I FZ 345/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. sp. z o. o. z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1612/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skargi E. sp. z o. o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 14 września 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w całości; 2. odrzucić wniosek E. sp. z o. o. z siedzibą w M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zaskarżonym postanowieniem z 28 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1612/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 14 września 2012 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że 10 kwietnia 2014 r. spółka wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 14 września 2012 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik spółki podniósł, że strona 29 maja 2012 r. zgłaszała w placówce Poczty Polskiej zmianę adresu korespondencyjnego z prośbą o dosyłanie przesyłek i sum przekazów pod nowy adres od 29 maja 2012 r. przez okres 12 miesięcy. Prokurent spółki 3 kwietnia 2014 r. przeglądając akta sprawy zauważył decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 14 września 2012 r., która w ocenie spółki nie została jej doręczona. Pełnomocnik spółki stwierdził więc, że nie ponosi ona winy w uchybieniu terminu, bowiem winę tę w całości ponosi operator publiczny - Poczta Polska. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wniosek spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie tego Sądu spółka nie uprawdopodobniła bowiem braku winy w uchybieniu tego terminu. WSA wskazał zwłaszcza, że spółka nie dopełniła obowiązku zgłoszenia zmiany adresu do organu podatkowego, przed którym toczyło się postępowanie podatkowe. Dyrektor Izby Skarbowej czynił zresztą starania, mające na celu ustalenie prawidłowego adresu spółki już w 2012 r. z uwagi na nieskuteczną próbę doręczenia postanowienia z 12 czerwca 2012 r. o zawieszeniu postępowania odwoławczego. Nie można było też ustanowić spółce kuratora w 2012 r., bowiem posiadała ona zarząd. Oznacza to, że już w 2012 r. skarżąca miała możliwość poinformowania organów podatkowych o zmianie siedziby, przy dochowaniu należytej staranności. Nieistotne jest przy tym, czy zawiadomienia o tej zmianie zaniechał syndyk, czy sama spółka. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można byłoby mówić tylko wówczas, gdyby skarżąca dołożyła wszelkiej należytej staranności, aby dokonać czynności procesowej. Złożenie przez spółkę w Urzędzie Pocztowym zawiadomienia o zmianie adresu nie ma znaczenia dla kwestii przywrócenia terminu. Zawiadomienie to należało bowiem złożyć u Dyrektora Izby Skarbowej. W zażaleniu na to postanowienie spółka wniosła o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jej zdaniem w 2012 r. spółka będąca w likwidacji była reprezentowana przez syndyka i nie miała możliwości dostępu do swojej dokumentacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że termin do wniesienia skargi upływał 2 listopada 2012 r. (piątek), jako że uznano, że do doręczenia decyzji w trybie tzw. fikcji doręczenia po dwukrotnym awizowaniu przesyłki doszło 3 października 2012 r. Skarżąca wniosła zaś skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu 10 kwietnia 2014 r. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Mogłoby to bowiem nastąpić w rzeczywiście wyjątkowych okolicznościach typu działanie siły wyższej np. długotrwałej poważnej klęski żywiołowej. W sprawie tej zaś nie mamy do czynienia z sytuacją nadzwyczajną. Jak przyznała strona z powodu głębokiego konfliktu między osobami powiązanymi ze spółką doszło do zaniedbań, których konsekwencją był m.in. brak zawiadomienia organu o zmianie adresu korespondencyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, że adres siedziby pozostawał nie zmieniony, nie ma bowiem konieczności doręczania korespondencji na adres siedziby spółki. W zasadzie strona nie wyjaśnia okoliczności porozumiewania się z syndykiem w czasie postępowania upadłościowego, jak również nie wyjaśnia okoliczności związanych z działaniem zarządu już po zakończeniu postępowania upadłościowego. Dyrektor Izby Skarbowej wnioskował nawet o ustanowienie kuratora z powodu rzekomego braku zarządu, ale jak wskazał w swoim postanowieniu sąd gospodarczy kurator nie mógł zostać ustanowiony z uwagi na to, że spółka miała zarząd. Wynika to zresztą z danych Krajowego Rejestru Sądowego, zgodnie z którymi z dniem 11 maja 2012 r. jako członkowie zarządu spółki zostali wpisani M. M. i A. K. Tym samym nie można uznać, aby we wniosku o przywrócenie terminu złożonym po roku od jego upływu strona wskazała na "wyjątkowy przypadek". Co prawda ustawa p.p.s.a. nie precyzuje, co mieści się w znaczeniu tego sformułowania, ale niewątpliwie nie może być ono rozumiane rozszerzająco jako każdy przypadek (vide postanowienie NSA z 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 273/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o nadzwyczajną sytuację uniemożliwiającą działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych (vide postanowienia NSA z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 991/11, z 5 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 109/13). W orzecznictwie i doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że kwestia dopuszczalności przywrócenia terminu po upływie roku od jego uchybienia stanowi przesłankę dotyczącą postępowania, należy więc do warunków dopuszczalności rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, a nie do przesłanek merytorycznych, czyli do warunków zasadności tego wniosku. Skoro tak, to złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia bez zaistnienia wyjątkowego przypadku powoduje, że wniosek taki podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 88 p.p.s.a., a nie oddaleniu (vide postanowienia NSA z 30 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 140/08, z 5 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 580/10). Kwestię tę przeoczył Sąd pierwszej instancji, przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku w zakresie zawinienia strony w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09: Nie jest dopuszczalne uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu i odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu jako niedopuszczalnego lub spóźnionego. W uzasadnieniu uchwały wskazano jednak, że możliwość taka istnieje, ale na podstawie innego przepisu. Uzasadniono to w następujący sposób: w sytuacji uchylenia postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu i odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako niedopuszczalnego lub spóźnionego, podstawę prawną stanowi art. 188 w związku z powołanym już art. 88 P.p.s.a. Przepis art. 88 P.p.s.a. ma w postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odpowiednie zastosowanie, stosownie do art. 193 i art. 197 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 188 P.p.s.a., jeżeli nie ma naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie i rozpoznać skargę. W tym przypadku Sąd orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Zastosowanie w postępowaniu zażaleniowym art. 188 P.p.s.a. nie budzi wątpliwości, gdyż subsydiarny charakter postępowania zażaleniowego nie powinien wstrzymywać merytorycznego rozpoznania sprawy.[...] Reasumując, na gruncie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma przeszkód do uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu i odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako niedopuszczalnego lub spóźnionego, jednakże za podstawę prawną wydania takiego postanowienia, jak to wyżej wskazano, nie może służyć art. 189 P.p.s.a., lecz art. 188 w związku z art. 88, 193 i art. 197 § 2 P.p.s.a. [...] Jak już wskazano, zakaz reformationis in peius, o którym mowa w art. 134 § 2 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 P.p.s.a., nie ma co do zasady zastosowania do rozstrzygnięć o charakterze wpadkowym, a w szczególności w sytuacji zastąpienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny rozstrzygnięcia procesowego, nieprzyznającego stronie żadnych praw, innym postanowieniem procesowym o podobnym dla strony walorze. Taka sytuacja, niepociągająca za sobą naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zakazu reformationis in peius, ma miejsce w okolicznościach objętych pytaniem nr 2, gdy w miejsce postanowienia o odmowie przywrócenia terminu doszło do odrzucenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wniosku strony w tym przedmiocie jako niedopuszczalnego lub spóźnionego. Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd wyrażony w cytowanej uchwale i jej uzasadnieniu oraz opartą na tym poglądzie praktykę orzeczniczą (vide np. postanowienia NSA z 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 438/11, z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II GZ 504/12, z 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 48/13, z 20 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 1035/13, z 11 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 70/14). Wskazać trzeba, że skoro WSA nie wziął pod uwagę art. 87 § 5 p.p.s.a., to nie ma podstaw, aby uznać, że nie może tego uczynić Sąd kasacyjny. Zgodnie zaś z art. 88 zdanie pierwsze p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W sytuacji zatem, gdy złożenie wniosku o przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionego terminu, nie miało miejsca w okolicznościach wskazujących na wyjątkowy przypadek, to wniosek strony należy uznać za niedopuszczalny w świetle art. 87 § 5 p.p.s.a. Zarzuty zażalenia co do kwestii zawinienia w uchybieniu terminu nie mogły więc odnieść zamierzonego skutku. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 88, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.