II SA/Lu 390/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. znak: [...] Decyzją z dnia [...]. Wójt Gminy G. odmówił przyznania K. B. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia o rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, wnioskowanego na syna J. B., na okres od [...] r. do [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Przy czym, jako okres zasiłkowy uważa się okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października roku następnego, zgodnie z art. 3 pkt 10) ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sprawie K. B. złożyła jednak swój wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego po upływie okresu zasiłkowego [...], tj. w dacie [...] r. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Także organ odwoławczy przyjął, że złożenie wniosku o przyznanie świadczenia [...]., a więc już po terminie okresu zasiłkowego uniemożliwia jego przyznanie. Art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Kolegium powołało się na orzecznictwo z którego wynika, że termin wskazany w art. 24 ust. 2 ustawy jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Termin ten został ustanowiony dla zapewnienia stabilności stosunków prawnych. Wobec tego w razie jego niezachowania strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz. Okoliczności i przyczyny niezłożenia takiego wniosku, w tym także ewentualny brak winy strony nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego na gruncie owego przepisu. Kolegium zaznaczyło, że strona występując o przyznanie zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...] (wniosek z dnia [...].) nie wniosła o przyznanie dodatku, zaś z istoty tego świadczenia wynika, że przysługuje ono tylko wraz ze świadczeniem podstawowym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. B. wyjaśniła, że wniosek o przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji syna chciała złożyć wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku rodzinnego jeszcze w [...]. GOPS stwierdził jednak, że jeżeli złożyła odwołanie od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności to wniosku nie może złożyć dopóki trwa w tej sprawie postępowanie. Stwierdziła, że czuje się oszukana, ponieważ, nawet gdyby wówczas złożyła wniosek otrzymałaby decyzję odmowną, albo wniosek taki nie zostałby przyjęty. Wierzyła, że wszystkie świadczenia zostaną wyrównane i czekała na zakończenie postępowania w sprawie orzeczenia i niepełnosprawności. Odpowiadając na skargą Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rację ma Kolegium, wskazując, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U z 2020r. poz. 111 ) prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, co do zasady, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z regulacji tej jasno wynika konkluzja, iż na każdy kolejny okres, w tym na kolejny okres zasiłkowy, powinien być złożony nowy, odrębny wniosek dotyczący konkretnych świadczeń rodzinnych. Nie jest także podważane, iż termin określony w art. 24 ust.2 ustawy jest terminem materialnoprawnym, a zatem nie mają do niego zastosowania przepisy kpa dotyczące przywracania terminów procesowych. Odrębna reguła została jednak wyznaczona dla świadczeń uzależnionych od zakwalifikowania członka rodziny do grona osób niepełnosprawnych, gdy jego przyznanie poprzedza przeprowadzenie odrębnego postępowania, prowadzonego przed wyspecjalizowanymi organami orzekającymi o stopniu niepełnosprawności na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Takim świadczeniem jest właśnie wnioskowany przez skarżącą dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka, przysługujący matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku: 1) do ukończenia 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności; 2) powyżej 16. roku życia do ukończenia 24. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Tym samym regulacja ta stanowi wyjątek od zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, umożliwiając nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Skorzystanie z tego unormowania przez osobę niepełnosprawną obwarowane jest wystąpieniem przez nią ze stosownym wnioskiem do organu pomocowego o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności – w ściśle określonym terminie – tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie podkreśla się przy tym, że również ten termin ma charakter terminu materialnego, którego cechą wyróżniającą jest brak możliwości jego przywrócenia ( wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2019 r. I OSK 3587/18 i 15 maja 2019r. i 15 maja 2019 r. I OSK 3742/18 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Oznacza to, że niedochowanie tego terminu, w tym również z powodu braku pouczenia o możliwości złożenia określonego wniosku o świadczenie rodzinne nie stanowi podstaw do przyznania świadczenia wstecz, od daty złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W sprawie nie ma to jednak miejsca. Nie jest kwestionowane, że skarżąca wniosek o przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka J. B. złożyła [...]. czyli już po upływie okresu zasiłkowego na lata [...], który upłynął [...]. jest jednak równie oczywiste, że wniosek został złożony w terminie trzech miesięcy od daty wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]. ( sygn. akt IV U 113/20 ) oddalającego odwołanie J. B. reprezentowanego przez skarżąca od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...]., którym zmieniono orzeczenie Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...]. zaliczającego go do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w zakresie daty wydania orzeczenia do dnia [...]. Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu zostało wydane ponownie po uchyleniu jego wcześniejszego orzeczenia z [...]. postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...]. Jest oczywiste, że już w dacie złożenia wniosku o zasiłek rodzinny w dniu [...]. skarżąca dysponowała orzeczeniem uprawniającym do uzyskania dodatku. Nie można jednak zarzucić jej, że nie domagała się wówczas przyznania świadczenia w sytuacji , gdy wykorzystała przysługujące jej prawo do odwołania od orzeczeń wydawanych przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, również do sądu powszechnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8 powołanej wyżej ustawy) domagając się ustalenia stopnia niepełnosprawności dla syna w stopniu znacznym. Prawo strony do złożenia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności jest zaś niewątpliwie wyrazem realizacji prawa, zawartego w Konstytucji RP, które stanowi, iż każdy obywatel ma prawo do rozstrzygnięcia swojej sprawy przez niezawisły sąd. To strony postępowania, w ramach przysługujących im uprawnień, same decydują o tym, czy skorzystają z prawa wniesienia odwołania do sądu powszechnego, czy też rozstrzygnięciem kończącym sprawę będzie orzeczenie organu ds. niepełnosprawności. W sytuacji złożenia odwołania do sądu to jego orzeczenie ostatecznie rozstrzyga w przedmiocie niepełnosprawności. W orzecznictwie nie budzi przy tym wątpliwości, że zawarte w art. 24 ust.2a ustawy sformułowanie "od dnia wydania orzeczenia" – w przypadku, gdy stopień niepełnosprawności ustala sąd powszechny - należy rozumieć jako dzień uprawomocnienia się wyroku sądu. W konsekwencji więc w takiej sytuacji, 3-miesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania ( wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z I OSK 197/18 i I OSK 207/19 28 lutego 2017 r. I OSK 2143/15 i 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/18, 2 marca 2018r. I OSK 2991/17 , 10 stycznia 2019r. I OSK 3075/18 opubl. w CBOSA). Wprawdzie na skutek złożonego odwołania sąd nie ustalał samodzielnie stopnia niepełnosprawności syna skarżącej, jednak te same zasady powinny dotyczyć sytuacji, gdy odwołania uznał za nieuzasadnione. Nie ma to jednak większego znaczenia w sprawie, skoro wniosek o przyznanie dodatku został złożony nieco ponad miesiąc od orzeczenia sądu powszechnego. Trafnie podniósł organ, że dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego nie ma samoistnego bytu, ma bowiem charakter dodatkowy (akcesoryjny), nie może być zatem przyznany w sytuacji, jeżeli uprawniony nie spełnia kryteriów do otrzymania świadczenia podstawowego to jest zasiłku rodzinnego. Organy jednak nie miały wątpliwości, że skarżąca warunki do przyznania świadczenia spełniała. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 3 ustawy w przypadku ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Wtedy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak, niż do końca okresu zasiłkowego. We wniosku z [...]. skarżąca wskazała okres zasiłkowy [...] i ten okres powinny organy wziąć pod uwagę. Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt. 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U z 2019r. poz. 2325 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy G..