środków, podnosząc, że wierzytelność nie jest wymagalna z uwagi na warunki umowne. Po kontroli organ egzekucyjny określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, odrzucając zarzuty dłużnika i odmawiając dopuszczenia dowodów przedstawionych na etapie zażalenia, dotyczących m.in. potrącenia wierzytelności z tytułu kar umownych. Dłużnik złożył skargę do WSA w Krakowie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i błędne ustalenia faktyczne.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 16 października 2019 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 21 czerwca 2019 r. Zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100 zł.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Piotr Głowacki WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi I. sp. z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] października 2019r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności uchyla zaskarżone postanowienie II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych).
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej M. B. (prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą F. z siedzibą w K. ) na podstawie własnych tytułów wykonawczych.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. zawiadomieniem z dnia 02.03.2017r. nr [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w I. sp. z o.o., ul. [...]; [...] L. (dłużnik zajętej wierzytelności). Kwota łącznej należności wynikająca z zawiadomienia - 460.670,13 zł. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 24.02.2017r.
W odpowiedzi na zajęcie, dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 02.03.2017 r., poinformował, że uznaje zajętą wierzytelność, jednak w związku trudnościami wyegzekwowania wierzytelności od swojego dłużnika, tj. M. sp. z o. o. odmawia realizacji zajęcia.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L., pismem z dnia 18.01.2018r. wezwał dłużnika wierzytelności do przekazania zajętej kwoty na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności, pismem z dnia 29.01.2018 r., oświadczył, że uznaje zajętą przez organ egzekucyjny wierzytelność należną M. B. z tytułu umowy nr [...] i [...] (załączając w/w umowy). Wskazał, że wierzytelność ta nie jest wymagalna i nie ma podstaw do przekazania kwot wynikających z powyższej wierzytelności na rachunek organu egzekucyjnego. Powołał się na § 9 ust.4 w/w umów, z którego wynika, że strony ustaliły, iż płatność będzie dokonana w terminie 45 dni od daty otrzymania prawidłowo wystawionej faktury VAT, lecz nie wcześniej niż po otrzymaniu płatności przez zamawiającego od firmy T. sp. z o.o., która nie przekazała należnego wynagrodzenia za pracę dłużnikowi wierzytelności.
Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 22.01.2018r. nr [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w I. sp. z o.o. Kwota łącznej należności wynikająca z zawiadomienia - 904.103,08 zł. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23.01.2018r.
Następnie zawiadomieniem z dnia 20.02.2018r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał kolejnego zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w I. sp. z o.o. Kwota łącznej należności wynikająca z zawiadomienia - 1.253.940 zł. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 20.02.2018r.
W odpowiedzi na w/w zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 22.02.2018 r. wyjaśnił, że podtrzymuje dotychczasowe stanowisko przedstawione w pismach z dnia 02.03.2017r. oraz z dnia 29.01.2018 r.
Dłużnik zajętej wierzytelności nie wywiązał się ze swojego obowiązku związanego z dokonanymi zajęciami tj. w obowiązującym terminie wskazanym w zawiadomieniach nie przekazał żadnych środków.
Z uwagi na fakt, że tytułem realizacji zajęć nie wpłynęły żadne kwoty, Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. przeprowadził kontrolę u dłużnika zajętej wierzytelności w zakresie prawidłowości realizacji w/w środka egzekucyjnego.
Kontrolę przeprowadzono na podstawie przedłożonych do protokołu faktur, zestawienia obrotów i sald kont bilansowych, wydruków kont rozrachunkowych, kopii przelewów, umów, protokołów odbioru robót oraz porozumień, które zostały wskazane zarówno w protokole z kontroli dłużnika zajętej wierzytelności jak i w postanowieniu o określeniu wysokości nieprzekazanych środków pieniężnych przez dłużnika zajętej wierzytelności.
Końcowy protokół z kontroli prawidłowości realizacji wierzytelności pieniężnej sporządzono w dniu 28.03.2019r. W wyniku kontroli dokonano następujących ustaleń:
T. sp. z o.o. w dnia 17.06.2014 r. zawarła umowę z M. sp. z o.o. z siedzibą w K. (zwaną dalej M. sp.z o.o.) na realizację "Koncepcji budowy infrastruktury pasywnej Małopolskiej Sieci Szerokopasmowej". Zgodnie z tą umową T. sp. z o.o. został uprawniony do powierzenia wykonania całości lub części kontraktu innym wykonawcom. W związku z powyższym, pomiędzy T. sp. z o.o., a I. sp. z o.o. zawarto umowy w dniu 20.07.2015 r w dniu 27.06.2014 r., w dniu 27.06.2014 r.
Na podstawie tych umów I. sp. z o.o. zobowiązała się wykonać prace projektowo-budowlane dla M. sp. z o.o infrastruktury szerokopasmowej sieci pasywnej.
W związku z w/w trzema umowami, I. sp. z o.o. zawarła umowy na podwykonawstwo z F. " M. B. (przed zmianą nazwy: F. M. B.):
W umowach tych w § 9 ust. 4 strony postanowiły, że płatność będzie dokonana na rzecz pani M. B. w terminie 45 dni od daty otrzymania prawidłowo wystawionej faktury VAT, lecz nie wcześniej niż po otrzymaniu płatności przez I. sp. z o.o. od T. sp. z o.o.
Następnie dnia 22.07.2016 r. zostało zawarte porozumienie trójstronne pomiędzy M. sp. z o.o., T. sp. z o.o oraz I. sp. z o.o. w związku z powstaniem zadłużenia T. sp. z o.o w wyniku zawartych z I. sp. z o.o. umów. W wyniku porozumienia strony postanowiły, że:
M. sp. z o.o. wstąpiła w miejsce T. sp. z o.o we wszystkie zobowiązania i długi wynikające z zawartych umów,
-na M. sp. z o.o przeniesione zostają wszelkie wierzytelności T. sp. z o.o. wobec podwykonawców wynikające z zawartych umów, w tym możliwość dochodzenia wynikających z nich roszczeń, w szczególności w zakresie gwarancji dobrego wykonania umowy oraz uprawnień z tytułu gwarancji i rękojmi.
-M. sp. z o.o zobowiązała się zapłacić należności do dnia 31.12.2016 r.
Ponadto w celu zabezpieczenia roszczeń I. sp. z o.o od M. sp. z o.o przeniesiono na I. sp. z o.o. 248 obligacji wyemitowanych przez M. sp. z o.o., o łącznej wartości 2.480.000 zł.
W dniu 22.07.2016 r. pomiędzy M. sp. z o.o., a I. sp. z o.o. zostało zawarte porozumienie, w którym M. sp. z o.o. zobowiązało do zapłaty na rzecz I. sp. z o.o. zaległości w wysokości 2.473.846,67 zł. W celu zabezpieczenia zapłaty M. sp. z o.o. złożyło oświadczenie o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 ustawy z dnia 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2019r. póz. 1460 ze zm. dalej: kpc). M. sp. z o.o. ustanowiła na rzecz I. sp. z o.o. zastaw rejestrowy na elementach sieci wykonanych przez I. sp. z o.o. w ramach inwestycji (do najwyższej sumy zabezpieczenia w kwocie 2.721.231,34 zł).
M. sp. z o.o. nie dotrzymała zobowiązania zapłaty należności do dnia 31.12.2016 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieście w Krakowie postanowieniem z dnia 06.02.2017 r. sygn. akt: V GCo 49/17/S wydał postanowienie o nadaniu aktowi notarialnemu klauzuli wykonalności, co do obowiązku zapłaty kwoty 2.473 846,67 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 01.012017 r.
Dłużnik zajętej wierzytelności zawarł trzy umowy cesji wierzytelności przysługującej mu w stosunku do M. sp. z o.o z C..I. sp. z o.o.
Z treści tych umów wynikało, przeniesienie przez dłużnika zajętej wierzytelności na C..I. sp. z o.o. wierzytelności mu przysługujących, na podstawie porozumienia zawartego w K. w dniu 22.07.2016 r. pomiędzy M. sp. z o.o., I. sp. z o.o., a T. sp. z o.o. wobec spółki M. sp. z o.o. na łączną kwotę 2.473.846,67 zł. Przedmiotem pierwszej umowy cesji nr [...] z dnia 22.03.2017 r. było przeniesienie przez dłużnika wierzytelności na C..I. Sp. z o.o. wierzytelności wobec M. sp. z o.o w wysokości 656.000,00 zł za cenę 400.000,00 zł z terminem płatności do dnia 17.04.2017 r. przelewem na konto dłużnika wierzytelności. Pieniądze zostały przelane na konto dłużnika wierzytelności z tytułu tej umowy dnia 10.04.2017 r. w wysokości 40.000,00 zł. przez S. Sp. z o.o.
Przedmiotem drugiej umowy cesji nr [...] z dnia 10.04.2017 r. było przeniesienie przez dłużnika wierzytelności na C..I. Sp. z o.o. wierzytelności wobec M. sp. z o.o. w wysokości 71.340,00 zł za cenę 43.500,00 zł z terminem płatności do dnia 13.04.2017 r. przelewem na konto dłużnika wierzytelności. Pieniądze zostały przelane na konto dłużnika wierzytelności z tytułu tej umowy dnia 30.04.2017 r. w wysokości 43.000,00 zł przez E. Spółka z o.o.
Przedmiotem trzeciej umowy cesji nr [...] z dnia 21.04.2017 r. było przeniesienie przez dłużnika wierzytelności na C..I. sp. z o.o. wierzytelności wobec M. sp. z o.o. w wysokości 912.660,00 zł za cenę 556.500,00 zł z terminem płatności do dnia 33.05.2017r. przelewem na konto dłużnika wierzytelności. Pieniądze nie zostały przelane w terminie określonym w umowie jak również później.
Umowa cesji nr [...] i umowa nr [...] zostały zrealizowane, natomiast umowa nr [...] z uwagi na niedokonanie przez cesjonariusza-C..I. sp. z o.o. przelewu środków w terminie do 30.05.2017 r. stała się bezprzedmiotowa i uległa rozwiązaniu.
Z przedstawionych w trakcie kontroli dokumentów wynikało, że zobowiązana w 2015r., wystawiła na rzecz dłużnika zajętej wierzytelności faktury VAT na łączną kwotę 2.149.868,81 zł. Należności z tych faktur nie zostały przez dłużnika zajętej wierzytelności w całości zapłacone na rzecz zobowiązanej.
Z potwierdzenia salda wystawianego przez dłużnika wierzytelności wynikało, że na dzień 31.12.2017 r. i 31.12.2018 r. zobowiązanej przysługuje wierzytelność w wysokości 884.538,82 zł.
Wykazy obrotu i salda również ujawniły, że zobowiązana posiadała na dzień 31.12.2018 r. wierzytelność w wysokości 884.538,82 zł. Ta sama kwota wierzytelności istniała podczas kontroli.
Wszystkie powyższe okoliczności wskazywały, że I. sp. z o.o. nie dokonało w terminie przekazania zajętej przez organ egzekucyjny wierzytelności pani M. B. w wysokości 884.538,82 zł.
Organ egzekucyjny podkreślił, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że spełnione zostały przesłanki normy prawnej zawartej w art. 71 a § 9 upea niezbędne do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia 21.06.2019r. nr [...] określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę 884.538,82 zł.
Dłużnik zajętej wierzytelności, działając przez pełnomocnika pismem z dnia 28.06.2019r., złożył zażalenie. W zażaleniu zarzucił, że gdy obowiązek zapłaty wierzytelności w ogóle nie powstał z uwagi na jej niewymagalny charakter, a co za tym idzie odmowa przekazania wierzytelności niewymagalnej nie stanowiła bezpodstawnego uchylania się od spełnienia świadczenia w rozumieniu art. 7 la § 9 u.p.e.a, jako że miała swój ą podstawę w postanowieniach umownych, to jest w art. 6 i art. 9 ust. 4 umowy podwykonawczej z dnia 27 lipca 2015r. zawartej przez I. sp. z o. o. z M. B.
Podniesiono również zarzut naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p. a polegające na dokonaniu błędnych ustaleń faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonego postanowienia - mianowicie błędnego ustalenia, że wierzytelność zajęta w kwocie 884.538,82 zł istnieje, a I. bezpodstawnie uchyla się z jej przekazaniem organowi egzekucyjnemu w sytuacji, gdy wierzytelność ta w całości wygasła w związku z jej potrąceniem a Zobowiązana nie ma już względem I. jakichkolwiek wierzytelności, co Organ II instancji powinien ustalić według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania postanowienia.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 16 października 2019r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżane postanowienie .
W ocenie Dyrektora zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdzał fakt bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania organowi egzekucyjnemu wierzytelności w kwocie 884.538,82 zł.
Odnosząc się do wniosku zawartego w uzupełnieniu zażalenia z dnia 10.07.2019 r. o dopuszczenie dowodów załączonych do w/w pisma, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. odmówił ich uwzględnienia. Wyjaśnił , że podczas kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego w I. sp. z o.o. zostały przedłożone wszystkie dokumenty dotyczące w/w wierzytelności, a prezes spółki poświadczył to pismem z dnia 27.03.2019r. Nie złożono także zastrzeżeń do protokołu kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, co świadczy o tym, że dłużnik zajętej wierzytelności zgodził się z ustaleniami poczynionymi podczas kontroli.
Z przedłożonych w toku kontroli dokumentów nie wynikało roszczenie I. sp. z o.o. wobec zobowiązanej z tytułu naliczenia kar umownych. Dłużnik zajętej wierzytelności nie wspomniał o jakichkolwiek należnościach wobec zobowiązanej. Zobowiązana w toku postępowania egzekucyjnego również nie wskazywała na możliwość naliczenia kar umownych z tytułu wykonanych robót. Zobowiązana wskazywała natomiast na istnienie wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności.
Ponadto fakt, istnienia zapisu w treści wskazanych w zażaleniu umów o prawnej możliwości naliczenia kar umownych z tytułu nienależytego wykonania umów nie świadczy, że te kary umowne muszą być naliczone. Budzi zdziwienie, że dopiero w dniu 03.07.2019 r., po dokonanych przez organ I instancji czynnościach egzekucyjnych, zaszła konieczność potrącenia naliczonych kar umownych. Z załączonych dokumentów wynika, że wezwanie I. sp. z o.o. do zobowiązanej było skierowane po raz pierwszy dnia 02.10.2016 r., a do M. sp. z o.o. dnia 21.10.2016 r., a zatem po zawarciu porozumienia z dnia 22.07.2016 r. pomiędzy stronami, w którym nie wspomniano nic na temat należnych kar umownych podlegających potrąceniu z wierzytelnością.
W dokumentach księgowych dłużnika zajętej wierzytelności nie ma przypisanych należności z tytułu kar umownych od zobowiązanej. Naliczenie kar umownych wiąże się z koniecznością wystawienia not obciążeniowych przez wierzyciela, które następnie zgodnie z zasadami rachunkowości winny zostać zaksięgowane w dokumentach. W przedłożonych w toku kontroli dokumentach rachunkowych dłużnika zajętej wierzytelności jak również w sprawozdaniu finansowym za 2016 rok i 2017 rok nie ma odnotowanej takiej należności od zobowiązanej. Takie działanie dłużnika zajętej wierzytelności budzi wątpliwości co do wiarygodności przedstawianych - dopiero na etapie zażalenia dokumentów i argumentacji.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w pkt 2 zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. uznał, że są one chybione. Z sentencji postanowienia ma wynikać istota podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia. W omawianej sprawie organ I instancji prawidłowo podał w sentencji postanowienia, czego ono dotyczy. Wskazał, że określa wysokość nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności tj. I. sp. z o.o. w L. j, należnej organowi egzekucyjnemu, wskazując kwotę 884.538,82 zł. Podał również prawidłową podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia. Dalsze informacje np. z czego wierzytelność wynika, czy też których zajęć wierzytelność dotyczy, powinny wynikać z uzasadnienia.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w pkt 1 i 3 zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. zauważył, że zarzuty te sprowadzają się w istocie do kwestionowania istnienia i wymagalności zajętej wierzytelności i nie zasługują one na uwzględnienie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. podzielił ustalenia organu I instancji przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że dłużnik zajętej wierzytelności od dokonanego pierwszego zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny, informował o wierzytelności M. B.. Jedyną podnoszoną okolicznością był brak wymagalności wierzytelności w związku z § 9 ust. 4 umowy zawartej pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązaną. Zarówno w pierwszym piśmie z dnia 02.03.2017 r. jak i dwóch kolejnych tj. z dnia 29.01.2018 r. i 22.02.2018 r. wskazywał, że uznaje wierzytelność, ale jest ona niewymagalna, dlatego zajęcie nie będzie zrealizowane. Podczas dokonywania zajęć wierzytelności jak i podczas kontroli nie wskazywał na należne kary umowne i zatrzymane kwoty na poczet roszczeń z tytułu gwarancji i rękojmi za wady.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że w niniejszej sprawie doszło do przejęcia długu pomiędzy: T. sp.zo.o., M. sp. z o.o. i I. sp. z o.o. - na podstawie porozumienia z dnia 22.07.2016 r. T. sp. z o.o. został z długu zwolniony, a odpowiedzialnym za zapłatę należność względem I. sp. z o.o. stała się M. sp. z o.o. W wyniku przejęcia długu M. sp. z o.o. zobowiązała się w § 2 ust. 2 porozumienia z dnia 22.07.2016 r. do zapłaty na rzecz I. sp. z o.o. należności do dnia 31.12.2016 r. W wyniku tego doszło do zmiany terminu wymagalności roszczenia dłużnika zajętej wierzytelności I. sp. z o.o. względem M. sp. z o.o. Stała się to data 31.12.2016 r. Bezsporne pozostaje, że dłużnikiem I. sp. z o.o. było M. sp. z o.o., a T. sp. z o.o. przestał być podmiotem zobowiązanym względem I. sp. z o.o.
Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że dłużnik zajętej wierzytelności dokonał sprzedaży przysługującej mu wierzytelności względem M. sp. z o.o. na rzecz osoby trzeciej C..I. sp. z o.o. Część wymagalnego długu M. sp. z o.o. została przez dłużnika zajętej wierzytelności sprzedana i w wyniku tego I. sp. z o.o. otrzymała zapłatę. Dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał kwotę 443.500 zł. Zobowiązanie M. sp. z o.o. wobec dłużnika zajętej wierzytelności zostało zmniejszone o kwotę 656.000 zł i 71.340 zł (łącznie o 727.340 zł). W wyniku tego na dzień 31.12.2017 r. zadłużenie T. sp. z o.o. wobec I. sp. z o.o. wynosiło 1.034.155,52 zł, a więc uległo zmniejszeniu z kwoty 2.473.846,67 zł (taka wartość zadłużenia została podana przez I. sp. z o.o. w zawartych umowach cesji wierzytelności z dnia 22.03.2017 r. i 10.04.2017 r.). Dokonanie tej transakcji miało wpływ na wymagalność roszczenia zobowiązanej względem dłużnika zajętej wierzytelności. Skoro dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał zapłatę swojej wierzytelności, to oznacza, że roszczenie co do tej kwoty stało się wymagalne i wierzytelność Zobowiązanej stała się wymagalna. Spełnione zostały warunki umowy określone w § 9 ust. 4 umowy.
Nie można zatem się zgodzić z twierdzeniem, że sprzedaż wierzytelności wobec M. sp. z o.o. nie spowodowała wymagalności roszczenia po stronie zobowiązanej. Od dnia otrzymania zapłaty od C..I. sp. z o.o. dłużnik zajętej wierzytelności winien był dokonać przekazania środków do organu I instancji na podstawie dokonanych zajęć wierzytelności. Dłużnik zajętej wierzytelności w wyniku zawarcia porozumienia w dniu 22.07.2016 r. otrzymał zabezpieczenie spłaty należności i uzyskał pewność, że jego roszczenie zostanie zaspokojone. Posiadane obligacje o znacznej wartości, jak również zastaw rejestrowy na urządzeniach przesyłowych zaspokaja roszczenie dłużnika zajętej wierzytelności względem M. sp. z o.o. Nie uzasadnione jest zatem dlaczego dłużnik zajętej wierzytelności nie wykonuje uprawnień z przysługującego mu prawa zabezpieczenia długu. Sam fakt posiadania zabezpieczenia pokrywa należność od M. sp. z o.o. Wysokość zastawu rejestrowego obejmuje kwotę 2.721.231,33 zł, a zatem znacznie przekracza wysokość zobowiązania należnego od M. sp. z o.o.
Na to rozstrzygnięcie została złożona skarga do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w której skarżąca zarzuciła :
1. " naruszenie art. 7, art. 77 § l i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks (t.j. Dz.U. z 2018póz. 2096; "kp.a") postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2019r póz. 1438; u.p.e.a), poprzez zaniechanie zebrania wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie oraz poprzez przeprowadzenie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów przejawiającej się w szczególności w wybiórczą oceną materiału dowodowego ("pod określoną tezę"), z pominięciem części dowodów i logicznie z nich wynikających wniosków, a które to naruszenie skutkowało/polegało na:
(i). zaniechaniu należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego, celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a przez to nierozpoznanie istoty sprawy, czego dowodzi w szczególności:
- bezpodstawna odmowa Organu II Instancji uwzględnienia kluczowych w sprawie dowodów w postaci dokumentów przedłożonych przez Skarżącego na etapie postępowania odwoławczego (w tym m.in. oświadczenia Skarżącego o potrąceniu wierzytelności Zobowiązanej z wierzytelnością własną Skarżącego z tytułu kar umownych), u podstaw której legio równie bezpodstawne twierdzenie Organu II Instancji, jakoby przeciwko uwzględnieniu dowodów miał przemawiać fakt zbyt późnego powoływania się na nie przez skarżącego ("co budzi wątpliwości co do wiarygodności (...) dokumentów) oraz fakt niekwestionowania przez Skarżącego ustaleń protokołu kontroli w drodze zastrzeżeń do protokołu kontroli (" co świadczy (...), że dłużnik (...) zgodził się ustaleniami poczynionymi podczas kontroli") -podczas gdy przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego nieznane są instytucja perkluzji dowodowej oraz rygor utraty prawa powoływania się na okoliczności niestwierdzone protokołem kontroli lub odmienne niż stwierdzone protokołem w przypadku niewniesienia zastrzeżeń do protokołu kontroli.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ani Kodeks postępowania administracyjnego (do którego ustawa ta odsyła) nie zawierają postanowienia analogicznego do zawartego w art. 291 § 3 Ordynacji podatkowej zgodnie, z którym: "w przypadku niezłożenia wyjaśnień lub zastrzeżeń w terminie określonym w § l, przyjmuje się, że kontrolowany nie kwestionuje ustaleń kontroli. "; jednakże nawet na gruncie tak brzmiącego przepisu sądy administracyjne zajmują stanowisko, iż "Regulacja ta nie może jednak ograniczać kontrolowanemu prawa do kwestionowania materiału dowodowego, czy tez ustaleń poczynionych w ramach kontroli podatkowej, w późniejszym postępowaniu podatkowym "., a zatem możliwe jest podważanie ustaleń kontroli wszelkimi środkami dowodowymi (wyrok wojewódzkiego Administracyjnego w warszawie z dnia 10 lipca 2015 r., IIISA/Wa 2629/14);
- fakt nieprzeprowadzenia przez Organ II Instancji jakiegokolwiek postępowania dowodowego celem weryfikacji czy Skarżącemu przysługiwała i w jakiej wysokości wierzytelność wzajemna względem M. B. ("Zobowiązanej"), jak również celem weryfikacji czy wierzytelność Zobowiązanej została potrącona z wierzytelnością Skarżącego, skutkiem czego obie wierzytelności wygasły, oraz czy potracenie takie było kwestionowane przez Zobowiązaną ( czy tez Zobowiązana uznawała leżące u podstaw wierzytelności Skarżącego okoliczności oraz dokonane potrącenie) – podczas gdy okoliczności te miały istotny charakter dla wyniku postępowania, a istnienie wierzytelności wzajemnej Skarżącego nadającej się do potrącenia w sposób logiczny i racjonalny wyjaśniła przyczynę, ze względu na którą Zobowiązana od blisko 3 lat nie dochodziła zapłaty wierzytelności na drodzesądowej,
- fakt nieprzeprowadzenia przez Organ II Instancji wyczerpującego postępowania dowodowego celem weryfikacji czy zajęta wierzytelność Zobowiązanej stała się w całości wymagalna w świetle art. 6 i 9 umowy podwykonawczej z dnia l lipca 2014r., 24 października 2014r., 29 stycznia 2015 r. oraz z dnia 27 lipca 2015r. zawartej przez Skarżącego z Zobowiązaną (zwanych dalej łącznie " Umową"), w tym: zaniechanie należytego zbadania czy spełniły się wszystkie zdarzenia warunkujące wymagalność wierzytelności zajętej, niezbadanie w ogóle czy zgodnie z § 6 ust. 2 Umów, Skarżący był uprawniony i dokonał zatrzymania 5% wynagrodzenia brutto(107.493,44 zł) Zobowiązanej tytułem zabezpieczenia należytego -wykonania robót oraz czy wystąpiły jakiekolwiek zdarzenia uzasadniające zwolnienie kwot zatrzymanych (m.in. czy upłynęły okresy rękojmi i gwarancji oraz czy zobowiązana kiedykolwiek wzywała do zwrotu kwot zatrzymanych zgodnie z art. 6 ust. 2 i 3 Umów) - podczas gdy okoliczności te miały istotny charakter dla wyniku postępowania, a niewymagałność wierzytelności Zobowiązanej w sposób logiczny i racjonalny wyjaśniła przyczynę, ze względu na którą Zobowiązana od blisko 3 lat nie dochodziła zapłaty wierzytelności sądowej, a który to powyższy zarzut może, zdaniem Skarżącego, stanowić wystarczającą podstawę uchylenia zaskarżonego postanowienia ( zob. prawomocny Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Krakowie z dnia 8 września 2009r., ISA/Kr 294/09, w którym wskazano, iż zaniechanie dokonania przez organ ustaleń w kwestii potrącania i jego skuteczności oraz naruszenie przez organ art. 504 k.c stanowią samodzielną podstawę eliminacji zaskarżonego postanowienia
(ii). błędnym ustaleniem za organem i instancji, że wierzytelność zajęta w kwocie 884.538,82 zł istnieje -podczas gdy wierzytelność zajęta całość wygasła w związku z jej potrąceniem dokonanym przez Skarżącego pismem z dnia 3 lipca 2019r. (co nastąpiło już po zakończeniu postępowania kontrolnego prowadzonego w trybie art. 71 a § l u.p.e.a.), które zostało wyraźnie uznane za Zobowiązaną, a zatem Zobowiązana nie posiada względem Skarżącego jakichkolwiek niezaspokojonych wierzytelności;
(iii), błędnym (dowolnym i bezpodstawnym) ustaleniem Organu II Instancji, iż wierzytelność Skarżącego z tytułu kar umownych nie powstała, jako że "fakt, istnienia zapisu w treści wskazanych w zażaleniu umów o prawnej możliwości naliczenia kar umownych z tytułu nienależytego -wykonania umów nie świadczy, że te kary umowne muszą być naliczone, "(s. 12 decyzji) -podczas gdy:
- organ administracji publicznej nie jest władny za stronę czy wykonuje czy tez nie wykonuje swoje uprawnienie o charakterze cywilnoprawnym (tutaj: uprawnienie do żądania zapłaty kar umownych), jak również nie jest uprawniony do miarkowania wysokości kar umownych zastrzeżonych pomiędzy stronami stosunku cywilnoprawnego a nawet Kodeksu postępowania administracyjnego nie zastrzega dla niego takiego uprawnienia),
- strony (Zobowiązana i Skarżący) ułożyły stosunek prawny w ten sposób, iż kary umowne podlegały automatycznemu naliczeniu z chwilą wystąpienia zdarzenia, na wypadek, którego zostały zastrzeżone (zob. § 11 ust. 6 pkt 4 umowy nr [...] z dnia l lipca 2014r. oraz postanowienia § 11 ust 6 pkt 3 umowy nr [...] dnia 29 stycznia 2015r.),
- w orzecznictwie sądowym wyrażono pogląd, iż "kary umowne za opóźnienie w wykonaniu robót (tutaj: Zamawiająca została obciążona z tego tytułu kara umowną za opóźnienie w wykonaniu robót w kwocie 272.078,28 zł-zob. uwaga własna AA) ze swej istoty, stają się wymagalne po każdym dniu opóźnienia, w wysokości wynikającej z umowy, a nie dopiero po wezwaniu do ich zapłaty przez osobę uprawnioną do naliczania kar "(zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w gdańsku z dnia 17 stycznia 2017r., VACa 255/16). a zatem nie ma racji organ twierdząc, iż kary umowne nie musiały być naliczone, skoro do naliczenia takiego dochodziło automatycznie , bez konieczności składania w tym przedmiocie jakichkolwiek oświadczeń;
(iv). błędnym ustaleniem Organu II instancji jakoby Skarżący już na etapie postępowania kontrolnego przedłożył wszystkie dokumenty dotyczące wierzytelności zajętej (s. 12 decyzji), co doprowadziło Organ II instancji do błędnego wniosku, iż przedłożenie dokumentów dotyczących wierzytelności wzajemnej Skarżącego z tytułu kar umownych dopiero na etapie postępowania II instancyjnego w połączeniu z faktem niewystawienia not obciążeniowych oraz nieujawnionych wierzytelności wobec Zobowiązanej w sprawozdaniu finansowym za lata 2016 i 2017 "budzi wątpliwości co do wiarygodności przedstawianych -dopiero na etapie zażalenia dokumentów i argumentacji, "(s. 13 decyzji)-podczas gdy:
- potrzeba przedłożenia dalszych dokumentów w sprawie wystąpiła dopiero po zakończeniu postępowania kontrolnego, w związku ze zdarzeniami mającymi miejsce po zakończeniu tego postępowania, skarżący utrzymuje, że na etapie postępowania kontrolnego nie miał on obowiązku przedkładania dokumentów, które nie dotyczyły bezpośrednio wierzytelności zajętej (tj. wierzytelności Zobowiązanej względem skarżącego, w przedmiocie której prowadzono kontrolę),lecz wierzytelności innego rodzaju, to jest wierzytelności Skarżącego względem Zobowiązanej (tj. wierzytelności nieobjętej zakresem postępowania kontrolnego, o której dowiedział się, że może zostać przedstawiona do potrącenia już po zakończeniu postępowania kontrolnego, w wyniku zaczerpniętej porady prawnej). Dopiero po dniu potracenia, przedstawione w uzupełnieniu zażalenia dokumenty stały się istotne dla sprawy i nabrały związku z wierzytelnością zajętą, a przez to pojawiła się potrzeba ich powołania,
- fakt złożenia w postępowaniu II instancyjnym dokumentów sprzed daty postępowania kontrolnego (w tym dokumentów pochodzących od podmiotów trzecich) dowodzi, ze właściwy organ nie zebrał w toku postępowania kontrolnego wszystkich istotnych dla sprawy dowodów lub ewentualnie, że dokumenty takie stały się istotne dla sprawy oraz potrzeba ich powołania powstała później, po zakończeniu kontroli,
- w trakcie kontroli nie został i nie mógł zostać przedłożony dokument wówczas nieistniejący, to jest oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnych Skarżącego i Zobowiązanej, sporządzony zarówno po zakończeniu postępowania kontrolnego, jak i po wydaniu Postanowienia I instancji ( dokument potrącenia datowany jest na 3 lipca 2019r., a Postanowienie i Instancji na 21 czerwca 2019r.),
- Organ II instancji miał możliwość zweryfikowania autentyczności dokumentów budzących jego wątpliwości bezpośrednio przez podmioty, od których dokumenty te pochodziły, czego Organ Ii instancji w całości zaniechał
- wystawienie not obciążeniowych oraz ujęcie wierzytelności w sprawozdaniach finansowych nie są okolicznościami determinującymi powstanie oraz uzależniającymi istnienie wierzytelności (tj. Wierzytelności z tytułu kar umownych powstają i istnieją niezależnie od tego czy zostają ujęte w jakichkolwiek dokumentach księgowych),
- przedstawione przez Skarżącego dowody uzupełniały materiał dowodowy zebrany w toku postępowania, a oparta na nich argumentacja miała charakter logiczny i spójny z pozostałym materiałem dowodowym sprawy;
(v). błędnymi ustaleniami Organu II Instancji jakoby Skarżący zgadzał się z ustaleniami protokołu kontroli przeprowadzonej w trybie art. 7 la § l u.p.e.a wobec faktu, iż "Nie złożono (...) zastrzeżeń do protokołu kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego", a także jakoby skarżący "nie wspomniał o jakichkolwiek należnościach wobec zobowiązanej " -podczas gdy:
- Organ II Instancji nie zauważa i w całości pomija, iż na etapie postępowania kontrolnego Skarżący nie kwestionował istnienia wierzytelności zobowiązanej (wierzytelność ta w dacie kontroli jeszcze istniała, zaś do jej wygaśnięcia doszło po zakończeniu kontroli)dlatego też wierzytelności te były ujęte w bilansach księgowych, lecz kwestionował wymagalność zajętej wierzytelności Zobowiązanej, a przez to faktycznie podważał i nie godził się na skuteczną egzekucję wierzytelności zajętej,
- Skarżący ustnie informował kontrolujących o uprawnieniu do dochodzenia od Zobowiązanej kar umownych, a błędne odmienne ustalenie Organu II Instancji nie znajduje jakichkolwiek podstaw w zebranym materiale dowodowym (organ II Instancji nie wskazał nawet co było podstawą takiego ustalenia). Nadto, w toku postępowania kontrolnego, Skarżący złożył kontrolującym faktur ę nr 01/11/15 wraz z protokołem informującym o 96-dniowym opóźnieniu w przedmiocie wykonania,
- Umowy [...] z dnia 29.01.2015 - z których to dokumentów, biorąc jednocześnie pod uwagę treści umowy [...], bezsprzecznie wynikała wierzytelność Skarżącego o zapłatę przez Zobowiązaną kar umownych,
- protokół kontroli w całości milczy na temat wierzytelności Skarżącego względem zobowiązanej jednak nie oznacza to, że okolicznością sprawie których protokół milczy i ustalenia, których zaniechano w protokole kontroli, w ogóle nie istnieją,
- Skarżący dokonał potrącenia wierzytelności własnej z wierzytelnością zajętą zobowiązanej już po zakończeniu postępowania kontrolnego zajętej (zgodnie z argumentacją prawną przedstawiona w piśmie uzupełniającym zażalenie, w tym uzasadniającą dopuszczalność takiego potrącenia)- a zatem logicznie rozumując okoliczności te, w tym fakt z wygaśnięcia -wierzytelności zajętej, nie mogły zostać ustalone w toku postępowania kontrolnego;
(vi). biednym ustaleniem Organu II Instancji jakoby już z samego faktu nieudzielenia przez Skarżącego informacji na etapie postępowania kontrolnego o istnieniu wierzytelności względem Zobowiązanej, a także nieudzielenia analogicznej informacji przez samą Zobowiązaną na etapie prowadzonej przeciwko niej egzekucji można wyprowadzić wniosek, iż przedkładana na etapie postępowania zażaleniowego dokumentacja i argumentacja budzą wątpliwości, co miałoby uzasadniać odmowę Organu II Instancji uwzględnienia takiej dokumentacji wraz z opartą na niej argumentacją —podczas gdy argumentacja ta jest spójna i logiczna, nadto na etapie postępowania kontrolnego Skarżący faktycznie ustnie informowało przysługującym mu uprawnieniu dotyczącym naliczenia kar umownych, a nadto Organ II Instancji w ogóle nie wykazał, aby Zobowiązana o powyższą okoliczność była pytana (trudno natomiast wyobrazić sobie, aby Zobowiązana miała jakikolwiek interes prawny czy tez nawet faktyczny na etapie postępowania egzekucyjnego w informowaniu organu egzekucyjnego/kontrolnego o wierzytelnościach Skarżącego należnych mu tytułem kar umownych);
(vii) błędnym ustaleniem przez Organ II Instancji, jakoby z faktu niezamieszczenia w porozumieniach z dnia 22 lipca 2016r., zawartych przez Skarżącego (wykonawcę) z M. sp. z o.o. (inwestorem; dalej;"M. ") i T. sp. z o.o. (generalnym wykonawcą: dalej "T. jakichkolwiek informacji o wierzytelnościach przysługujących Skarżącemu wobec Zobowiązanej (niebędącą stroną tych porozumień) z tytułu kar umownych, można wyprowadzić wniosek, że wierzytelności takie oraz zdarzenia leżące u ich podstaw w ogóle nie istniały, a dowody przedstawione na tę okoliczność uznać na niewiarygodne — podczas gdy:
- zdarzenie, z którym Skarżący wiązał powstanie wierzytelności względem Zobowiązanej w łącznej kwocie 612.460,54 zł tytułem kar umownych wystąpiło w grudniu 2016r., a zatem już po zawarciu porozumień (zob. pkt 13 uzasadnienia), a nadto
- nieracjonalnym jest oczekiwanie oraz budowanie na tak nieracjonalnym oczekiwaniu stanu faktycznego, iż porozumienia zmierzające do ułożenia stosunków w układzie Skarżący - T. -M. winny zawierać jakiekolwiek informacje na temat stosunków Skarżącego z Zobowiązaną (zwłaszcza, że częstym jest, iż podmioty wyższego szczebla nie wiedzą o wystąpieniu pomiędzy podmiotami szczebla niższego zdarzeń uzasadniających żądanie zapłaty kar umownych);
(viii) błędnym ustaleniem przez Organ II Instancji jakoby skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, podczas gdy obowiązek zapłaty wierzytelności w ogóle nie powstał z uwagi na jej niewymagalny" charakter (niewymagalność taka nie stanowiła jednak przeszkody do potrącenia w sytuacji, gdy wymagalną była własna wierzytelność Skarżącego), a co za tym idzie odmowa przekazania wierzytelności niewymagalnej nie stanowiła bezpodstawnego uchylania się od spełnienia świadczenia w rozumieniu art. 7la § 9 u.p. e. a, jako że miała swoja podstawę w postanowieniach umownych, to jest w art. 6 i art. 9 ust 4 Umów oraz w przepisie art. 455 i art. 3531 k. c zezwalającym stronom na dowolne ułożenie ich stosunków zobowiązaniowych, w tym w zakresie terminu wymagalności świadczeń pieniężnych:
(ix) błędnym ustaleniem, że wierzytelność Zobowiązanej z tytułu wykonania robót budowlanych zajęta przez organ egzekucyjny stała się w całości wymagalna (niewymagalność taka nie stanowiła jednak przeszkody do potrącenia w sytuacji, gdy wymagalną była własna wierzytelność Skarżącego)-podczas gdy:
- zgodnie z art. 9 ust 4 Umowy, wymagalność wynagrodzenia Zobowiązanej uwarunkowano od wystąpienia łącznie trzech zdarzeń, a mianowicie od wystawienia faktury przez Zobowiązaną, upływu określonego terminu od daty otrzymania przez skarżącego prawidłowo wystawionej faktury VAT oraz zapłaty na rzecz Skarżącego przez podmiot zlecający roboty, a które to ostatnie zdarzenie nie wystąpiło, a co za tym idzie wierzytelność przysługująca zobowiązanej nie stała się wymagalna, a organ egzekucyjny nie mógł skutecznie się domagać zapłaty tej wierzytelności,
- jeszcze przed potrąceniem, część wierzytelności Zobowiązanej z tytułu wynagrodzenia (5% wartości brutto, tj. łącznie 107.493,44 zł )została zatrzymana na poczet zabezpieczenia należytego wykonania Umowy zgodnie z art. 6 tej Umowy, a do chwili wydania Postanowienia I instancji oraz Zaskarżonego Postanowienia nie wystąpiły kumulatywnie zdarzenia, o których mowa w art. 6 ust. 2 i 3 Umowy warunkujące zwolnienie kwot zatrzymanych (co oznacza, że kwoty zatrzymane pozostawały niewymagalne nawet w dacie ich potrącenia),
- fakt zatrzymania części wynagrodzenia Zobowiązanej mógł i powinien być znany organowi kontrolnemu wobec faktu przedstawienia przez skarżącego Umów, z których wyraźnie wynikało takie uprawnienie, zaś obecnie Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji związanych z zaniechaniem ustalenia powyżej bezpośrednio w protokole kontroli;
(x) błędnym ustaleniem , że w wyniku przejęcia przez M. długu T. względem Skarżącego, zobowiązanie T. względem Skarżącego wygasło ze skutkiem równoznacznym spełnieniu dłużnego świadczenia, a co za tym idzie wierzytelność przysługująca Zobowiązanej stała się wymagalna zgodnie z art. 9 ust. 4 -podczas gdy przejecie długu nie stanowi uregulowania należności, a co za tym idzie wierzytelność przysługująca Zobowiązanej nie stała się wymagalna;
(xi) biednym ustaleniem, iż "Posiadane obligacje o znacznej wartości, jak również zastaw rejestrowy na urządzeniach przesyłowych zaspokaja roszczenie dłużnika zajętej wierzytelności względem M. ", a co za tym idzie wierzytelność przysługująca Zobowiązanej stała się w całości wymagalna zgodnie z art. 9 ust. 4 Umowy - podczas gdy zabezpieczenie zapłaty długu nie ma skutku równoznacznego ze spełnieniem świadczenia , a co poniekąd przyznał sam Organ U Instancji stwierdzając, iż w wyniku zawarcia porozumienia w dniu 22.07.2016r. Skarżący " otrzymał zabezpieczenie spłaty należności (a nie faktyczną spłatę);
(xii) błędnym ustalenie, że cesja wierzytelności przysługujących Skarżącemu względem [...] na podmiot trzeci (C..I. sp. z o.o.) była równoznaczna z dokonaniem zapłaty w rozumieniu art. 9 ust. 4 Umowy - podczas gdy cesja taka stanowiła w istocie tylko i wyłącznie "sprzedaż" długu, a nie zapłatę za wykonanie robót w rozumieniu art. 9ust. 4 Umowy;
(xiii) pominięciem przez Organ II instancji, że cesja wierzytelności przysługujących Skarżącemu względem M. na podmiot trzeci miała wyłącznie charakter częściowy, a kwota pozostała do zapłaty przez M. na rzecz Skarżącego przekracza swoją wysokością wierzytelność zobowiązanej;
2."naruszenie art. 7 la § 9 u.p.e.a polegające na jego zastosowaniu w sytuacji, gdy brak było ku temu podstaw, a to z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej powyższym przepisem w postaci uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego - jako, że zajęta wierzytelność objęta Zaskarżonym Postanowieniem (884.538,82 zł) została umorzona i w całości wygasła wskutek potrącenia uznanego przez Skarżącego oraz Zobowiązaną dokonanego zgodnie z art. 504 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeksu cywilnego (tj. Dz. U. z 2019r. póz. 1145, "k.c"), a zatem bezpodstawne jest dalsze twierdzenie, iż w przypadku Skarżącego zaistniał stan 'bezpodstawnego uchylenia", jak również że w dalszym ciągu istniej e wierzytelność, którą Skarżący byłby zobowiązany w jakiejkolwiek części przekazać organowi egzekucyjnemu;
3. naruszenie art. 498 § 1 i 2 w zw. z art. 499 w zw. z art. 504 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (t.j. Dz. U z 2019r. póz. 1145; "k.c") przez Organ II Instancji, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy obie wierzytelności zajęta oraz wierzytelność Skarżącego względem Zobowiązanej mogły zostać przedstawione do potrącenia zgodnie z art. 504 k.c (jako, że Skarżący stał się wierzycielem Zobowiązanej już w grudniu 2016r., a zatem przed dniem pierwszych zajęć, które nastąpiły w lutym 2017r. ), co skutkowało błędnym ustaleniem, że wierzytelność zajęta istnieje, a Skarżący bezpodstawnie uchyla się od jej zapłaty, co miałoby uzasadniać wydanie Zaskarżonego Postanowienia-podczas gdy przysługująca Skarżącemu wierzytelność własna względem zobowiązanej mogła i została skutecznie potrącona z wierzytelność zobowiązanej, a na przeszkodzie takiemu potrąceniu nie stało zajęcie wierzytelności, ani niewymagalny charakter wierzytelności zajętej (zwłaszcza, że kwestia wymagalności wierzytelności została ustalona Organ I i II Instancji odmiennie aniżeli podnosi to Skarżący), zaś skutkiem potrącenia było wzajemne umorzenie wierzytelności ze skutkiem wstecz, od dnia kiedy potrącenie takie stało się możliwe zgodnie z art. 499 k. c;
4. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1w zw. z art. 144 kp.a w zw. z ar t. 18 u.p.e.a poprzez utrzymanie w mocy Postanowienia I Instancji wydanego z takimi naruszeniami prawa, które uzasadniały jego zmianę lub uchylenie.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w pismach Skarżącego kierowanych w odpowiedzi na dokonane zajęcia, Skarżący wprawdzie nie powoływała się na treść art. 6 Umów, stanowiącego o prawie Skarżącego do zatrzymania 5% wynagrodzenia brutto Zobowiązanej (tzw. kwoty zatrzymane) celem zabezpieczenia roszczeń wynikających z nienależytego wykonania Umów przez Zobowiązanie - jednakże wynikało to z faktu, iż argumentacja oparta na art. 9 Umów była znacznie dalej idąca. Dla Skarżącego było oczywistym, że skoro całe wynagrodzenie Zobowiązanej nie stało wymagalne, to tym samym nie zachodziła konieczność, a nawet potrzeba powoływania się przed organem na postanowienie umowne stanowiące o niewymagalności jedynie części wynagrodzenia (5% wynagrodzenia brutto).
Skarżący wyjaśnił, że w piśmie z dnia 3 lipca 2019 r. sprecyzowano zarówno podstawy prawne jak również zdarzenia faktyczne będące podstawą istnienia oraz wyliczenia wysokości wierzytelności własnych Skarżącego na łączną kwotę 884.538,82 zł. Jako podstawę prawną wskazano odpowiednio postanowienia § 11 ust. 6 pkt 4 umowy nr [...] z dnia 1 lipca 2014 r. oraz postanowienia § 11 ust. 6 pkt 3 umowy nr [...] z dnia 29 stycznia 2015 r. zastrzegające obowiązek zapłaty przez Zobowiązaną na rzecz Skarżącego kar umownych na wypadek wystąpienia przewidzianych tymi postanowieniami zdarzeń.
Postanowienie § 11 ust. 6 pkt 4 umowy nr [...] z dnia 1 lipca 2014 r. stanowiło podstawę do obciążenia Zobowiązanej karą umowną w wysokości 612.460,54 zł (30% wynagrodzenia umownego brutto; tj. 30% z kwoty 2.041.535,14 zł brutto na którą to kwotę wykonano roboty budowlane) -a to z tytułu wyraźnej odmowy Zobowiązanej usunięcia wad przedmiotu umowy.
Z kolei postanowienie § 11 ust. 6 pkt 3 umowy nr [...] z dnia 29 stycznia 2015 r. stanowiło podstawę do obciążenia Zobowiązanej karą umowną w wysokości 272.078,28 zł (1% wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia, tj. 1% od kwoty 611.285,40 zł brutto) - a to z tytułu opóźnienia w wykonaniu przedmiotu umowy. Opóźnienie zostało wyraźnie przyznane przez Zobowiązaną w protokole odbioru będącego podstawą wystawienia faktury VAT 01/11/15 z dnia 30 listopada 2015 r.
Wskazana wierzytelność o zapłatę kary umownej w kwocie 272.078,28 zł w związku z opóźnieniem (zwłoce) w wykonaniu robót powstała najpóźniej w dacie sporządzenia protokołu odbioru, stwierdzającego rozmiar całkowitego opóźnienia w realizacji przedmiotu umowy.
Skarżący wykazał, że okoliczność istnienia wad robót budowlanych a także opóźnień była bezsporna między stronami , co wynika równie bezpośrednio ze stosownych dokumentów (wezwań).
Fakt istnienia wad robót budowlanych a także podstawy do naliczenia kar umownych w sposób logiczny i racjonalny tłumaczą, dlaczego Zobowiązana nie dochodziła zapłaty wierzytelności względem Skarżącego na drodze postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu .
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z2017r. poz. 1369 ze zm., -zwaną dalej "p.p.s.a.").
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ) Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Jak stanowi art. 91 u.p.e.a. Jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71 b. Zgodnie z tym przepisem jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71 a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Stosownie natomiast do art. 71 a § 1 ww. ustawy organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastopowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. W myśl art. 71 a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.
Z przywołanych przepisów wynika, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie określające dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanych organowi egzekucyjnemu wierzytelności przysługujących zobowiązanemu, jeżeli doszło do zajęcia w stosownym trybie tych wierzytelności, a dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Jak wskazano okoliczność zajęcia wierzytelności jest w rozpoznawanej sprawie bezsporna. Rozważania natomiast wymaga to, czy strona bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności w określonym prawie terminie.
Użyty w art. 71 a § 1 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" był już interpretowany przez orzecznictwo sądowoadministracyjne. Przyjmuje ono jednolicie, że należy interpretować go jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej, będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06; z 14 czerwca 2007 r., sygn. akt II FSK 751/06 oba publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA oraz w piśmiennictwie R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, s. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, s. 780). O braku bezpodstawności uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności można mówić w tych przypadkach, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Innymi słowy mówiąc, podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71 a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, przelewu wierzytelności itp.). Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2007 r., sygn. akt I FSK 984/06, publ. w CBOSA).
W niniejszej sprawie prawdą jest, że Skarżący na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji uznał zajętą wierzytelność, jednak w związku trudnościami wyegzekwowania wierzytelności od swojego dłużnika, tj. M. sp. z o. o. odmówił realizacji zajęcia.
Natomiast uchylanie się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez dłużnika zajętej wierzytelności uznana i jest wymagalna, powoduje konieczność uruchomienia procedury z art. art. 71 b. - ściągnięcie zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej.
W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. postanowieniem z dnia 21.06.2019r. nr [...] określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę 884.538,82 zł.
Na etapie postępowania zażaleniowego dłużnik zajętej wierzytelności określił się jednak zdecydowanie, że obowiązek zapłaty wierzytelności nie powstał z uwagi na jej niewymagalny charakter oraz, że wierzytelność ta w całości wygasła w związku z jej potrąceniem.
Na drugą z powołanych okoliczności Skarżący w piśmie z 10 lipca 20199r. przedstawił szereg dokumentów składając jednocześnie wniosek dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów na okoliczność istnienia i potrącenia wierzytelności wzajemnych I. oraz zobowiązanej M. B..
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odmówił jednak uwzględnienia tych dowodów uzasadniając to tym , że podczas kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przedstawiono wszystkie dokumenty dotyczące spornej wierzytelności, a zobowiązana nie wskazywała o możliwości potrącenia bądź tez naliczenia kar umownych w tytułu wykonania robót, nie przedstawiono też not księgowych dokumentujących potrącenia .
Z tych też względów przedstawioną argumentacje i dowody uznał za spóźnione i budzące wątpliwości.
W ocenie Sądu stanowisko organu jest niezasadne, nie jest ono bowiem poparte logiczną argumentacją ani nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa .
W pierwszej kolejności w całości należy przyznać rację Skarżącemu, że przepisom Kodeksu postępowania administracyjnego nieznane są instytucja perkluzji dowodowej oraz rygor utraty prawa powoływania się na okoliczności niestwierdzone protokołem kontroli lub odmienne niż stwierdzone protokołem w przypadku niewniesienia zastrzeżeń do protokołu kontroli. "Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, przyznając stronie prawo do żądania przeprowadzenia dowodu, nie wprowadzają prekluzji w przytaczaniu faktów i dowodów. Oznacza to, że Skarżący, który zgłosił żądanie przeprowadzenia powyższego dowodu, na etapie postępowania odwoławczego, nie jest w tym względzie ograniczony etapem postępowania. (Wyrok NSA z 24 września 2019 r. sygn. akt II GSK 2345/17)
Należy podkreślić, bowiem że przepis art. 7 k.p.a. nakłada na organ obowiązek podjęcia wszelkich możliwych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalony stan faktyczny sprawy był zgodny z rzeczywistością. Pozostaje on w ścisłym związku z art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Dokonując oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona - art. 80 k.p.a., organ winien wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności - art. 107 § 3 k.p.a.
Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a zgodnie z art. 78 § 1 i 2 k.p.a.. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, natomiast organ administracji publicznej może nie uwzględnić powyższego żądania jedynie wówczas, gdy żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy.
Natomiast zgodnie z trafnym wyrokiem NSA z 15.09.2017 r., I OSK 3412/15, LEX nr 2463230, niedopuszczalna jest odmowa dopuszczenia dowodów tylko z tego względu, że z innych, przeprowadzonych w sprawie, wynikają odmienne fakty, decydujące o ostatecznym wyniku..
W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego mającego na celu obalenia przedłożonych przez stronę dowodów, nie dokonał szczegółowej, logicznej i przekonywującej argumentacji , a wnioski zostały wyciągnięte jedynie w oparciu o podejrzenia (jak można przypuszczać), że przedłożone dokumenty zostały stworzone na potrzeby niniejszego postępowania. Ponadto organ odmawiając uwzględnienia przedstawionych dowodów nie dokonał kategorycznych ustaleń odnośnie wiarygodności przedstawionych dokumentów, a jedynie wyraził swoją wątpliwość co ich prawdziwości. Takie wątpliwości nie mogą być podstawą rozstrzygnięcia, powinny być natomiast impulsem do dalszych kroków w celu wszechstronnego wyjaśnieni sprawy.
Powinnością organu administracji publicznej rozstrzygającego władczo o prawach i obowiązkach jednostki jest zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, przy czym czynności te muszą mieć charakter wyczerpujący a ustalenia charakter kategoryczny.
W postępowaniach administracyjnych, których przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia funkcjonuje natomiast zasada rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co stanu faktycznego na korzyść strony. Dotyczy to jednak wątpliwości , których po przeprowadzeniu prawidłowego (pełnego i wyczerpującego) postępowania administracyjnego nie można wyeliminować.
W ocenie Sądu organ odwoławczy nie dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu stanu faktycznego w sprawie, nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, dokonując oceny na podstawie niekompletnego materiału dowodowego.
Budzi zdziwienie Sądu stwierdzenie organu, iż z przedłożonych w toku kontroli dokumentów nie wynikało roszczenie I. sp. z o.o. wobec zobowiązanej z tytułu naliczenia kar umownych, w sytuacji, gdy możliwość takiego roszczenia została zawarta wprost w umowie między stronami. Zgodzić się należy ze stwierdzeniem, że taka możliwość nie przesądza, że te kary umowne muszą być naliczone. Naliczenie kar umownych zależy bowiem od zaistnienia stosownych okoliczności faktycznych ( przewidzianych w umowie ), od których owe kary są uzależnione i wyrażenia woli stron ( bądź jednej ze stron) co do sięgnięcia po ten instrument. Podkreślić należy, że jest to instytucja prawa cywilnego i jej skuteczność w dużej mierze zależy od woli stron umowy cywilnej. Organ administracji publicznej nie jest natomiast władny decydować za stronę czy wykonuje czy też nie wykonuje swoje uprawnienie o charakterze cywilnoprawnym czyli uprawnienia do żądania zapłaty kar umownych. Tym bardziej, że strony umów tak ułożyły stosunek prawny, iż kary umowne podlegały automatycznemu naliczeniu z chwilą wystąpienia zdarzenia, na wypadek, którego zostały zastrzeżone (zob. § 11 ust. 6 pkt 4 umowy nr [...] z dnia I lipca 2014r. oraz postanowienia § 11 ust 6 pkt 3 umowy nr [...] 29 stycznia 2015r.)
Z przedłożonych dokumentów wynika natomiast , że F. wzywana była wielokrotnie do usunięcia usterek, oraz , że odmówiła usunięcia wad i usterek licząc się z naliczeniem kar umownych.( Pismo z dnia 12 .12.1996 r.)
I. Sp. z o.o. pismem z dnia 3 lipca 2019 r. dokonała potrącenia kompensaty wierzytelności. Jednocześnie F. M. Z. uznała potrącenie ( kompensatę ) i wysokość naliczonych kar umownych. Uznać zatem należy ( przy założeniu, że dokumenty są rzetelne i wiarygodne), że nie ma sporu między stronami co do naliczenia kar umownych ich wysokości jak i potrącenia wzajemnych wierzytelności.
Zaniechanie przez organ odwoławczy analizy złożonych przez stronę materiałów dowodowych dotyczących ww. kwestii, które mają dla sprawy istotne znaczenie, powoduje uchybienie powołanym już przepisom prawa procesowego, w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynika sprawy.
Z uwagi na opisane okoliczności faktyczne i prawne przydatność tych dowodów powinna być poddana ocenie, która musi być wyrażona w przewidzianej prawem formie, zaś motywy działania organów prowadzących postępowanie muszą być jasne dla strony, co pozwoli na ich prawidłową ocenę. W realiach rozpoznawanej sprawy jako rażące trzeba zatem ocenić zupełne zignorowanie wniosku Skarżącego o przeprowadzanie wskazywanych przez nią dowodów. Nawet jeśli organ prowadzący postępowanie uważał je za zbędne do rozpoznania sprawy jest obligowany do przedstawienia swojego stanowiska wraz z uzasadnieniem, co jasno wynika z brzmienia art. 78 k.p.a.
Nie do końca też wiadomo jakiego rozstrzygnięcia dokonał organ . Czy odmówił dopuszczenia jako dowód przedstawionych przez Skarżącego dokumentów, czy też dopuścił je jako dowód następnie ocenił ale uznał, że są niewiarygodne. Z jednej strony organ operuje pojęciem nie uwzględnienia dowodów, co wskazywałoby na pierwszą z analizowanych przez Sąd wersji, niemniej jednak nie wykazuję, że przedmiotem dowodu są okoliczności nie mające znaczenia dla sprawy ( art. 78 § 1 Kpa. ). Z drugiej strony dokonuje oceny tych dowodów ale bardzo fragmentarycznie i formułuje jedynie wątpliwość co do wiarygodności przedstawionych okoliczności nie precyzuje ostatecznie czy same dowody są wiarygodne czy też nie i dlaczego. Ostatecznie nie podważył wiarygodności ( autentyczności) przedstawionych dokumentów.
Ponownie rozpoznają sprawę organ dopuści jako dowód przedstawione w piśmie z dnia 10 lipca 2019 r. dokumenty, i dokonana ich szczegółowej oceny, szczególnie pod względem ustalenia istnienia przesłanek do naliczenia kar umownych . W tym celu organ może przesłuchać strony umów jak i osoby, które dokonywały usunięcia wad i usterek .
Ustalenia te są istotne dla sprawy albowiem determinują istnienie wierzytelności, dlatego też kwestie te należy wyjaśnić, w pierwszej kolejności. Dlatego w ocenie Sądu odnoszenie się do pozostałych zarzutów na tym etapie należało uznać za przedwczesne.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło