II OZ 61/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 631/21 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi B. S. i N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 631/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił wniosek B. S. i N. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] listopada 2015 r. w przedmiocie warunków zabudowy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, że kwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] listopada 2015 r. została wprowadzona do obrotu prawnego poprzez jej doręczenie stronom postępowania administracyjnego. Natomiast doręczenia wskazanej decyzji N. S. dokonano na adres ujawniony w aktach sprawy, na który już wcześniej były dokonywane skuteczne doręczenia, z pominięciem jednak nowego adresu wskazanego w samym odwołaniu przez skarżącą. Przesyłka w ten sposób zaadresowana do skarżącej wróciła do nadawcy z adnotacją "Zwrot nie podjęto w terminie", co spowodowało jej pozostawienie w aktach ze skutkiem doręczenia na zasadzie art. 44 § 4 k.p.a. W ocenie Sądu, w takich przypadkach stronie pozbawionej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, przysługuje prawo do żądania wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 4 k.p.a. W tej sytuacji usprawiedliwieniem uchybienia terminu do wniesienia skargi nie może być brak doręczenia decyzji organu II instancji, albowiem zdarzenie to stanowi przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania administracyjnego. Nie można bowiem, odwołując się de facto do bezterminowej możliwości wniesienia skargi przez stronę uczestniczącą w postępowaniu, której nie doręczono decyzji, dopuścić do powstania stanu niepewności co do praw i obowiązków stron wynikających z tej decyzji. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie przywrócenie terminu do wniesienia skargi jest niedopuszczalne, skoro w dniu jego wniesienia upłynął więcej niż rok od uchybionego terminu, a w jego treści nie wskazano okoliczności świadczących o wyjątkowości sytuacji. Wskazać przy tym należy, że powyższa ocena jest adekwatna zarówno w odniesieniu do N. S., która od [...] października 2020 r. nie jest już właścicielką działek nr [...] i [...] położonych w miejscowości B., jak i w odniesieniu do aktualnej ich właścicielki – B. S., która wstąpiła w sytuację prawną, w tym procesową, swojej poprzedniczki prawnej z dniem zawarcia umowy darowizny wskazanych nieruchomości. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. S. (dalej "żaląca"), zarzucając powyższemu postanowieniu naruszenie art. 88 w związku z art. 87 § 5 p.p.s.a. i wniosła o jego uchylenie oraz przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Kryterium braku winy wynikające z art. 86 § 1 p.p.s.a. jako warunek przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania szczególnej staranności strony przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. postanowienie NSA z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1199/13). Oznacza to, że strona wnosząca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodzianie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Ponadto zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że mimo dołożenia szczególnej oraz należytej staranności przy dokonywaniu czynności, do której strona jest zobowiązana, nie było możliwe przezwyciężenie przeszkody powstałej w dochowaniu terminu nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 22 listopada 2013 r., II FZ 989/13). W niniejszej sprawie kluczowym elementem jest czas jaki upłynął od próby doręczenia stronie decyzji administracyjnej do chwili, w której strona składa wniosek o przywrócenie terminu. Nie ma wątpliwości, że jedyną okolicznością jaką można brać w niniejszym postępowaniu pod uwagę jest tzw. "sytuacja wyjątkowa" z art. 87 § 5 p.p.s.a., która mówi o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu, gdy od uchybienia temu terminowi upłynął ponad rok. W tym miejscu należy podkreślić, że regulacja z art. 87 § 5 p.p.s.a. ma na celu zaostrzenie wymogów względem wniosków o przywrócenie terminu wnoszonych w ciągu roku od uchybienia terminowi, nie ich rozluźnienie (por. też postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2013 r., II FZ 1116/13). Jak przykładowo wskazał NSA w postanowieniu z dnia 7 października 2014 r., I FZ 345/14, przywrócenie terminu w myśli art. 87 § 5 p.p.s.a. może bowiem nastąpić w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach typu działanie siły wyższej np. w razie długotrwałej poważnej klęski żywiołowej. Nieco łagodniej przepis ten traktuje sędzia Jan Paweł Tarno, który w swoim komentarzu do tego przepisu wskazuje, że "Pojęcie wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 87 § 5, zostało pozostawione ocenie sądu, jednakże zgodnie z intencją ustawodawcy należy interpretować je ścieśniająco. Za taki przypadek uznałbym sytuację, w której miało miejsce doręczenie w sposób określony w art. 73. Stroną będącą osobą samotną jest np. marynarz, który powrócił do miejsca zamieszkania z długotrwałego rejsu po upływie roku od daty doręczenia pisma sądowego". (por. Tarno Jan Paweł. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V wydawnictwo LexisNexis 2011 r.) W sprawie niniejszej mamy natomiast do czynienia z sytuacją zwyczajną, w której dokonano próby doręczenia stronie decyzji na adres ujawniony w aktach sprawy, na który już wcześniej były dokonywane skuteczne doręczenia, z pominięciem jednak nowego adresu wskazanego w samym odwołaniu przez skarżącą. Strona wiedziała zatem o toczącym się postępowaniu i mogła dowiadywać się na jakim jest ono etapie, a nawet powinna to robić, biorąc pod uwagę zmianę adresów do korespondencji. Trudno wyobrazić sobie, że strona wskazując różne adresy w trakcie postępowania nie wzięła pod uwagę, że mogło nastąpić błędne doręczenie i wykazuje, że o stanie sprawy dowiedziała się dopiero po upływie kilku lat od jej zakończenia. Z uwagi na fakt, że w niniejszym postępowaniu nie mamy do czynienia z sytuacją nadzwyczajną Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie nie miał zastosowania art. 87 § 5 p.p.s.a. co uzasadniało odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi jako spóźnionego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.