VIII SA/Wa 472/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant Specjalista Mariola Pronobis, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Syg.akt VIII SA/Wa 472/21 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] marca 2021 roku, nr [...] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] ( dalej Komisja) działając na podstawie art. 105 §1 w związku z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2020 roku, poz. 256, dalej k.p.a.) w związku z art. 38 ust.1 ustawy z dnia 9 marca 2017 roku o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem praw( DZ.U z 2018, poz. 2267 oraz 2020 roku, poz. 1709, dalej ustawa) umorzył postanowienie z wniosku A. B. o udostępnienie akt. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna. W dniu [...] listopada 2020 roku do Komisji wpłynął wniosek A. B. o treści - ,, wnoszę o udzielenie informacji, czy ktokolwiek stara się o odszkodowanie lub zadośćuczynienie w związku z decyzją Komisji Weryfikacyjnej [...][...] lub innej dotyczącej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. W przypadku wszczętego postępowania w w/w sprawie, proszę o umożliwienie mi dostępu do akt ‘’. Uzupełniając swój wniosek wskazał, iż jest stroną postępowania administracyjnego toczącego się przed Komisją. Nadzór merytoryczny nad działaniami Komisji sprawuje Ministerstwo Sprawiedliwości. Chciał uzyskać informacje, czy ktokolwiek stara się o odszkodowanie lub zadośćuczynienie w związku z decyzją Komisji Weryfikacyjnej [...] lub jego następstwami. Informacja ta jest konieczna i niezbędna i niezbędna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jego wniosek należy traktować jako wniosek w sprawie administracyjnej. Organ wskazał, iż działając na podstawie art. 15 ust.2 i 3 i art. 16 ust.1 ustawy, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 roku wszczęł z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie [...], dotyczące decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] września 2008 roku, nr [...] oraz decyzji z [...] stycznia 2010 roku, nr [...], na mocy których ustanowiono na 99 lat prawo użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...] przy ul. [...]. Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2018 roku Komisja poinformowała strony o wszczęciu w dniu [...] czerwca 2018 roku postępowania rozpoznawczego w sprawie decyzji reprywatyzacyjnych, dotyczących nieruchomości położonej przy ul. [...] – w trybie art. 16 ust.2 – 4 ustawy. Organ wskazywał, że zgodnie z art. 73 §1 k.p.a. strona ma prawo wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowaniu. W postępowaniu rozpoznawczym status strony postępowania przysługiwał między innymi A. B.. W związku z tym skarżącemu przysługuje prawo wglądu w akta sprawy [...]. W tej sprawie w dniu [...] września 2018 roku Komisja wydała decyzję. Obecnie akta tej sprawy zostały przekazane do sądu administracyjnego. W przedmiotowym wniosku skarżący domaga się dostępu do akt postępowania prowadzonego w trybie art. 33 i art. 34 ustawy w przedmiocie wniosku o przyznanie odszkodowania lub zadośćuczynienia na rzecz osoby zajmującej lokal w nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w [...]. Informacje tego rodzaju postępowań przysługują jedynie ich stronom. Zgodnie z art. 34 ust.1 ustawy odszkodowanie lub zadośćuczynienie, o którym mowa w art. 33, Komisja przyznaje w drodze decyzji na wniosek osoby, o której mowa we wskazanym przepisie. A. B. w postępowaniu wszczętym w trybie art. 33 ustawy nie posiada przymiotu strony. Prawo do wglądu akt w trybie art. 73 §1 k.p.a. przysługuje tylko stronie postępowania. Odmowa dostępu do akt następuje w drodze postanowienia, które służy zażalenie( art. 74 §2 k.p.a.). Zatem żądanie umożliwienia dostępu do akt może być załatwione dwojako – poprzez czynność materialnotechniczą gdy udostępniamy dostęp do akt lub wydajemy postanowienie o odmowie dostępu do akt na postanowienie art. 74 §2 k.p.a. Jeżeli wniosek nie pochodzi od strony wówczas postepowanie w sprawie udostępnienia akt należy umorzyć. Ustalenie, że wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w postępowaniu powinno prowadzić do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 §1 w związku z art. 126 k.p.a( por. wyroki NSA z dnia 16 maja 2018 roku, I OSK 2641/17 oraz z 8 maja 2013 roku, II OSK 2679/11). Organ wskazał na stanowisko NSA z wyroku z dnia 8 maja 2013 roku, II OSK 2641/17 - ,, nie może ulegać wątpliwości, że bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z faktu, iż zostało ono uruchomione z inicjatywy podmiotu nieuprawnionego". W związku z powyższym biorąc za podstawę art. 105 §1 w związku z art. 126 k.p.a. orzeczono jak w decyzji. Skargę na decyzję Komisji wniósł A. B.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucał naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu wskazywał, że w sprawie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie w trybie art. 33 ustawy w celu wyjaśnienia czy właściciele dopuścili się naruszeń jego wyjaśnienia pozwolą ustalić czy do uchybień faktycznie doszło. Podnosił, iż dla właścicieli przedmiotowej nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] jest to sprawa honorowa ponieważ z kontaktach z wieloma lokatorami zachowywali się uczciwie, zgodnie z prawem i dobrymi obyczajami. Argumentował, że praktyka prawa wskazuje, że interes prawny w takich sprawach posiadają podmioty które mają prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości [...][...]oraz ich następcy prawni. Podnosił, iż na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości znajduje się wykaz postępowań o odszkodowania. Toczące postępowania są szczegółowo upublicznione. Informował, że zamierza przedstawić w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pisemną dokumentację dotyczącą całokształtu okoliczności w jakich zostali pozbawieni własności. Skarżący uzupełniał swoje stanowisko pismami z [...] i [...] stycznia 2022 roku. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swojej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związany granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325,dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty kontroli wynika bowiem, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest ocena stanowiska Komisji, iż w postępowaniu o odszkodowanie lub zadośćuczynienie przysługujące lokatorom w trybie art. 33 ust.1 ustawy stroną takiego postępowania nie jest strona postępowania rozpoznawczego kontrolującego prawidłowość wydania decyzji reprywatyzacyjnej w zakresie gruntów [...]. Należy zauważyć, iż postępowanie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie jest odrębnym postępowaniem od postępowania rozpoznawczego. Takie postępowanie zostaje wszczęte na wniosek osoby o której mowa w art. 33 ust.1 złożony w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, której mowa w art. 29 ust.1. Podmiotem zobowiązany do wypłaty odszkodowania bądź zadośćuczynienia jest Skarb Państwa. Status strony w postępowaniu w sprawie odszkodowania lub zadośćuczynienia w trybie art. 33 ust.1 ustawy reguluje norma ogólna z art. 28 k.p.a. Zgodnie z nią, "stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek". Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie przepisach prawa materialnego. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby. Treść art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przysługującego danej osobie przymiotu strony postępowania - ustalenie interesu lub obowiązku prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego. Szczególnego podkreślenia wymaga to, że interes prawny, stanowiący podstawę legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, musi być własny i niejako pierwotny, a nie pochodny - innymi słowy, rozstrzygnięcie musi bezpośrednio wpływać na sytuacją prawną odnośnego podmiotu, nie zaś za pośrednictwem sytuacji prawnej innego podmiotu. Interes prawny jest rozumiany, jako oparta na przepisach prawa materialnego sytuacja danego podmiotu, który w oparciu o te przepisy może żądać od organu konkretnych czynności, lub w stosunku do którego to organ może nakładać obowiązki czy też ograniczenia,. Interes faktyczny to stan, gdzie dany podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem czy wszczęciem sprawy administracyjnej, ale nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania podjęcia czynności przez organ administracji. Interes faktyczny w postępowaniu administracyjnym może mieć więc każdy, kto ze względu na swoją rzeczywistą sytuację lub subiektywne przekonanie, jest zainteresowany rozstrzygnięciem danej sprawy administracyjnej, ale nie istnieją przepisy, na podstawie których żądanie swoje może opierać. Przepisy ustawy – art. 34 wskazują, iż stroną takiego postępowania jest poszkodowany lokator w związku z dokonaną reprywatyzacją i zachowaniem podmiotów, które nabyły prawa do nieruchomości w ramach reprywatyzacji. Skarżący jako podmiot który uzyskał uprawnienia do nieruchomości w wyniku decyzji reprywatyzacyjnej nie ma interesu prawnego w postępowaniu o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, ponieważ rozstrzygnięcie w takiej sprawie w żadnym stopniu nie wpłynie na jego sytuację prawną. Kwestia podnoszona przez skarżącego, iż chciałby bronić honoru ponieważ w kontaktach z lokatorami nieruchomości przy ul. [...] w [...] zachowywał się uczciwie, zgodnie z prawem i dobrymi obyczajami nie może być podstawą do bycia stroną. Fakt posiadania praw rzeczowych do nieruchomości nie daje uprawnień strony w tym postępowaniu ponieważ przedmiotowe postępowanie w żadnym stopniu nie odnosi się do tych praw, a jedynie co do naruszeń praw lokatora. Nadto zobowiązanym do realizacji roszczeń odszkodowawczych lub z zadośćuczynienia jest Skarb Państwa. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, żądanie wglądu do akt postępowania, zgłoszone przez podmiot, który uważa, że przysługuje mu interes prawny, powinno być uważane za czynność podjętą w ramach postępowania, która powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego normujących warunki jej skuteczności. Odwołując się do zmian w przepisach wprowadzonych na mocy art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy ( Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy ( Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6 poz. 18 ze zm.) zauważono, że istotnej modyfikacji uległ zakres stosowania art. 74 § 2 k.p.a. Ustawodawca odstąpił bowiem od dotychczasowego stanowiska, które nie pozwalało na umorzenie, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania wpadkowego w sprawie rozstrzyganej w drodze postanowienia. Podkreśla się zatem, że w obowiązującym stanie prawnym kwestia bezprzedmiotowości postępowania zainicjowanego w sprawie wpadkowej została poddana regulacji art. 105 § 1 k.p.a., co oznacza, że w przypadkach bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu wskazanego przepisu organ jest zobowiązany do wydania postanowienia orzekającego o umorzeniu postępowania dotyczącego danej kwestii procesowej. (...) Stwierdzenie zatem przez organ, do którego wpłynął wniosek o udostępnienie akt sprawy, iż wnioskodawca nie posiada interesu prawnego w postępowaniu, prowadzić powinno do umorzenia postępowania w sprawie udostępnienia akt sprawy na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. (patrz: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2017, s. 422). Z tego też względów Sąd orzekł biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.