I OSK 1098/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 258/21 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 8 lutego 2021 r. nr SKO.4141.8.21 w przedmiocie orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Łd 258/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 8 lutego 2021 r. nr SKO.4141.8.21 w przedmiocie orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego (k. 50, 71-77 akt sądowych). Skargę kasacyjną od wyroku II SA/Łd 258/21 wniosła J.G. (uprzednio M., dalej skarżąca), reprezentowana przez r. pr. P.N., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego: art. 151 ppsa w zw. z art. 30 ust. 1 i 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, dalej uśr) w zw. z art. 7a § 1 kpa przez błędną ich wykładnię i w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie, w szczególności: a. uznanie, że pełnienie nieodpłatnie funkcji prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jest w rozumieniu ustawy zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, w sytuacji gdy skarżąca nie wykonuje pracy ani nie świadczy usług na rzecz spółki z o.o. na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także nie prowadzi pozarolniczej działalności gospodarczej i nie jest wspólnikiem w spółce osobowej ani jedynym wspólnikiem w spółce kapitałowej; b. uznanie, że pobrane przez skarżącą świadczeni[e] pielęgnacyjne [jest] świadczeni[em] nienależnie pobranym, w sytuacji gdy sytuacja majątkowa skarżącej od dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia wydania decyzji przez organ administracji nie uległa zmianie, tj. w dalszym ciągu pełniła nieodpłatnie funkcj[ę] prezesa zarządu w spółce prawa handlowego; c. całkowite pominięcie zasady postępowania administracyjnego jaką jest rozstrzyganie wszelkich wątpliwości co do treści norm prawnych na korzyść strony, co w konsekwencji doprowadziło Sąd do zastosowania błędnej wykładni ww. przepisów. Skarżąca kasacyjnie wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 8 lutego 2021 r. nr SKO.4141.8.21 (dalej decyzja z 8 lutego 2021 r.) przez uchylenie jej pkt 2 i 3, i umorzenie postępowania administracyjnego (art. 188 ppsa); ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi (art. 185 ppsa); [zasądzenie] zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych; zrzekł się przeprowadzenia rozprawy w sprawie (k. 83-88, 93-93v, 102-103, 105 akt sądowych). Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 183 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010/1/1). W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie ppsa, w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zd. pierwsze ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i Sąd I instancji. Sporządzone przez Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnienie wyroku może zostać zawężone wyłącznie do oceny tych aspektów prawnych, które świadczą o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, z którego to uprawnienia Naczelny Sąd Administracyjny w rozpoznawanej sprawie postanowił skorzystać. Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 i 3 ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa). Skarżąca kasacyjnie nie stawia zarzutu dotyczącego błędnej akceptacji zaskarżonym wyrokiem stanu faktycznego, ustalonego przez Kolegium, co czyni ów stan faktyczny wiążącym dla Naczelnego Sądu Administracyjnego. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skargę kasacyjną oparto na podstawie kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 ppsa i jako taka nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 151 ppsa w zw. z art. 30 ust. 1 i 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, [zm. z 2018 r. poz. 730 i MP z 2020 r. poz. 1030 - uw. NSA] dalej uśr) w zw. z art. 7a § 1 kpa. Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasiadanie przez osobę spełniającą pozytywną przesłankę z art. 17 ust. 1 pkt 1 uśr w jednoosobowym zarządzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, pełniąc jednocześnie funkcję prezesa zarządu, będącą wspólnikiem spółki, przesądza o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanką nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą - w szczególności - legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona w drodze wykładni prawa z szeregu przepisów prawnych - w tym częstokroć także z aktów prawnych o różnej randze. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z 10.12.2002 r. P 6/02, OTK-A 2002/7/91, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego bądź dwu przepisów, zawartych w jednej ustawie (in casu - w trzech ustawach) zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej, lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów. We współczesnej nauce i praktyce sądów, przeważa pogląd, zgodnie z którym wykładnię należy kontynuować przy wykorzystaniu wszystkich trzech grup dyrektyw interpretacyjnych, bez względu na stopień jasności rezultatu wykładni otrzymanego w wyniku zastosowania dyrektyw chronologicznie wcześniejszych (dyrektyw językowych, systemowych, funkcjonalnych; M. Peno, M. Zieliński, Koncepcja derywacyjna wykładni a wykładnia w orzecznictwie Izby Karnej i Izby Wojskowej Sądu Najwyższego, w: Zagadnienia prawa dowodowego, pod red. J. Godynia, M. Hudzika, L. K. Paprzyckiego, Warszawa 2011, s. 120). Jednakowe rezultaty interpretacji otrzymane wg tych trzech typów dyrektyw niebywale wzmacniają uzyskany rezultat wykładni i taka sytuacja winna być typowa w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej legislacji. Różnice rezultatów wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej wymagają podjęcia decyzji o pierwszeństwie któregoś z nich (M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda - mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/ 18-21; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Wolters Kluwer 2017, s. 212-213, uw. 432, 433, przypis 17, 18; wyrok NSA z 2.6.2017 r. I OSK 600/16, cbosa). To stanowisko doktryny aprobuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. W punkcie 4.3. uzasadnienia uchwały 7 Sędziów z 17.2.2020 r. II FPS 4/19 (ONSAiWSA 2020/5/60 s. 18-19) NSA wskazał, że powyższą interpretację wspiera wykładnia prokonstytucyjna art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 updof. Odwołując się do argumentacji zawartej w uchwale 7 Sędziów NSA z 2.4. 2012 r. II FPS 3/11 (pkt 6.4 i 6.5 uzasadnienia uchwały), odnoszącej się również do ulgi mieszkaniowej, można wskazać, że w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontujemy z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają zgodny wynik (postanowienie SN z 26.4.2007 r. I KPZ 6/07, OSNKW 2007/5/37, Biuletyn SN 2007/5/18; postanowienie NSA z 9.4.2009 r. II FSK 1885/07; wyroki NSA z: 19.11.2008 r. II FSK 976/08; 2.2.2010 r. II FSK 1319/08; 2.3. 2010 r. II FSK 1553/08; oraz wypowiedzi doktryny: M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, [LexisNexis] Warszawa 2010, s. 291 i n. [uw. 527-530; Wolters Kluwer 2017, s. 255-257, uw. 528-531], L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83). Sąd I instancji trafnie aprobował rezultaty wykładni językowej, systemowej i celowościowej art. 30 ust. 2 pkt 1 i art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 uśr oraz w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. 2020 r. poz. 1409, zm. poz. 1068, 2023, 2369, 2400, dalej upz) i art. 191 § 1, art. 201 § 1 i art. 293 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2020 r. poz. 1526, dalej ksh), zastosowanej przez Kolegium w kontrolowanej decyzji. Przy wykładni art. 3 pkt 22 uśr należy sięgnąć do wyroków Sądów administracyjnych na tle definicji bezrobotnego, zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 upz. Z uwagi na spójność sytemu prawa i cele ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie sposób przyjąć, że "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr mogłaby mieć miejsce, gdy osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, była jednocześnie osobą, która poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z zamiarem, zdolnością i gotowością jej podjęcia w pełnym wymiarze czasu obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo w innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 upz, a tym bardziej, gdyby podjęła działalność gospodarczą, angażującą ją w znacznym wymiarze czasu. Istotą ustawowej definicji bezrobotnego jest założenie, że bezrobotny jest osobą, poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z zamiarem, zdolnością i gotowością jej podjęcia w pełnym wymiarze czasu obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo w innej pracy zarobkowej. W wyroku z 1.3.2017 r. I OSK 3283/15 (cbosa) NSA wskazał, że dla uzyskania statusu bezrobotnego wymagane jest łączne spełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 upz. Jednym z podstawowych elementów definicji bezrobotnego jest gotowość do podjęcia zatrudnienia, a tym samym jego dyspozycyjność. Dla uzyskania i kontynuowania statusu bezrobotnego nieodzownym jest, by warunek ten był spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez dalszy okres korzystania z tego statusu, a zatem pojęcie "gotowość do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej" oznacza sytuację, gdy określona osoba nie tylko wyraża wolę (zamiar) i chęć wykonywania pracy, ale jednocześnie osoba ta ma obiektywne możliwości świadczenia tej pracy. Zajęcia niezarobkowe mogą być wykonywane przez osobę bezrobotną, o ile nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia. Z niekwestionowanych ustaleń w kontrolowanej sprawie wynika, że skarżąca, od samego początku istnienia spółki (zarejestrowanej dnia 25 października 2016 r.), była obok A.F. wspólnikiem spółki, której prezesem ówcześnie był A.F.. Skarżąca dnia 4 września 2017 r. została prezesem spółki, a członkiem zarządu spółki był wówczas A.F. (w tym okresie uprawnionym do reprezentowania spółki był każdy członek zarządu samodzielnie). Od 8 marca 2018 r. skarżąca zasiada w jednoosobowym zarządzie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jednocześnie będąc prezesem zarządu spółki. Skarżącej ze spółką nie wiąże stosunek pracy. Pełnienie funkcji prezesa zarządu prowadzącej aktywnie działalność gospodarczą spółki prawa handlowego, przeczy gotowości i zdolności do podjęcia zatrudnienia. W przypadku pełnienia funkcji członka zarządu spółki istotne znaczenie ma nie to, czy takie czynności są wykonywane odpłatnie, lecz to, że na każdej z osób pełniących omawianą funkcję ciążą określone zadania, które muszą one wykonywać, co do zasady osobiście. W myśl art. 201 § 1 ksh, zarząd jako jedyny organ prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Oznacza to, że w zakresie działalności gospodarczej zarząd jest jedynym upoważnionym do prowadzenia tej działalności. W niniejszej sprawie te uprawnienia i zarazem obowiązki dotyczą skarżącej od dnia 4 września 2017 r. To, że skarżąca nie pobiera wynagrodzenia, nie wpływa na ocenę, że skarżąca prowadzi działalność spółki. Nie sposób w okolicznościach kontrolowanej sprawy uznać, że piastowana przez skarżącą funkcja miała charakter wyłącznie "tytularny". Stanowisko to jest zgodne z orzecznictwem sądów administracyjnych (wyroki NSA z 25.5.2016 r. sygn. akt: I OSK 1982/14, Lex 2108316 i I OSK 1983/14, Lex 2108317). Pełnienie funkcji w zarządzie spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, powoduje brak pełnej gotowości do podjęcia zatrudnienia (wyrok WSA w Gliwicach z 29.4.2008 r. IV SA/Gl 907/07, Lex 501803). Odmowa przyznania statusu osoby bezrobotnej nastąpić może tylko wówczas, gdy w konkretnym przypadku organ ustali, że pełnienie funkcji członka zarządu spółki prawa handlowego, np. z uwagi na prowadzenie przez spółkę działalności gospodarczej, wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 14.5.2014 r. II SA/Go 258/14, Lex 1465372). Skarżąca w okresie pełnienie funkcji prezesa spółki prawa handlowego, nawet w przypadku niepobierania wynagrodzenia z tego tytułu, nie realizowała wymogu rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia (art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 uśr). W orzecznictwie Sądu Najwyższego jeszcze pod rządem rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. nr 57 poz. 502 ze zm., dalej kh), utrwalił się pogląd, że status prawny członka zarządu ukształtowany został w sposób szczególny. Przy wykonywaniu swych obowiązków winien dokładać staranności sumiennego kupca (art. 292 § 2 kh); objęcia stanowiska w danej spółce mimo braku wykształcenia lub wiadomości potrzebnych do prowadzenia jej spraw jest naruszeniem wymaganej staranności i sumienności (przykładowo - uzasadnienie wyroku SN z 6.6.1997 r. III CKN 65/97, OSNC 1997/11/ 181, s. 75). Pogląd ów pozostaje aktualny pod rządem ksh, skoro ustawodawca nakłada na członka zarządu, przy wykonywaniu swych obowiązków, powinność dołożenia staranności wynikającej z zawodowego charakteru swej działalności (art. 293 § 2 ksh; A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Wolters Kluwer 2010, s. 1234-1235, 1239-1240, uw. 1, 6; A. Szajkowski, M. Tarska w: Kodeks spółek handlowych. Komentarz C.H. Beck 2014 t. II s. 929-930 nb 3-8). Udziałowiec ma prawo do uzyskania w przyszłości od spółki dywidendy, co jest formą wynagrodzenia wspólnika (art. 191 § 1 ksh). Trafnie Sąd I instancji uznał, że pełnienie funkcję prezesa spółki kapitałowej, nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co przemawia za uznaniem świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane (odpowiednio - art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 i art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr; wyroki WSA w Bydgoszczy z: 13.3.2018 r. II SA/Bd 1137/17; 26.11.2019 r. II SA/Bd 910/19; WSA w Łodzi z: 23.9.2021 r. II SA/Łd 274/21; 12.1.2022 r. II SA/Łd 258/21; wyroki NSA z: 25.5.2016 r. I OSK 1982/14 i I OSK 1982/14; 1.3.2017 r. I OSK 3283/15; 16. 1.2018 r. I OSK 2666/17; 20.1.2022 r. I OSK 1264/21; 6.12.2022 r. I OSK 2034/21, cbosa). W uzasadnieniu uchwały z 11.12.2012 r. I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40) 7 Sędziów NSA stwierdziło między innymi, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 uśr polega na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 uśr. Żaden z argumentów podniesionych w skardze kasacyjnej nie prowadzi do odmiennego rezultatu wykładni art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 22 uśr. Zaskarżony wyrok nie narusza art. 7a § 1 kpa. W doktrynie wskazuje się, że w zasadzie tej wydaje się, że chodzi tu raczej o wątpliwości co do znaczenia przepisu prawnego stanowiącego podstawę prawną decyzji o "nałożeniu obowiązku" bądź "ograniczenia lub odebrania stronie uprawnienia" niż o wątpliwości co do treści normy prawnej. W praktyce wykładni i stosowania prawa administracyjnego wątpliwości organów administracji publicznej nie dotyczą bowiem "treści normy prawnej", zrekonstruowanej ze stanowiącego podstawę prawną decyzji przepisu prawa materialnego, lecz raczej znaczenia użytych w tym przepisie słów, określeń, zwrotów itd. (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, M. Wilbrand-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2023, uw. 4 do art. 7a). W kontrolowanej sprawie treść normy prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie, jest należycie wyjaśniona w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 151 ppsa. Oczekiwany przez skarżącą rezultat wymaga interwencji ustawodawcy. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (art. 30 ust. 9 uśr). Skarżąca może wystąpić odrębnym wnioskiem do właściwego organu o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić.