I SA/Wa 1973/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. R., decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad A. P. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. J. R. wnioskiem z [...] marca 2021 r. wystąpiła do Wójta Gminy [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem A. P. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad A. P. W uzasadnieniu organ wskazał, że powodem nieuwzględnienia wniosku jest posiadanie przez J. R. prawa do emerytury i to, że w orzeczeniu ustalającym dla A. P. stopnień niepełnosprawności nie ma wskazanej daty powstania niepełnosprawności. Od decyzji tej J. R. wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że kwestia daty powstania niepełnosprawności A. P. nie mogła być powodem nieuwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tę przeszkodę wynikającą z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyeliminował Trybunał Konstytucyjny. Trybunał ten wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Następnie Kolegium wskazało, że J. R. opiekuje się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem A. P.. J. R. posiada prawo do emerytury z ZUS (w aktach sprawy decyzja o waloryzacji emerytury z [...] marca 2020 r.). Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111) – dalej zwanej "uśr" świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Zdaniem Kolegium fakt pobierania emerytury wyklucza, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr możliwość przyznania J. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Poza tym organ wskazał, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielanie wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych, które rezygnują z aktywności zawodowej. Świadczenie to ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy. Cel ten nie może być zrealizowany, gdy osoba ma ustalone prawo do emerytury. Tak też wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1334/20. Kolegium stwierdziło, że w sprawie dotyczącej pobierania emerytury nie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019r. sygn. akt SK 2/l7. Trybunał odniósł się jedynie do przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy orzekając, że "Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej". Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw 8 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1257). Zatem obowiązuje od 9 stycznia 2020 r. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2021 r. J. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr polegającą na pominięciu celów uśr i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że decyzja Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2021 r. jest wadliwa z tego powodu, że odmawia J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b uśr. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b uśr, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym. Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b uśr. Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z [...] kwietnia 2021 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b uśr, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Poza tym organ I instancji odmawiając J. R. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na nabycie przez nią prawa do emerytury dokonał wadliwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr. Wójt Gminy [...] nie wziął pod uwagę tego, że w dacie złożenia przez J. R. wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ([...] marca 2021 r.) istniała i nadal istnieje, wypracowana przez Naczelny Sąd Administracyjny, korzystna dla emerytów ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne, wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr (por. np. wyroki NSA z: 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 650/20, 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20, 18 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 772/21). NSA stoi na stanowisku, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. W przypadku emerytury, wybór może zostać zrealizowany przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Konsekwencją prawną zawieszenia prawa do emerytury jest wydanie przez ZUS decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, począwszy od dnia wydania tej decyzji (art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalno-rentowej). Złożenie przez stronę organowi przyznającemu świadczenia pielęgnacyjne wykonalnej decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca wpływu do organu tej decyzji, zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, jeżeli pozostałe przesłanki decydujące o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione. NSA stwierdził, że istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr związana jest nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Jeśli zatem zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem organ I instancji odmawiając skarżącej prawa do świadczenia z tego powodu, tj. nabycia przez J. R. prawa do emerytury, naruszył przepisy prawa materialnego – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a i art. 27 ust. 5 pkt 2 uśr, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organ I instancji, dysponując pismem J. R. z [...] marca 2021 r. w którym strona dokonała wyboru świadczenia korzystniejszego – świadczenia pielęgnacyjnego, winien wezwać stronę do złożenia, w określonym terminie, prawomocnej decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury wydanej w oparciu o okoliczności wymienione w art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalno-rentowej (zawieszenie prawa do emerytury), pod rygorem nieuwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem z opisanych wyżej względów organ I instancji wadliwie odmówił uwzględnienia wniosku J. R. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, to organ odwoławczy winien skasować decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 kpa i przekazać temu organowi sprawę do ponownego rozpoznania celem wyjaśnienia i oceny zasadności wniosku strony w oparciu o opisane wyżej okoliczności i przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 uśr. Dodatkowo trzeba wskazać, że organ odwoławczy także wadliwie uznał za niezasadny wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na okoliczności wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, tj. posiadanie przez J. R. prawa do emerytury. Zatem organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z tego powodu, tj. nabycia przez J. R. prawa do emerytury, naruszył przepisy prawa materialnego – art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie pierwszoplanowe znaczenie ma wyjaśnienie przez organ I instancji, czy w stosunku do J. R. została spełniona, wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania przez wnioskodawczynię pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zwrócono uwagę, że nabycie przez emeryta prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może nastąpić z pominięciem spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyroki wydane w sprawach o sygn. akt: I OSK 2507/20, I OSK2601/20, I OSK 208/21, I OSK 260/21, I OSK 537/21, I OSK 484/21) zwrócił uwagę, że emeryt może "dorobić" do niskiej emerytury. Zdaniem NSA sam wiek emeryta nie wyklucza go z możliwości podejmowania pracy zarobkowej. Poza tym NSA wskazał, że oceniając "możliwości zatrudnieniowe" emeryta, trzeba ustalić, czy w przypadku konkretnego wnioskodawcy-emeryta ziściła się przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z pracy zarobkowej". Takie okoliczności łącznie skumulowane jak wiek emeryta, jego stan zdrowia, a także inne okoliczności, w szczególności wzajemna relacja (chronologiczna i przyczynowo-skutkowa) takich zdarzeń jak: uzyskanie przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, rezygnacja przez wnioskodawcę z pracy zarobkowej/niepodejmowanie pracy zarobkowej, nabycie prawa do emerytury przez osobę sprawującą opiekę - mogą doprowadzić do wniosku, że dany wnioskodawca nie spełni przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr w zakresie wymogu rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu o przyznanie J. R. świadczenia pielęgnacyjnego Wójt Gminy [...] wpierw wyjaśni i oceni, czy J. R. spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr w zakresie wymogu rezygnacji lub niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem A. P. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Jeżeli organ I instancji ustali, że J. R. spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, to wezwie stronę do złożenia, w określonym terminie, prawomocnej decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ I instancji wyda decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).