I SA/Gl 888/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Sędziowie WSA Paweł Kornacki, Anna Rotter, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A s.c. B. B., B. B. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, po rozpatrzeniu zażalenia: A s.c. B. B., B. B. (dalej zwana: strona, zobowiązana lub skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z [...] nr [...] oddalające skargi strony z 24 lutego 2020 r. na czynności organu egzekucyjnego z [...] dot. zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G. – zawiadomienia o zajęciach od nr [...] do nr [...]. Jako podstawę prawną postanowienia organ II instancji powołał w szczególności przepisy art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm. – dalej zwana: k.p.a.), art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, 2, § 4 pkt 1 i art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm. – dalej zwana: u.p.e.a.). Postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w G., organ egzekucyjny zawiadomieniami z [...] nr [...], [...], [...] dokonał zajęcia wierzytelności zobowiązanej u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. w [...] Urzędzie Skarbowym w G. Powyższe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych których dotyczyły doręczono zobowiązanej [...], zaś [...] Urzędowi Skarbowemu w G. już [...]. Pismami z 24 lutego 2020 r. zobowiązana, na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., złożyła do organu egzekucyjnego trzy skargi na czynności organu egzekucyjnego. Zaskarżonym czynnościom egzekucyjnym zarzuciła: 1. bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia wierzytelności pieniężnej w [...] Urzędzie Skarbowym w G., 2. niedopuszczalność egzekucji, 3. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., 4. brak doręczenia tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu strona podniosła, że zaskarżone czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej zostały dokonane w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi nie doręczonymi wraz z "Zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej". Zostały one jedynie wskazane w tych Zawiadomieniach. W tej sytuacji organ nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych mających na celu doprowadzenie do przymusowego wykonania zobowiązania, gdyż brak jest ku temu jakichkolwiek podstaw faktycznych lub prawnych. Wystawione tytuły wykonawcze stwierdzające istnienie zaległości są wadliwe, stąd zajęcie powinno zostać uchylone. W związku z tym strona wniosła o uchylenie czynności egzekucyjnych, umorzenie postępowania egzekucyjnego, zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania niniejszej skargi. Dyrektor Oddziału Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Z. działając jako organ egzekucyjny nie podzielił słuszności podnoszonych zarzutów i oddalił skargi na czynności organu egzekucyjnego, tj. zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G. Motywując swoje stanowisko organ ten powołał art. 54 § 1 u.p.e.a. i stwierdził, że uwzględniając zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia, skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze faktycznym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie. Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej. Dalej organ wyjaśnił, że przesłał do [...] Urzędu Skarbowego w G. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków z użyciem środków komunikacji elektronicznej. Doręczył też zawiadomienie o zajęciu z tytułu nadpłat i zwrotów podatków zobowiązanej. Wypełnił więc wszystkie wymogi prawne pozwalające uznać, że zaskarżona czynność egzekucyjna została wykonana w sposób prawidłowy. W kwestii niedopuszczalności egzekucji, braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz braku dołączenia tytułów wykonawczych organ egzekucyjny przypomniał, że w skardze na czynności egzekucyjne możliwe jest jedynie podnoszenie zarzutów formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora. Bezpodstawne jest zatem podnoszenie okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji czy też brakiem doręczenia upomnienia lub tytułów wykonawczych, gdyż nie mieści się to w zakresie zastosowania art. 54 u.p.e.a. Przepis ten ma bowiem na celu wyłącznie umożliwić ocenę prawidłowości dokonanych czynności przez organ egzekucyjny lub egzekutora o charakterze wykonawczym, technicznym. Skarga na czynności egzekucyjne złożona na podstawie art. 54 u.p.e.a nie może więc być uniwersalnym środkiem zaskarżenia, za pomocą którego można kwestionować ewentualne wadliwości toczącego się postępowania egzekucyjnego, a które podlegają zaskarżeniu w drodze innego środka prawnego. W tym zakresie organ dodał, że strona złożyła odrębnie zarzuty na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. dot. niedopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz braku doręczenia upomnienia (pisma z [...]). Zarzuty te zostały rozpatrzone przez organ ZUS w odrębnym postępowaniu, a o sposobie ich załatwienia spółka została poinformowana postanowieniem z [...] (doręczone [...]). W zażaleniu strona podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wszczął postępowanie egzekucyjnego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego, jednak nie wykazał w sposób wymagany przepisami prawa wysokości zobowiązania, a nadto nie zostało zobowiązanej wcześniej doręczone upomnienie, zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. Wbrew twierdzeniu organu I instancji, doręczenie, które miało miejsce, było doręczeniem wadliwym, zatem nie powinno nieść za sobą ujemnych dla strony skutków prawnych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nie podzielił zarzutów zażalenia i zaskarżonym postanowieniem trzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, podobnie jak organ I instancji, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora może być wnoszona na czynności zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, więc na czynności o charakterze wykonawczym i to tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżenia. Skarga powinna więc dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast skarga w trybie art. 54 u.p.e.a. nie przysługuje na czynności procesowe, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o prawach i obowiązkach uczestników postępowania. W tej sprawie, jak argumentował organ II instancji, dokonane przez organ czynności egzekucyjne były prawidłowe i zrealizowane zgodnie z przepisami ustawy egzekucyjnej regulującymi sposób i formę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Zawiadomienia o zajęciu z [...] o nr od [...] do [...] zostały sporządzone zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz na stosownych drukach, zgodnych z załącznikiem nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów z 12.09.2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1804), z uwzględnieniem art. 89a § 3 u.p.e.a. Wydruk zajęć doręczono zobowiązanej [...]. Natomiast kwestie takie jak brak doręczenia upomnienia, tytułów wykonawczych czy też istnienie obowiązku – podlegają skarżeniu w trybie art. 33 u.p.e.a., a nie art. 54 tej ustawy. Z resztą z tego trybu (art. 33 u.p.e.a.) strona skorzystała, a organ wypowiedział się w tym zakresie w odrębnym rozstrzygnięciu (postanowienie z [...]). W skardze strona podniosła, że zaskarżona czynność egzekucyjna w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie skarbowym w G. została dokonana na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego objętego tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Jednakże powyższa czynność egzekucyjna została dokonana z naruszeniem prawa, gdyż nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Na wstępie wyjaśnić trzeba, że sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.). Dokonując kontroli działania organów w przedmiotowej sprawie Sąd analizował, czy organy egzekucyjne prowadziły swoje postępowanie prawidłowo w oparciu o przepisy regulujące kwestię wnoszenia i rozpatrywania skargi na czynności egzekucyjne. Podstawę prawną wniesionej skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego stanowił art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1 w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r.). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6). Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. wskazuje, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być wyłącznie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną, zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym, jak trafnie wskazał organ, nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (wyrok NSA z 5 marca 2015 r., sygn. II FSK 290/13). Skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje więc w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje wniesienie pozwu do sądu. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia, a jej – opisany wyżej – ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z nieistnieniem egzekwowanego obowiązku skutkujące umorzeniem postępowania egzekucyjnego, niedopuszczalność egzekucji, czy też związane z brakiem doręczenia zobowiązanej upomnienia (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), czy wad tytułów wykonawczych lub brakiem ich doręczenia (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). Jeżeli przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów (środkiem tym można się posłużyć w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego – zarzuty wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego – art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. ) to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., nie może stanowić takiego właśnie konkurencyjnego środka zaskarżenia. Nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego, na co słusznie zwrócił uwagę organ (zob. wyrok NSA: z 2 kwietnia 2015 r., sygn. II FSK 749/13, z 8 września 2021 r. sygn. III FSK 487/21, III FSK 2232/21). Skarżąca wniosła z resztą zarzuty w trybie art. 33 u.p.e.a., które stały się przedmiotem odrębnego postępowania , w którym wydano stosowne postanowienie z [...]. W tej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały podjęte w związku z rozpoznaniem skargi na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Z uwagi na powyższe rozpoznając skargę organy obu instancji zobligowane były do rozpatrzenia podnoszonych przez stronę skarżącą zarzutów związanych z zajęciem innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w [...] Urzędzie Skarbowym w G. – zawiadomienia o zajęciach z [...] od nr [...] do nr [...]. W ocenie Sądu organ I instancji prawidłowo oddalił skargi na przedmiotowe czynności egzekucyjne, ponieważ działanie organu egzekucyjnego w zakresie zastosowania i zrealizowania wskazanego środka egzekucyjnego było zgodne z przepisami. Na podstawie art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma bowiem prawo dokonać zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wezwać dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony ( § 3). Tym samym za zgodne z prawem należało uznać zaskarżone rozstrzygnięcie, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji. Dokonana przez organ egzekucyjny czynność egzekucyjna jest prawidłowa i znajduje swoją podstawę prawną w art. 89 § 1 u.p.e.a. Słusznie też wskazał organ w uzasadnieniu postanowienia, że urząd skarbowy i strona skarżąca odebrały zawiadomienia o zajęciu, o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru (k. 29 akt) oraz UPP (k. 28 akt). Tytuły wykonawcze doręczono stronie [...] (k. 47 akt). W tym stanie rzeczy, wydając zaskarżone postanowienie jak również poprzedzające je postanowienie organu I instancji, nie naruszono art. 54 u.p.e.a. Strona podniosła ponadto okoliczności, które stanowiły przedmiot zarzutów egzekucyjnych wniesionych odrębnie w trybie art. 33 u.p.e.a. Stanowiły one, jak to już Sąd nadmienił, przedmiot odrębnego postępowania. Nie mogą być zatem analizowane w sprawie z przedmiotowej skargi na czynności egzekucyjne. Jedynie na marginesie nadmienić trzeba, że rozpatrując zarzuty organ wskazał na fakt doręczenia zobowiązanej upomnienia w dniu [...], zaś tytułów wykonawczych w dniu [...]. Biorą pod uwagę powyższe, skargę jako bezzasadną, Sąd oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.