I SA/Gd 2171/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 12 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem lub organem pierwszej instancji), wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku J.M.. Podstawą wszczęcia był tytuł wykonawczy z dnia 4 lutego 2019 r., wystawiony przez wierzyciela - Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Dotyczy on nieuregulowanej należności pieniężnej w postaci kary pieniężnej nałożonej na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 40a ust. 4, 6, 8 i art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2164 z późn. zm.) - w kwocie należności głównej 10.000 zł. Pismem z dnia 23 kwietnia 2019 r. J.M. zgłosił zarzuty w sprawie prowadzenia przez Naczelnika egzekucji administracyjnej, oparte na art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7, 8 oraz 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) – dalej w skrócie zwanej u.p.e.a. Jednocześnie zobowiązany podniósł, że dokonane czynności egzekucyjne są nadmiernie uciążliwe z uwagi na wysokość egzekwowanych kwot. W dniu 26 czerwca 2019 r. wierzyciel wydał postanowienie, w którym ocenił podniesione zarzuty za nieuzasadnione. W dniu 9 sierpnia 2019 r. wierzyciel wydał postanowienie, w którym ponownie ocenił podniesione zarzuty za nieuzasadnione oraz jednocześnie orzekł o prawomocności tego postanowienia. W dniu 14 sierpnia 2019 r. organ pierwszej instancji wydał postanowienie, w którym uznał za nieuzasadnione zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 4 lutego 2019 r. W wyniku rozpatrzenia wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) wydał w dniu 18 października 2019 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika. W uzasadnieniu organ odwoławczy odnosząc się do poszczególnych zarzutów podał, że obowiązek wynikający z tytułu wykonawczego istniał a zobowiązanie się nie przedawniło. Nie odnotowano również żadnej wpłaty na poczet zobowiązania. Dyrektor stwierdził również, że porównanie treści tytułu wykonawczego z decyzją powoduje, iż obowiązek określony w przedmiotowym tytule wykonawczym nie budzi wątpliwości co do tożsamości obowiązku wynikającego z decyzji. Zdaniem organu nieuzasadniony jest także zarzut z art. 33 § 1 pkt. 4 u.p.e.a., albowiem wystawiony tytuł wskazuje J.M. jako zobowiązanego. Organ nie zgodził się także z tym, że doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt. 6 u.p.e.a. skoro egzekwowany obowiązek wynika z decyzji Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, a Naczelnik jest organem uprawnionym do dochodzenia tego obowiązku na drodze przymusu administracyjnego; wystawiony tytuł wykonawczy z dnia 4 lutego 2019 r. spełnia również wymogi określone prawem. Dyrektor za nieuzasadniony uznał także zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, albowiem zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej jest dopuszczalne w egzekucji należności pieniężnych. Organ nie przychylił się również do zarzutu naruszenia art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. wskazując, że doręczenie upomnienia nastąpiło w dniu 3 kwietnia 2018 r. jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki nr [...]. Organ odwoławczy nie stwierdził także, aby w sprawie doszło do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zdaniem organu wystawiony tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. i został sporządzony zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 850). Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia zażalenia Dyrektor zauważył, że postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone - z mocy prawa od dnia wpływu zarzutów tj. od dnia 25 kwietnia 2019 r. Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego J.M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia wskazując przy tym, że zostało ono wydane bez podstaw faktycznych i prawnych. Odpowiadając na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie podniosła szczegółowych zarzutów wobec postanowienia Dyrektora, ograniczając się jedynie w ogólnikowy sposób do wskazania, że zostało ono wydane bez podstaw faktycznych i prawnych. Ocena legalności zaskarżonego aktu zostanie zatem dokonana mając na uwadze treść zarzutów zgłoszonych przez stronę na etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. J.M. podważając legalność prowadzonej egzekucji powoływał się na zarzuty, znajdujące w jego ocenie oparcie w treści art. 33 § 1 punkty 1, 3, 4, 6, 7, 8 oraz 10 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, analiza akt sprawy oraz zaskarżonego postanowienia nie daje podstaw do przyjęcia, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym doszło do uchybienia treści powyższych przepisów. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zarzuty są jednym z podstawowych środków ochrony zobowiązanego przed niezasadnym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Katalog zarzutów ma charakter zamknięty i zawarty został w przepisie art. 33 u.p.e.a. Zarzuty zgłaszane są organowi egzekucyjnemu i do tego organu należy ostateczne rozstrzygnięcie o zasadności bądź bezzasadności czy też niedopuszczalności zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym, a ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do rozpoznania sprawy i wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Zarzuty te można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, który służy zobowiązanemu w fazie wszczęcia tego postępowania. Oznacza to, że nie można podnosić nowych zarzutów na dalszych etapach postępowania. Postępowanie w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym może toczyć się jedynie w ramach nakreślonych przez zgłaszającego te zarzuty w terminie otwartym na ich wniesienie. Na skutek wniesionych zarzutów uruchamiane jest postępowanie przewidziane w art. 34 u.p.e.a. Obowiązkiem zobowiązanego jest wskazanie podstawy zarzutu, a więc faktu lub prawa mieszczącego się w dyspozycji przepisu art. 33 u.p.e.a. Wskazanie podstawy zarzutu wiąże organ egzekucyjny (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., II FSK 3862/13, i powołane tam orzecznictwo). Rozpoznawanie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej można podzielić na trzy zasadnicze etapy. Pierwszym jest wstępna kontrola wniesionych zarzutów przez organ egzekucyjny. Drugim - zajęcie przez wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym stanowiska w zakresie zarzutów. Trzecim - rozpoznanie zarzutów przez organ egzekucyjny. W ramach pierwszego etapu organ egzekucyjny dokonuje weryfikacji tego środka zaskarżenia w aspekcie dopuszczalności, zachowania terminu oraz spełnienia wymogów formalnych. W tym zakresie sposób rozpoznania zarzutów nie odbiega od typowej kontroli wstępnej mającej zastosowanie odnośnie do każdego innego środka zaskarżenia. Po zakończeniu stadium wstępnego badania zarzutów może nastąpić merytoryczne rozpoznanie tego środka zaskarżenia. Podkreślić jednak należy, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury w ramach zarzutów egzekucyjnych nie można podnosić skutecznie zarzutów, które winny być podniesione w ramach zwykłej procedury odwoławczej, realizowanej poza postępowaniem egzekucyjnym. Postępowanie wywołane zarzutami w trybie art. 33 u.p.e.a. nie może bowiem prowadzić do podważenia ostatecznych rozstrzygnięć organów podatkowych, wydanych w toku postępowania podatkowego - jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego, zmierzającego do realizacji tytułu wykonawczego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu opartego na treści art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Sąd wskazuje, że w świetle przywołanego przepisu pojęcie "nieistnienia obowiązku" oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał, np. z mocy prawa albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, względnie obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Nie ulega wątpliwości, że wystawiony tytuł wykonawczy obejmował należność wynikającą z decyzji Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 18 grudnia 2017 r. nakładającej na J.M. karę pieniężną w wysokości 10.000 zł, na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2164 z późn. zm.). Na dzień wystawienia tytułu wykonawczego strona nie wniosła odwołania, a zatem decyzja stała się ostateczna. Obowiązek wskazany w tytule wykonawczym był również wymagalny. Wymagalność to cecha obowiązku istniejącego. Do zdarzeń decydujących o braku wymagalności obowiązku należą takie okoliczności jak odroczenie terminu wykonania obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, czy wstrzymanie wykonania podlegającej wykonaniu decyzji przez organ, który ją wydał, organ nadzoru lub przez sąd. Żadna ze wskazanych sytuacji nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Dochodzony obowiązek nie uległ również przedawnieniu, a zobowiązany nie uiścił orzeczonej kary pieniężnej w sposób dobrowolny. Sąd nie przychyla się również do zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z ostatecznej decyzji organu. Zauważyć należy, że w przypadku przesłanki wskazanej w art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a. mowa jest o błędzie co do przedmiotu postępowania egzekucyjnego, polegającego na przymusowym wykonaniu obowiązku innej treści, niż obowiązek określony w decyzji stanowiącej podstawę egzekucji administracyjnej. Sytuacja taka nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie, albowiem tytuł wykonawczy z dnia 4 lutego 2019 r. obejmuje należność w postaci kary pieniężnej nałożonej na skarżącego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 18 grudnia 2017 r. Zgodzić należy się także z organem odwoławczym, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do uwzględnienia zarzutu opartego na przepisie art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Sąd wyjaśnia, że przez błąd co do osoby zobowiązanego rozumie się sytuację, w której organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego, w związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie wniesienia zarzutów. Po drugie chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji następuje przez porównanie danych osoby wskazanej w tytule wykonawczym z danymi adresata orzeczenia lub innego dokumentu stanowiącego podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. Różnica w tym zakresie może być wynikiem popełnienia przez wierzyciela błędu przy sporządzaniu tytułu wykonawczego, jak również skutkiem przejścia egzekwowanego obowiązku na inny podmiot przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu, wniesienie zarzutu opartego o przesłankę wymienioną w art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie może zmierzać do ustalania osoby zobowiązanego, a sprowadzać powinno się do formalnej kontroli tożsamości osoby, wobec której prowadzi się egzekucję w celu stwierdzenia, czy w orzeczeniu nakładającym obowiązek wskazano tę samą osobę. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego dotyczy kontroli formalnej tożsamości osoby, co do której prowadzi się egzekucję (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 października 2017 r., sygn. I SA/Ol 35417, LEX oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. I SA/Gd 1720/17, LEX). Nie zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożenia na niego obowiązku (Przybysz Piotr Marek. Art. 33. W: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII. Wolters Kluwer, 2018.). W niniejszej sprawie, wystawiony tytuł wykonawczy z dnia 4 lutego 2019 r. prawidłowo wskazuje osobę, wobec której ma być prowadzona egzekucja tj. J.M.. Podniesiony zarzut należy uznać zatem za niezasadny. Zgodnie z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają charakter formalny, przy czym niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FSK 461/10, LEX nr 1068717). Nie budzi wątpliwości Sądu, że egzekwowany obowiązek tj. kara pieniężna orzeczona na podstawie art. 40a ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 21 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych podlega egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy - w sprawie nie wystąpiły również podmiotowe przesłanki niedopuszczalności egzekucji, albowiem Naczelnik jest organem uprawnionym do dochodzenia tego obowiązku na drodze przymusu administracyjnego. Środek egzekucyjny jest natomiast niedopuszczalny wówczas, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, albo został wprawdzie przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju (por. wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13, LEX nr 1592003). W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, a zatem zastosował środek niewątpliwie przewidziany w ustawie w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Za chybiony należało także uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. skoro upomnienie takie zostało doręczone w dniu 3 kwietnia 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki nr [...]. Sąd nie stwierdził również, aby w prowadzonym postępowaniu doszło do zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Z art. 7 § 2 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z przepisu tego wynikają dwie zasady, tj. zasada celowości (stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania zobowiązania) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka. Nie ma przy tym przeszkód prawnych do stosowania równocześnie kilku środków egzekucyjnych, lecz ich wybór powinien zostać dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania środków kolejnych. Specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia przy tym, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ prowadzący postępowanie winien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. W ocenie Sądu, organ zajmując przysługującą zobowiązanemu wierzytelność pieniężną w pełni realizował zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a., tj. podejmowania w postępowaniu egzekucyjnym takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązaną spoczywającego na niej obowiązku. Ponadto, na co zwrócił uwagę organ egzekucyjny, zajęcie wierzytelności nie doprowadziło do uzyskania jakichkolwiek kwot, a dłużnik nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego organ egzekucyjny mógłby przeprowadzić skuteczną egzekucję. Nie ma również uzasadnienia dla postawionego zarzutu niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W ocenie Sądu, znajdujący się w aktach sprawy tytuł wykonawczy z dnia 4 lutego 2019 r. spełnia wszystkie wymogi formalne. Tytuł wykonawczy wskazuje rodzaj należności podlegającej egzekucji, zawiera podstawę prawną obowiązku poprzez wskazanie decyzji będącej podstawą jego wystawienia. W tytule wykonawczym wskazano również prawidłową kwotę dochodzonej należności pieniężnej oraz prawidłowo oznaczono także J.M. jako zobowiązanego. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.